1. Công dụng thuốc Neomycin

Neomycin là kháng sinh aminoglycosid có tác dụng diệt khuẩn thông qua cơ chế ức chế tổng hợp protein của vi khuẩn. Thuốc gắn vào tiểu đơn vị 30S của ribosom vi khuẩn nhạy cảm, làm gián đoạn quá trình dịch mã, từ đó dẫn đến rối loạn chức năng tế bào và tiêu diệt vi khuẩn.

Với cơ chế này, Neomycin có tác dụng chủ yếu trên vi khuẩn Gram âm hiếu khí, đặc biệt là các vi khuẩn đường ruột.

Hiệu quả của thuốc trên vi khuẩn Gram dương tương đối hạn chế, do đó phổ kháng khuẩn của Neomycin không rộng và không phải là lựa chọn ưu tiên trong điều trị nhiễm khuẩn toàn thân. Trong thực hành lâm sàng, Neomycin được sử dụng với các mục đích chính sau:

• Điều trị nhiễm khuẩn ngoài da, tai và mắt bằng đường dùng tại chỗ.
• Sát khuẩn đường ruột trước phẫu thuật ổ bụng.
• Hỗ trợ điều trị bệnh não gan (hôn mê gan) nhằm giảm sản sinh amoniac từ vi khuẩn đường ruột.

Công thức cấu tạo của Neomycin

2. Dạng bào chế và hàm lượng của Neomycin

Neomycin được bào chế dưới nhiều dạng khác nhau nhằm đáp ứng các chỉ định sử dụng cụ thể, trong đó phổ biến nhất là dạng dùng tại chỗ và dạng dùng đường uống.

2.1. Neomycin đường uống

Neomycin đường uống thường được bào chế dưới dạng dung dịch uống với hàm lượng 125 mg/5 ml. Do hấp thu rất kém qua đường tiêu hóa, Neomycin uống không được sử dụng để điều trị nhiễm khuẩn toàn thân mà chỉ có vai trò đặc biệt trong một số tình huống lâm sàng. 

Neomycin đường uống có vai trò đặc biệt, bao gồm:

• Sát khuẩn đường ruột trước phẫu thuật nhằm làm giảm số lượng vi khuẩn đường ruột, từ đó hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn hậu phẫu.
• Hỗ trợ điều trị bệnh não gan (hôn mê gan) thông qua việc ức chế hệ vi khuẩn đường ruột sản sinh amoniac, góp phần làm giảm nồng độ amoniac trong máu. Hiện nay, Neomycin chỉ được xem là lựa chọn thay thế khi người bệnh không dung nạp hoặc không đáp ứng với các thuốc ưu tiên như lactulose hoặc rifaximin.

2.2. Neomycin dùng tại chỗ

Neomycin dùng tại chỗ là dạng được sử dụng phổ biến nhất trong thực hành y tế. Thuốc có nhiều dạng bào chế khác nhau bao gồm:

• Dung dịch/hỗn dịch nhỏ mắt: 0,5% (3.500 đơn vị/ml).
• Mỡ tra mắt: 0,5% (3.500 đơn vị/g).
• Dung dịch nhỏ tai – mũi – mắt: 0,5%.
• Kem, thuốc mỡ bôi ngoài da: 0,5% (3.500 đơn vị/g).

Các dạng dùng tại chỗ này cho phép Neomycin tác động trực tiếp lên vùng nhiễm khuẩn, giúp kiểm soát vi khuẩn tại chỗ và hạn chế hấp thu toàn thân, từ đó giảm nguy cơ độc tính. Tuy nhiên, thuốc không được sử dụng nhỏ tai khi có nghi ngờ hoặc xác định thủng màng nhĩ, do nguy cơ gây tổn thương thính giác không hồi phục.

2.3. Viên đặt âm đạo

Ngoài các dạng dùng trên, Neomycin còn được bào chế dưới dạng viên đặt âm đạo với hàm lượng 35.000 đơn vị hoặc 65.000 đơn vị. Dạng bào chế này thường được sử dụng trong điều trị các nhiễm khuẩn âm đạo do vi khuẩn nhạy cảm, đặc biệt trong các chế phẩm phối hợp.

2.4. Chế phẩm phối hợp

Trong thực tế lâm sàng, Neomycin hiếm khi được sử dụng đơn độc mà thường được phối hợp với các kháng sinh hoặc hoạt chất khác nhằm mở rộng phổ tác dụng và nâng cao hiệu quả điều trị. Các hoạt chất thường được phối hợp với Neomycin bao gồm:

• Bacitracin
• Polymyxin B. 
• Colistin.
• Gramicidin.
• Các corticoid như dexamethason.

Sự phối hợp này đặc biệt phổ biến trong các chế phẩm dùng tại chỗ điều trị nhiễm khuẩn da, tai và mắt.

Một số chế phẩm chứa Neomycin được phối hợp với các hoạt chất khác nhằm tăng hiệu quả điều trị nhiễm khuẩn tại chỗ.

