1. Tuần lễ Làm mẹ an toàn 2026: Chủ động kiểm soát đường huyết thai kỳ

Tuần lễ Làm mẹ an toàn được triển khai hằng năm từ ngày 1-7/10 nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em, khuyến khích phụ nữ chủ động tiếp cận dịch vụ y tế, phát hiện sớm nguy cơ và có biện pháp chăm sóc phù hợp trong thai kỳ, khi sinh và sau sinh.

Năm 2026, chương trình tập trung vào chủ đề “Kiểm soát đường huyết thai kỳ - Mẹ an tâm, con khỏe mạnh”. Thông điệp nhấn mạnh việc kiểm soát đường huyết không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe người mẹ mà còn góp phần hỗ trợ sự phát triển khỏe mạnh của thai nhi. Trong đó, đái tháo đường thai kỳ là vấn đề đáng lưu ý. Bệnh có thể xuất hiện ở bất kỳ giai đoạn nào nhưng thường gặp hơn vào những tháng giữa và cuối thai kỳ. Vì vậy, bên cạnh khám thai định kỳ, mẹ bầu cần thực hiện tầm soát theo chỉ định để phát hiện bệnh ngay cả khi chưa có triệu chứng rõ ràng.

2. Tổng quan về bệnh tiểu đường thai kỳ

Bệnh tiểu đường thai kỳ xảy ra do cơ thể người mẹ bị rối loạn chức năng dung nạp glucose làm tăng lượng đường trong máu hơn mức bình thường. Nếu chỉ số đường huyết nằm trong mức cho phép dưới đây thì tức là mẹ bầu đang không bị tiểu đường thai kỳ:

• Đường huyết khi đói: < 5.1 mmol/l (92 mg/dl);

• Đường huyết sau khi  ăn 1 giờ: < 10 mmol/l (180 mg/dl);

• Đường huyết sau khi ăn 2 giờ: ≤ 8.5 mmol/l (153 mg/dl).

Các chỉ số đường huyết sẽ cho biết người mẹ có đang bị tiểu đường thai kỳ hay không

Tiểu đường thai kỳ có thể phát triển ở bất kỳ giai đoạn nào nhưng hay gặp nhất ở 3 tháng cuối. Vì vậy ở thời kỳ này các mẹ cần lưu ý quan sát các thay đổi của cơ thể và duy trì khám thai định kỳ để phát hiện bệnh ngay từ sớm, từ đó kịp thời điều chỉnh chế độ ăn và có phương án xử trí phù hợp.

3. Tiểu đường thai kỳ là do nguyên nhân gì gây nên? 

Tuyến tụy là cơ quan tiết ra insulin có tác dụng điều hòa đường huyết. Trong thời gian mang thai, cơ thể mẹ cần tiêu hao năng lượng nhiều hơn nên sẽ dùng nhiều đường hơn. Lúc này cơ thể sẽ tiết thêm insulin giúp cân bằng lượng đường tăng cao đó nhưng không phải cơ thể của ai cũng hoàn thành được chức năng này.

Trong giai đoạn thai nghén, nhau thai tiết ra nội tiết tố để thai nhi phát triển nhưng điều này lại tác động đến quá trình sản xuất insulin. Khi lượng insulin do tuyến tụy tiết ra không đủ sẽ dẫn tới sự gia tăng của lượng đường trong máu và đây chính là nguyên nhân gây bệnh tiểu  đường thai kỳ.  

Theo số liệu của Bộ Y tế ghi nhận năm 2017, tỷ lệ thai phụ mắc phải căn bệnh này đã đạt mức 20% và tập trung chủ yếu ở những đối tượng sau:

• Phụ nữ mang thai ở độ tuổi từ 35 trở lên;

• Mẹ bầu bị thừa cân, béo phì sẽ xuất hiện tình trạng tăng tiết insulin hoặc kháng insulin gây rối loạn chuyển hóa glucose;

• Trong gia đình có người từng bị tiểu đường;

• Trước đây có tiền sử bất dung nạp glucose;

• Thai phụ đã từng sinh con trên 4kg trước đó;

• Mẹ bầu mắc hội chứng buồng trứng đa nang;

• Thai phụ có tiền sử sản khoa bất thường như từng bị sảy thai, thai lưu, sinh non, đã từng bị tiền sản giật, con sinh ra bị dị tật bẩm sinh,...

