1. Điện tâm đồ và đoạn ST trong điện tâm đồ là gì?

Điện tâm đồ (ECG - Electrocardiogram) là phương pháp ghi lại hoạt động điện của tim thông qua các điện cực được gắn trên da. Mỗi nhịp tim đều được tạo ra từ các xung điện, và những xung điện này sẽ được máy ghi lại thành các sóng đặc trưng như: sóng P, phức bộ QRS, sóng T, đoạn PR, đoạn ST. Nhờ phân tích các thành phần này, bác sĩ có thể đánh giá nhịp tim, dẫn truyền điện tim và đặc biệt là tình trạng thiếu máu cơ tim.

Nếu đang băn khoăn không hiểu đoạn ST trong điện tâm đồ là gì, bạn có thể hình dung đơn giản như sau: đây là đoạn nằm giữa phức bộ QRS và sóng T trên bản ghi ECG. Đoạn ST bắt đầu từ điểm J (điểm kết thúc của phức bộ QRS) và kéo dài đến trước khi bắt đầu sóng T.

Trong đó:

• Phức bộ QRS: biểu thị quá trình co bóp của tâm thất.
• Đoạn ST: là khoảng “nghỉ điện học” ngay sau khi tâm thất co bóp.
• Sóng T: thể hiện quá trình tái cực (phục hồi điện thế) của tâm thất.

Người có điều kiện sức khỏe bình thường, đoạn ST gần như nằm ngang và trùng với đường đẳng điện. Ngưỡng bình thường của đoạn ST phụ thuộc vào chuyển đạo và giới tính: Ở hầu hết các chuyển đạo, mức chênh lên dưới 1mm được xem là bình thường. Đối với riêng chuyển đạo V2-V3 có ngưỡng khác nhau theo giới tính và độ tuổi (theo ACC/AHA):

• Nam dưới 40 tuổi: độ chênh < 2.5 mm.
• Nam từ 40 tuổi trở lên: độ chênh < 2.0 mm.
• Nữ: độ chênh < 1.5 mm.

Khi đoạn ST thay đổi bất thường (chênh lên hoặc chênh xuống rõ rệt), đó có thể là dấu hiệu cảnh báo tổn thương cơ tim.

Sự thay đổi đoạn ST trong điện tâm đồ cung cấp một phần cơ sở để bác sĩ đánh giá bệnh tim mạch

2. Ý nghĩa lâm sàng của đoạn ST trong điện tâm đồ

Sau khi hiểu rõ đoạn ST trong điện tâm đồ là gì, bạn cần lưu tâm đến vai trò của đoạn ST trong chẩn đoán bệnh tim mạch:

2.1. ST chênh lên (ST Elevation)

ST chênh lên là khi đoạn ST cao hơn đường đẳng điện, thường là do:

• Nhồi máu cơ tim cấp.
• Viêm màng ngoài tim cấp.
• Co thắt động mạch vành.

Nếu người bệnh bị nhồi máu cơ tim cấp, đoạn ST chênh lên là dấu hiệu cảnh báo động mạch vành tắc nghẽn hoàn toàn, cần được cấp cứu khẩn cấp.

2.2. ST chênh xuống (ST Depression)

ST chênh xuống là khi đoạn ST thấp hơn đường đẳng điện, thường là do:

• thiếu máu cơ tim.
• Bệnh mạch vành mạn tính.
• Tăng gánh thất trái.
• Tác dụng phụ từ quá trình dùng một số loại thuốc tim mạch.

ST chênh xuống thường gợi ý tình trạng thiếu máu cơ tim nhưng chưa gây hoại tử cơ tim.

Tuy nhiên, một số trường hợp ST chênh xuống ở các chuyển đạo trước tim có thể là dấu hiệu tương đương STEMI và cần được xử trí cấp cứu tương tự. Khi đó, xét nghiệm Troponin đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán phân biệt.

2.3. Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến đoạn ST

Không phải mọi thay đổi đoạn ST đều do bệnh lý nguy hiểm về tim. Một số yếu tố sau có thể gây biến đổi tạm thời đoạn này: 

• Rối loạn điện giải.
• Sốt cao.
• Thiếu máu nặng.
• Tăng huyết áp lâu năm.
• Phì đại thất trái.

Vì vậy, để tránh hiểu sai kết quả chẩn đoán, việc đọc điện tâm đồ cần được thực hiện bởi bác sĩ Chuyên khoa Tim mạch.

Đặc biệt, kết quả ECG bình thường không loại trừ hoàn toàn nhồi máu cơ tim hoặc hội chứng mạch vành cấp. Trong những trường hợp nghi ngờ, cần kết hợp xét nghiệm Troponin và theo dõi ECG liên tục.

