1. Mụn nội tiết dùng thuốc gì?

Mụn nội tiết hiện được điều trị bằng 4 nhóm thuốc chính: thuốc tránh thai kết hợp, thuốc kháng androgen (spironolactone), isotretinoin và thuốc bôi phối hợp kháng sinh uống. Bác sĩ chọn nhóm thuốc dựa trên giới tính, mức độ mụn, mong muốn có thai và bệnh nền của từng người.

Mụn viêm sưng đỏ thương tập trung ở vùng cằm và quai hàm 

Thuốc tránh thai kết hợp và spironolactone là hai nhóm tác động trực tiếp vào nguyên nhân nội tiết, giúp giảm lượng androgen hoặc chặn androgen tác động lên tuyến bã nhờn. Hai nhóm thuốc này chỉ dùng cho nữ giới, thường dành cho người có mụn bùng theo chu kỳ kinh hoặc mụn tái lại sau khi đã điều trị bằng thuốc bôi từ 3 tháng trở lên.

Isotretinoin, thuốc bôi và kháng sinh không tác động vào hormone mà làm giảm tiết dầu, chống bít tắc lỗ chân lông và giảm viêm. Nam giới bị mụn nội tiết chủ yếu được điều trị bằng các nhóm này, vì thuốc tránh thai và spironolactone có thể gây nữ hóa như to vú ở nam.

2. Thuốc tránh thai kết hợp trị mụn nội tiết

thuốc tránh thai kết hợp là thuốc uống chứa hai loại hormone estrogen và progestin, có tác dụng giảm lượng androgen tự do trong máu nên tuyến bã nhờn tiết ít dầu hơn. Thuốc phù hợp với chị em có mụn bùng trước kỳ kinh và đồng thời có nhu cầu tránh thai.

2.1. Thuốc tránh thai trị mụn nội tiết hoạt động thế nào?

Thuốc tránh thai kết hợp làm buồng trứng sản xuất ít androgen hơn, nhờ đó da bớt tiết dầu và lỗ chân lông ít bị bít tắc. Bác sĩ thường ưu tiên loại có thành phần progestin vừa tránh thai vừa chặn androgen, ví dụ drospirenone hoặc cyproterone acetate.

Người dùng thuốc tránh thai trị mụn thường phải uống liên tục ít nhất 3 tháng mới thấy mụn giảm rõ. Thuốc tránh thai chỉ cải thiện mụn do nội tiết, không có tác dụng với mụn do mỹ phẩm bít tắc hay do nhiễm khuẩn ngoài da.

2.2. Ai không nên dùng thuốc tránh thai trị mụn?

Thuốc tránh thai kết hợp làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, vì vậy không phải chị em nào cũng dùng được. Những nhóm sau thường không được kê thuốc này:

• Phụ nữ đang mang thai hoặc đang cho con bú không được dùng thuốc tránh thai kết hợp.
• Phụ nữ trên 35 tuổi có hút thuốc lá dễ bị cục máu đông gây tắc mạch khi dùng thuốc.
• Người từng bị cục máu đông trong tĩnh mạch, đột quỵ hoặc có bệnh tim mạch không nên dùng thuốc.
• Người bị tăng huyết áp chưa kiểm soát, bệnh gan hoặc đau nửa đầu kèm nhìn thấy chớp sáng cần được bác sĩ cân nhắc kỹ.
• Người có tiền sử ung thư vú hoặc ra máu âm đạo chưa rõ nguyên nhân không được tự dùng thuốc.

Thuốc tránh thai kết hợp thường gây buồn nôn, căng tức ngực, đau đầu và ra máu lấm tấm giữa kỳ trong 2 - 3 tháng đầu. Người dùng thuốc thấy đau, sưng một bên bắp chân, khó thở hoặc đau ngực đột ngột khi đang uống thuốc cần đến cơ sở y tế ngay.