4. Tổng hợp các dấu hiệu tiểu đường thai kỳ 3 tháng cuối 

Mẹ bầu bị tiểu đường thai kỳ ở tam cá nguyệt thứ 3 sẽ có những biểu hiện như sau:

• Thường xuyên cảm thấy khát nước và khô miệng mặc dù không ăn uống đồ mặn hay vận động thể lực nhiều;

• Cơ thể mệt mỏi: mệt mỏi khi ở giai đoạn 3 tháng cuối thai kỳ là chuyện bình thường nhưng nếu để ý kỹ hơn, mẹ bầu khi bị tiểu đường sẽ cảm thấy uể oải thường trực mặc dù không vận động nhiều. Nguyên nhân của hiện tượng này là vì các tế bào không được nhận đủ lượng đường cần thiết để duy trì hoạt động hàng ngày khiến mẹ luôn cảm thấy mệt mỏi;

• Tiểu nhiều: bên cạnh nguyên nhân tiểu nhiều do chèn ép của thai nhi lên bàng quang thì đây cũng là một trong các dấu hiệu tiểu đường thai kỳ 3 tháng cuối mẹ cần hết sức lưu ý;

• Triệu chứng khác: mắt mờ, sụt cân không rõ lý do, ngứa ngáy vùng kín,...

Mệt mỏi liên tục, thường xuyên khát nước là dấu hiệu tiểu đường thai kỳ 3 tháng cuối

Tiểu đường thai kỳ có thể dẫn đến những biến chứng sản khoa nghiêm trọng và làm ảnh hưởng đến sức khỏe của cả mẹ và bé nên bất cứ mẹ bầu nào cũng cần phải cảnh giác trước căn bệnh này.

5. Biến chứng nguy hiểm của bệnh đái tháo đường thai kỳ

5.1. Những ảnh hưởng đối với sức khỏe người mẹ 

Rủi ro về sức khỏe ở những mẹ bầu bị tiểu đường thai kỳ bao gồm:

• Tăng huyết áp: tình trạng này nếu xảy ra trong thời gian mang thai có thể khiến mẹ bầu đối diện với nguy cơ tai biến mạch máu não, tiền sản giật và sản giật,...;

• Sinh non: rối loạn kiểm soát glucose trong máu dẫn đến nhiễm trùng tiết niệu, huyết áp tăng và chứng tiền sản giật là nguyên nhân gây sinh non;

• Nhiễm khuẩn đường tiết niệu: mất cân bằng glucose huyết nếu không được điều trị đúng cách, kịp thời còn gây ra biến chứng nhiễm khuẩn tiết niệu, suy giảm chức năng bài tiết, viêm đài bể thận cấp, nặng hơn nữa là nhiễm trùng ối và sinh non,...;

• Tăng nguy cơ đẻ mổ và biến chứng tiểu đường type 2 sau sinh;

• Tiểu đường thai kỳ còn gây ảnh hưởng tới cả thần kinh và thị lực.

5.2. Những ảnh hưởng của tiểu đường thai kỳ đến thai nhi

Ngoài những tác động tiêu cực nêu trên đối với sức khỏe của mẹ, căn bệnh này còn ảnh hưởng đến thai nhi:

• Thai to vượt mức: lượng glucose dư thừa trong máu của người mẹ sẽ được vận chuyển vào thai nhi trong giai đoạn 3 tháng cuối, tương tự để giải quyết lượng đường này, tuyến tụy của bé sẽ phải hoạt động chuyển hóa năng lượng quá mức khiến thai nhi có kích  thước lớn hơn bình thường;

• Trẻ sơ sinh mắc phải các bệnh lý về chuyển hóa khi chào đời;

• Tình trạng tăng hồng cầu ở trẻ dẫn đến vàng da và bệnh lý đường hô hấp, gây hậu quả nghiêm trọng đối với sự sinh trưởng và phát triển bình thường của trẻ sau này.

Sinh non là biến chứng nguy hiểm do tiểu đường gây ra vì lúc này cơ thể của bé chưa sẵn sàng để chào đời

6. Mẹ bầu nên làm gì khi có dấu hiệu tiểu đường thai kỳ 3 tháng cuối?

Nếu đã được chẩn đoán bị tiểu đường thai kỳ 3 tháng cuối, mẹ bầu cần tuân thủ theo hướng dẫn điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Để giảm thiểu các triệu chứng và tác động của bệnh, mẹ nên:

• Chú ý cập nhật chỉ số đường huyết hàng ngày: mẹ có thể dùng máy đo đường huyết tại nhà để theo dõi lượng đường trong máu. Từ đó điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt sao cho phù hợp để chỉ số này luôn ở mức ổn định;

• Áp dụng thực đơn dinh dưỡng khoa học, lành mạnh: mẹ bầu nên điều tiết hàm lượng tinh bột và đường khi dung nạp vào cơ thể. Không nên ăn quá nhiều cơm trắng, bánh mì, bún phở,... và thay thế các loại nước ngọt, nước ép trái cây bằng nước lọc để giảm bớt lượng đường không cần thiết;

• Nghỉ ngơi hợp lý, ngủ đủ giấc và vận động nhẹ nhàng: những thói quen này giúp ích rất nhiều cho sức khỏe của mẹ và bé, đồng thời còn giúp duy trì sự ổn định của đường huyết.