Bị tăng huyết áp lâu năm có thể ảnh hưởng đến đoạn ST trong kết quả điện tâm đồ

3. Những bệnh lý liên quan đến thay đổi đoạn ST và phương pháp chẩn đoán

Bên cạnh việc tìm hiểu đoạn ST trong điện tâm đồ là gì, bạn cũng nên biết các bệnh lý thường gây biến đổi đoạn này và phương pháp chẩn đoán:

3.1. Bệnh lý tim mạch có thể làm thay đổi đoạn ST

3.1.1. Nhồi máu cơ tim cấp 

ST chênh lên thường gặp trong nhồi máu cơ tim cấp. Khi đó, một động mạch vành bị tắc hoàn toàn nên vùng cơ tim tương ứng bị thiếu máu nghiêm trọng. 

Trong nhồi máu cơ tim không ST chênh lên (NSTEMI), điện tâm đồ có thể biểu hiện bằng ST chênh xuống, ST chênh lên thoáng qua, hoặc đảo ngược sóng T - không nhất thiết phải có ST chênh lên rõ rệt. Vì vậy, xét nghiệm Troponin là yếu tố then chốt để phân biệt NSTEMI với đau thắt ngực không ổn định khi ECG không đặc trưng.

Người bị nhồi máu cơ tim thường xuất hiện triệu chứng: đau thắt ngực dữ dội, kéo dài, khó thở, vã mồ hôi, buồn nôn, cảm giác bóp nghẹt vùng ngực. Đây là tình huống cần đưa bệnh nhân đến bệnh viện cấp cứu ngay.

3.1.2. Thiếu máu cơ tim

Thiếu máu cơ tim xảy ra do động mạch vành bị hẹp làm giảm lưu lượng máu đến cơ tim. Trên kết quả điện tâm đồ, ST chênh xuống, ST dẹt hoặc biến dạng, sóng T đảo ngược. Đặc biệt, trong nghiệm pháp gắng sức, ST chênh xuống khi vận động và trở về bình thường khi nghỉ ngơi là dấu hiệu gợi ý bệnh mạch vành.

3.1.3. Viêm màng ngoài tim

Viêm màng ngoài tim được hiểu là tình trạng viêm xảy ra ở lớp màng bao quanh tim. Đoạn ST trong viêm màng ngoài tim chênh lên lan tỏa ở nhiều chuyển đạo, thường kèm theo PR chênh xuống và PR chênh lên ở aVR. ST chênh lên trong viêm màng ngoài tim thường không khu trú theo vùng cấp máu của một động mạch vành cụ thể.

Đoạn ST chênh lên có thể xuất phát từ nguyên nhân viêm màng ngoài tim

3.1.4. Co thắt mạch vành

Co thắt mạch vành tức là động mạch vành co lại tạm thời khiến cho lưu lượng máu đến cơ tim bị giảm. Người mắc bệnh lý này thường có đoạn ST chênh lên thoáng qua, sau khi hết co thắt, đoạn ST trở về bình thường. Cơn co thắt thường xảy ra khi nghỉ ngơi, điển hình vào ban đêm hoặc sáng sớm. Trong và ngay sau cơn co thắt, bệnh nhân có nguy cơ rối loạn nhịp thất nguy hiểm, do đó cần được theo dõi và điều trị bởi bác sĩ chuyên khoa.

3.1.5. Phì đại thất trái và tăng huyết áp mạn tính

Ở người tăng huyết áp lâu năm, thành thất trái có thể dày lên (phì đại thất trái). Trên điện tâm đồ của bệnh nhân thường cho thấy ST chênh xuống, sóng T âm.

Những thay đổi này không phải do thiếu máu cơ tim cấp, mà do sự tái cấu trúc cơ tim kéo dài. Phì đại thất trái khiến cho người bệnh có nguy cơ suy tim và rối loạn nhịp tim.

3.2. Phương pháp chẩn đoán bổ sung khi ST bất thường

Khi phát hiện thay đổi đoạn ST, bác sĩ có thể chỉ định những kiểm tra sau để có kết quả chẩn đoán chính xác nguyên nhân và đánh giá mức độ tổn thương cơ tim:

• Xét nghiệm men tim (Troponin).
• Siêu âm tim.
• Nghiệm pháp gắng sức.
• Chụp mạch vành.

Qua bài viết này, hy vọng bạn đã hiểu rõ đoạn ST trong điện tâm đồ là gì và ý nghĩa của nó trong chẩn đoán bệnh tim mạch. Nếu bạn có kết quả điện tâm đồ với bất thường đoạn ST, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ Chuyên khoa Tim mạch để được tư vấn và có biện pháp chẩn đoán chính xác. 

Để đặt lịch khám cùng bác sĩ chuyên khoa của Hệ thống Y tế MEDLATEC, quý khách hàng có thể liên hệ Hotline 1900 56 56 56.