3. Chỉ định của Neomycin

3.1. Chỉ định dùng tại chỗ

Neomycin được chỉ định dùng tại chỗ trong điều trị các nhiễm khuẩn ngoài da, nhiễm khuẩn tai và nhiễm khuẩn mắt do tụ cầu và các vi khuẩn nhạy cảm khác. Việc sử dụng Neomycin tại chỗ giúp kiểm soát vi khuẩn trực tiếp tại vùng tổn thương, giảm nguy cơ lan rộng nhiễm khuẩn và hạn chế hấp thu thuốc vào tuần hoàn chung.

3.2. Chỉ định đường uống

Neomycin đường uống được chỉ định trong các trường hợp sát khuẩn đường ruột trước phẫu thuật nhằm giảm số lượng vi khuẩn trong ruột, từ đó giảm nguy cơ nhiễm khuẩn sau mổ. Ngoài ra, thuốc còn được sử dụng để hỗ trợ điều trị bệnh não gan (hôn mê gan), một tình trạng nặng liên quan đến suy giảm chức năng gan và tăng amoniac máu.

4. Liều dùng và cách sử dụng thuốc Neomycin

Việc sử dụng Neomycin cần tuân thủ chặt chẽ chỉ định và liều lượng do bác sĩ đưa ra nhằm đảm bảo hiệu quả điều trị và hạn chế nguy cơ tác dụng không mong muốn.

4.1. Ở người lớn

Liều dùng và cách sử dụng thuốc Neomycin ở người lớn được khuyến cáo như sau:

• Với trường hợp dùng để sát khuẩn đường ruột trước phẫu thuật, liều thông thường là: Uống 1g mỗi giờ trong 4 giờ đầu. Sau đó uống 1g mỗi 4 giờ trong 2 đến 3 ngày trước phẫu thuật.
• Trong hỗ trợ điều trị bệnh não gan, Neomycin có thể được dùng với liều từ 4 đến 12g mỗi ngày, chia thành nhiều liều nhỏ trong thời gian 5 đến 7 ngày.
• Đối với bệnh nhân suy gan mạn tính, liều dùng thường thấp hơn, khoảng 1 đến 2g mỗi ngày và có thể tăng tối đa đến 4g mỗi ngày tùy theo đáp ứng và tình trạng lâm sàng.

Bạn cần tuân thủ liều dùng và cách dùng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ.

4.2. Ở trẻ em

Ở trẻ em, Neomycin đường uống được sử dụng chủ yếu để sát khuẩn đường ruột trước phẫu thuật:

• Trẻ từ 6 đến 12 tuổi: Có thể dùng liều 250 đến 500mg mỗi 4 giờ trong 2 đến 3 ngày trước phẫu thuật. 
• Trẻ trên 12 tuổi có thể dùng liều tương tự người lớn là 1g mỗi 4 giờ trong 2 đến 3 ngày trước phẫu thuật. 
• Trong hỗ trợ điều trị bệnh não gan, liều dùng ở trẻ em thường là 50 đến 100 mg/kg/ngày, chia thành 3 đến 4 lần trong 5 đến 7 ngày. Với các dạng dùng tại chỗ, liều lượng được điều chỉnh tùy theo chế phẩm và chỉ định cụ thể.

5. Chống chỉ định của Neomycin

Neomycin không được sử dụng trong các trường hợp quá mẫn với Neomycin hoặc các kháng sinh aminoglycosid khác, tắc ruột, viêm hoặc loét đường tiêu hóa, bệnh nhược cơ và trẻ dưới 1 tuổi. Việc sử dụng Neomycin trong các trường hợp chống chỉ định có thể làm tăng nguy cơ biến chứng nghiêm trọng cho người bệnh.

6. Thận trọng và cảnh báo quan trọng khi dùng Neomycin

6.1. Nguy cơ độc thận và độc thính giác

Neomycin có độc tính cao trên thận và dây thần kinh số VIII, nguy cơ này có thể xảy ra ngay cả khi dùng thuốc đúng liều, đặc biệt khi sử dụng kéo dài hoặc ở những người có chức năng thận suy giảm. Tổn thương thính giác do Neomycin có thể không hồi phục và đôi khi xuất hiện muộn sau khi đã ngừng thuốc, khiến người bệnh khó nhận biết sớm trong quá trình điều trị. Nguy cơ nhiễm độc tăng cao hơn ở người cao tuổi, trẻ sơ sinh, người mất nước hoặc đang dùng đồng thời các thuốc có độc tính trên thận và thính giác. Do đó việc theo dõi chức năng thận và thính giác trong quá trình điều trị là hết sức cần thiết.

6.2. Tương tác thuốc của Neomycin

Neomycin có thể làm giảm hấp thu của một số thuốc khi dùng đồng thời, bao gồm digoxin và methotrexat. Việc phối hợp Neomycin với các aminoglycosid khác hoặc các thuốc có độc tính trên thận như vancomycin và amphotericin B có thể làm tăng nguy cơ nhiễm độc thận và thính giác. Ngoài ra, Neomycin có thể làm giảm hiệu quả của thuốc tránh thai đường uống và bất hoạt vắc-xin thương hàn đường uống do tác dụng tại chỗ trong ruột. Người bệnh cần thông báo cho bác sĩ tất cả các thuốc đang sử dụng, bao gồm thuốc kê đơn, không kê đơn và thực phẩm chức năng, trước khi dùng Neomycin.