7. Hưởng ứng Tuần lễ Làm mẹ an toàn: Mẹ bầu cần chủ động làm gì?

Tinh thần của Tuần lễ Làm mẹ an toàn không chỉ nằm ở việc nâng cao nhận thức mà cần được chuyển thành những hành động cụ thể trong suốt thai kỳ. Khám thai đúng lịch, tầm soát các nguy cơ, dinh dưỡng hợp lý và chủ động đi khám khi có dấu hiệu bất thường là những việc mẹ bầu có thể thực hiện để bảo vệ sức khỏe của mình và em bé.

7.1. Khám thai và tầm soát đúng thời điểm

Khám thai định kỳ giúp theo dõi sự phát triển của thai nhi, đồng thời phát hiện sớm những bất thường hoặc yếu tố nguy cơ để có hướng can thiệp phù hợp.

Trong đó, tuần thai 24 -28 là thời điểm quan trọng để thực hiện nghiệm pháp dung nạp glucose nhằm tầm soát đái tháo đường thai kỳ. Với những mẹ bầu có yếu tố nguy cơ hoặc trường hợp đặc biệt, bác sĩ có thể chỉ định tầm soát sớm hơn hoặc thực hiện thêm các xét nghiệm cần thiết.

Do đó, mẹ bầu không nên chờ xuất hiện triệu chứng mới đi kiểm tra đường huyết.

7.2. Ăn uống khoa học, kiểm soát cân nặng

Mẹ bầu nên xây dựng chế độ ăn đa dạng, cân đối và phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng trong thai kỳ. Khi được chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ, cần chú ý kiểm soát lượng tinh bột và đường trong khẩu phần.

Hạn chế sử dụng quá nhiều cơm trắng, bánh mì, bún, phở, đồ uống có đường, nước ngọt và nước ép trái cây chứa nhiều đường. Thay vào đó, nên ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ, nguồn đạm phù hợp và phân bổ bữa ăn hợp lý theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Mẹ bầu cũng cần theo dõi mức tăng cân trong thai kỳ theo khuyến nghị riêng dựa trên tình trạng cơ thể trước khi mang thai.

7.3. Duy trì vận động phù hợp

Nếu không có chống chỉ định sản khoa, mẹ bầu nên duy trì vận động nhẹ nhàng, phù hợp với tình trạng sức khỏe. Hoạt động thể chất hợp lý có thể hỗ trợ kiểm soát đường huyết và cải thiện sức khỏe tổng thể.

Khi đã được chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ, mẹ cần trao đổi với bác sĩ về hình thức và cường độ vận động phù hợp, thay vì tự tập luyện quá sức.

7.4. Theo dõi đường huyết và tuân thủ điều trị

Với mẹ bầu đã được chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ, việc theo dõi đường huyết theo hướng dẫn của bác sĩ đóng vai trò quan trọng. Kết quả theo dõi giúp đánh giá khả năng kiểm soát glucose và hỗ trợ bác sĩ điều chỉnh chế độ ăn, vận động hoặc phương pháp điều trị khi cần.

Mẹ không nên tự ý sử dụng thuốc, thay đổi liều điều trị hoặc áp dụng các phương pháp truyền miệng để hạ đường huyết.

7.5. Không bỏ qua các dấu hiệu bất thường

Khát nước nhiều, tiểu nhiều bất thường, mệt mỏi kéo dài, nhìn mờ hoặc những thay đổi sức khỏe khác cần được trao đổi với bác sĩ. Đặc biệt, nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường trong thai kỳ như đau bụng dữ dội, ra máu âm đạo, khó thở, đau đầu dữ dội, phù đột ngột hoặc giảm cử động thai, mẹ cần được thăm khám kịp thời.

Tuần lễ Làm mẹ an toàn 2026 là dịp để mỗi mẹ bầu nâng cao nhận thức và chủ động hơn trong việc chăm sóc sức khỏe thai kỳ. Với thông điệp “Kiểm soát đường huyết thai kỳ - Mẹ an tâm, con khỏe mạnh”, việc tầm soát và kiểm soát đái tháo đường thai kỳ cần được xem là một phần thiết thực của hành trình làm mẹ an toàn. Tại Hệ thống Y tế MEDLATEC, mẹ bầu có thể chủ động thăm khám thai, thực hiện các xét nghiệm cần thiết và nhận tư vấn từ bác sĩ chuyên khoa để theo dõi sức khỏe mẹ và bé trong suốt thai kỳ. 

Trên đây là tổng hợp các dấu hiệu tiểu đường thai kỳ 3 tháng cuối cũng như một số lưu ý về việc phòng tránh nguy cơ mắc phải căn bệnh này.Nếu mẹ bầu có nhu cầu  thăm khám, tư vấn hoặc thực hiện xét nghiệm có thể liên hệ Hệ thống Y tế MEDLATEC qua tổng đài 1900 56 56 56 để được hỗ trợ và đặt lịch nhanh chóng.