Thuốc tránh thai kết hợp có thể được chỉ định khi điều trị mụn nội tiết

3. Spironolactone trị mụn nội tiết

Spironolactone là thuốc lợi tiểu có tác dụng chặn androgen gắn vào tuyến bã nhờn, nên được bác sĩ Da liễu kê để trị mụn nội tiết ở nữ giới. Thuốc hợp với phụ nữ trưởng thành có mụn ở cằm, quai hàm tái đi tái lại, kể cả người không muốn dùng thuốc tránh thai.

3.1. Hiệu quả và thời gian dùng spironolactone

Spironolactone thường cần 6 - 12 tuần để mụn bắt đầu giảm, và hiệu quả rõ nhất sau khoảng 3 - 6 tháng dùng đều. Bác sĩ có thể kê spironolactone cùng thuốc tránh thai kết hợp hoặc thuốc bôi để tăng tác dụng, đồng thời hẹn tái khám định kỳ để điều chỉnh.

Spironolactone thường gây kinh nguyệt không đều, căng ngực, đi tiểu nhiều và chóng mặt khi đứng dậy nhanh. Người có bệnh thận hoặc đang dùng thuốc huyết áp có thể bị tăng kali máu, tức lượng kali trong máu cao hơn mức an toàn, nên cần được bác sĩ theo dõi.

3.2. Chống chỉ định của spironolactone

Spironolactone chống chỉ định với phụ nữ mang thai vì thuốc có thể ảnh hưởng đến sự phát triển cơ quan sinh dục của thai nhi nam. Chị em dùng thuốc cần có biện pháp tránh thai trong suốt thời gian điều trị và báo bác sĩ ngay khi dự định có thai.

Spironolactone cũng không dùng cho người suy thận, người có kali máu cao và người đang cho con bú. Nam giới không dùng spironolactone để trị mụn vì thuốc có thể gây to vú và giảm ham muốn.

4. Isotretinoin, kháng sinh và thuốc bôi trong điều trị mụn nội tiết

Isotretinoin, kháng sinh uống và thuốc bôi được dùng khi mụn nội tiết viêm nặng, để lại sẹo hoặc xảy ra ở nam giới. Bác sĩ thường phối hợp các thuốc này với nhóm nội tiết ở nữ để mụn giảm nhanh hơn.

4.1. Isotretinoin thường dùng với mụn nội tiết nặng

Isotretinoin là thuốc uống được chế tạo từ vitamin A, giúp thu nhỏ tuyến bã nhờn và giảm mạnh lượng dầu trên da. Thuốc được dành cho mụn bọc nặng, tức các nốt mụn sưng to, đau, nằm sâu dưới da, hoặc mụn không đáp ứng sau 3 tháng điều trị bằng các thuốc khác, và chỉ dùng khi có đơn của bác sĩ Da liễu.

Isotretinoin gây dị tật thai nhi nặng, vì vậy phụ nữ dùng thuốc phải tránh thai chắc chắn trước, trong và ít nhất 1 tháng sau khi ngưng thuốc. Người dùng isotretinoin thường bị khô môi, khô da, đôi khi chảy máu cam và có thể tăng mỡ máu, một số người thay đổi tâm trạng nên cần báo bác sĩ nếu thấy buồn chán kéo dài.

4.2. Kháng sinh uống và thuốc bôi

Kháng sinh uống như doxycycline hoặc minocycline giúp giảm mụn viêm đỏ, mụn mủ và thường chỉ dùng trong khoảng 3 tháng để hạn chế vi khuẩn kháng thuốc. Nhóm kháng sinh này không dùng cho phụ nữ mang thai, đang cho con bú và trẻ dưới 8 tuổi, tác dụng phụ hay gặp là đau dạ dày và da dễ bắt nắng, sạm đỏ.

Thuốc bôi trị mụn nội tiết thường gồm adapalene, một loại thuốc bôi họ vitamin A giúp thông thoáng lỗ chân lông, benzoyl peroxide và acid azelaic, dùng song song với thuốc uống và để duy trì sau khi ngưng thuốc uống. Thuốc bôi dễ gây khô, đỏ, bong tróc da trong 2 - 4 tuần đầu, và retinoid bôi không nên dùng khi đang mang thai.