7. Sử dụng Neomycin cho phụ nữ mang thai và cho con bú được không?

7.1. Thời kỳ mang thai

Neomycin không được khuyến cáo sử dụng trong thời kỳ mang thai do nguy cơ tiềm ẩn đối với thai nhi, mặc dù chưa có báo cáo rõ ràng về dị tật bẩm sinh. Thuốc chỉ nên được sử dụng khi lợi ích điều trị vượt trội nguy cơ và có chỉ định chặt chẽ của bác sĩ.

Phụ nữ mang thai không được khuyến cáo dùng thuốc Neomycin

7.2. Thời kỳ cho con bú

Neomycin có thể bài tiết một lượng nhỏ vào sữa mẹ. Nguy cơ gây nhiễm độc thính giác cho trẻ bú mẹ được đánh giá là thấp, tuy nhiên thuốc có thể gây rối loạn hệ vi khuẩn đường ruột của trẻ. Vì vậy, việc sử dụng Neomycin trong thời kỳ cho con bú cần được cân nhắc kỹ lưỡng.

8. Tác dụng không mong muốn của Neomycin

Cũng như các kháng sinh thuộc nhóm aminoglycosid, Neomycin có thể gây ra nhiều tác dụng không mong muốn, đặc biệt khi sử dụng không đúng chỉ định, dùng liều cao hoặc kéo dài. Mức độ và loại tác dụng phụ có thể khác nhau tùy theo đường dùng, thời gian sử dụng và tình trạng sức khỏe của người bệnh.

8.1. Tác dụng phụ khi dùng đường uống

Các tác dụng không mong muốn khi sử dụng Neomycin đường uống chủ yếu liên quan đến đường tiêu hóa và độc tính toàn thân. Những phản ứng thường gặp và có thể gặp bao gồm:

• Rối loạn tiêu hóa: buồn nôn, nôn, tiêu chảy.
• Nhiễm độc thận: đặc biệt khi dùng kéo dài hoặc ở người có chức năng thận suy giảm.
• Nhiễm độc thính giác: tổn thương dây thần kinh số VIII, có thể ảnh hưởng đến thính lực và tiền đình.
• Rối loạn điện giải: thường gặp nhất là hạ magnesi huyết, ngoài ra có thể kèm hạ calci huyết và hạ kali huyết.

Rối loạn tiêu hóa là tác dụng phụ thường gặp khi dùng thuốc

Ngoài ra, một số phản ứng khác cũng đã được ghi nhận trong quá trình sử dụng Neomycin đường uống, bao gồm:

• Tăng tiết nước bọt, viêm miệng.
• Tăng bilirubin và enzym gan.
• Rối loạn tạo máu, thiếu máu tan huyết.
• Các triệu chứng thần kinh như lơ mơ, dị cảm, mất phương hướng, giật nhãn cầu.
• Phản ứng quá mẫn như viêm da, ngứa, sốt hoặc sốc phản vệ.

8.2. Tác dụng phụ khi dùng tại chỗ

Khi sử dụng Neomycin dưới dạng thuốc dùng tại chỗ, các tác dụng không mong muốn chủ yếu liên quan đến phản ứng tại vùng da hoặc niêm mạc được bôi thuốc. Các biểu hiện có thể gặp bao gồm:

• Viêm da tiếp xúc.
• Ngứa, nổi mày đay.
• Phát ban da hoặc phản ứng dạng bỏng rộp.

Trong một số trường hợp hiếm gặp, Neomycin dùng tại chỗ có thể gây sốc phản vệ hoặc phản ứng phản vệ. Ngoài ra, nếu thuốc được sử dụng trên diện rộng hoặc trong thời gian dài, các tác dụng không mong muốn toàn thân cũng có thể xảy ra do thuốc được hấp thu vào cơ thể.

Người bệnh nên thông báo cho bác sĩ nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường sau dùng thuốc

Khi người bệnh xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ nhiễm độc thận hoặc nhiễm độc thính giác trong quá trình sử dụng Neomycin, cần ngừng thuốc ngay và tiến hành đánh giá y tế kịp thời. 

Qua những nội dung đã trình bày, hy vọng người đọc đã hiểu rõ hơn về thuốc Neomycin và các vấn đề liên quan. Lưu ý rằng bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không có giá trị thay thế cho tư vấn, chẩn đoán hay chỉ định điều trị của bác sĩ. Việc dùng thuốc cần được bác sĩ chuyên môn cân nhắc kỹ lưỡng, đúng chỉ định và có sự giám sát y tế chặt chẽ. 

Trường hợp cần tư vấn thêm về thuốc Neomycin hoặc các vấn đề sức khỏe liên quan, người bệnh có thể liên hệ Hệ thống Y tế MEDLATEC qua tổng đài 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.