Thuốc bôi trị mụn dễ gây khô, đỏ, bong tróc da 

5. Dùng thuốc trị mụn nội tiết bao lâu thì có hiệu quả?

Thuốc trị mụn nội tiết thường cần 8 - 12 tuần mới làm mụn giảm rõ, và hiệu quả đầy đủ đến sau 3 - 6 tháng dùng đều. Người bệnh không nên đổi thuốc hay bỏ thuốc chỉ sau 2 - 3 tuần vì thấy mụn chưa giảm.

Mụn nội tiết có thể nổi nhiều hơn trong 2 - 4 tuần đầu khi mới dùng retinoid bôi hoặc isotretinoin, hiện tượng này thường tự giảm dần nếu tiếp tục điều trị theo hướng dẫn. Người bệnh thấy mụn bùng nặng, da rát đỏ nhiều hoặc phát ban cần tái khám sớm thay vì tự ngưng thuốc.

Mụn nội tiết không hết hẳn sau một đợt thuốc, vì hormone vẫn tiếp tục thay đổi theo chu kỳ kinh, căng thẳng và tuổi tác. Nhiều người bị mụn trở lại trong vài tháng sau khi ngưng thuốc tránh thai hoặc spironolactone, nên bác sĩ thường giảm thuốc từ từ và duy trì bằng thuốc bôi.

6. Ai cần thận trọng và khi nào cần đi khám?

Thuốc trị mụn nội tiết chỉ nên dùng khi có đơn của bác sĩ, không dùng lại đơn của người khác. Phụ nữ mang thai, đang cho con bú, đang chuẩn bị có thai, người có bệnh tim mạch, bệnh gan, bệnh thận và người đang dùng thuốc điều trị lâu dài cần báo bác sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc trị mụn nào.

Mụn ở cằm, quai hàm kèm kinh nguyệt thất thường có thể là dấu hiệu của hội chứng buồng trứng đa nang (Polycystic ovary syndrome). Mụn nội tiết mọc đột ngột kèm giọng trầm, mọc nhiều lông như nam giới cần được khám để loại trừ khối u ở buồng trứng hoặc tuyến thượng thận.

Bạn nên đi khám chuyên khoa Da liễu hoặc Nội tiết khi có một trong các dấu hiệu sau:

• Mụn bọc, mụn nang sưng đau hoặc để lại sẹo lõm dù đã điều trị bằng thuốc bôi trên 3 tháng.
• Chu kỳ kinh dài trên 35 ngày hoặc mất kinh từ 3 tháng trở lên kèm mụn ở cằm, quai hàm.
• Lông mọc nhiều ở cằm, ngực, bụng, tóc rụng thành mảng hoặc giọng nói trầm đi.
• Mụn xuất hiện lần đầu sau tuổi 30 và tăng nhanh trong vài tuần.
• Người đang uống thuốc trị mụn bị khó thở, đau ngực, đau sưng một bên chân hoặc buồn chán kéo dài.

Chị em nên đi khám nếu chu kỳ kinh kéo dài trên 35 ngày, hoặc mất kinh trên 3 tháng

Hy vọng bài viết đã giúp bạn biết thuốc trị mụn nội tiết gồm những nhóm nào và vì sao mỗi nhóm cần bác sĩ cân nhắc riêng, nhất là với phụ nữ mang thai. Nếu mụn nội tiết kèm kinh nguyệt thất thường trên 3 tháng, mọc nhiều lông hoặc để lại sẹo lõm, bạn nên đi khám sớm để được tìm nguyên nhân và kê thuốc phù hợp. Mọi thắc mắc hoặc có nhu cầu đặt lịch khám với các bác sĩ chuyên khoa Da liễu, Nội tiết của Hệ thống Y tế MEDLATEC, quý khách vui lòng liên hệ tổng đài 1900 56 56 56 để được tư vấn cụ thể.