Chùm ca não mô cầu tại TP.HCM: Cảnh giác bệnh nguy hiểm dễ nhầm với cúm

Theo thông tin từ Sở Y tế TP.HCM, đến chiều 17/10, thành phố ghi nhận 4 trường hợp mắc bệnh do não mô cầu nhóm B tại Trường THCS Hai Bà Trưng, xã Hiệp Phước. Trước đó, trong chùm 3 ca bệnh đầu tiên, một học sinh 12 tuổi tử vong do bệnh diễn tiến tối cấp, gây sốc nhiễm trùng và suy đa cơ quan. Hai học sinh còn lại được điều trị tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM.

Sự việc khiến nhiều phụ huynh lo ngại trước nguy cơ lây nhiễm trong môi trường học đường, nhất là khi các triệu chứng ban đầu của bệnh não mô cầu có thể tương tự những bệnh nhiễm trùng đường hô hấp thường gặp.

Theo BSCKII. Ngô Văn An - chuyên khoa Truyền nhiễm, Phó trưởng khoa Nội, Bệnh viện Đa khoa MEDLATEC, sốt cao đột ngột có thể gặp trong nhiều bệnh lý khác nhau, trong đó có cúm và bệnh não mô cầu. Tuy nhiên, đây là hai bệnh do những tác nhân khác nhau gây ra, có đặc điểm dịch tễ, nguy cơ biến chứng và hướng xử trí hoàn toàn khác nhau.

Triệu chứng khởi phát giống cúm, não mô cầu có thể diễn tiến nguy kịch trong 24 giờ

Bệnh cúm do virus cúm gây ra, có khả năng lây lan nhanh qua đường hô hấp và thường gây các đợt gia tăng ca mắc trong cộng đồng. Trong khi đó, bệnh não mô cầu do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, lây truyền chủ yếu khi tiếp xúc gần với người mang vi khuẩn qua dịch tiết đường hô hấp.

Điểm đáng lo ngại của não mô cầu là bệnh có thể chuyển nhanh sang nhiễm khuẩn huyết, viêm màng não hoặc đồng thời cả hai. Ở thể tối cấp, người bệnh có thể rơi vào tình trạng nguy kịch, thậm chí tử vong trong vòng 24 giờ.

Phân biệt cúm và não mô cầu qua những dấu hiệu nào?

Dù có thể cùng gây sốt cao, cúm và não mô cầu vẫn có những đặc điểm gợi ý khác nhau. Việc nhận diện đúng các dấu hiệu cảnh báo giúp người bệnh chủ động thăm khám, đặc biệt khi tình trạng sức khỏe diễn tiến bất thường.

8 giờ đầu và các dấu hiệu cảnh báo cha mẹ cần biết

Theo bác sĩ An, điều khiến bệnh não mô cầu trở nên nguy hiểm là khả năng diễn tiến nhanh khi vi khuẩn xâm nhập vào máu hoặc gây viêm màng não.

Thời gian ủ bệnh trung bình khoảng 3-4 ngày, dao động từ một đến 10 ngày, thể tối cấp có thể gây nguy kịch hoặc tử vong trong vòng 24 giờ.

Ngay cả khi được cứu sống, trẻ mắc bệnh não mô cầu vẫn có nguy cơ phải đối mặt với những di chứng lâu dài. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), cứ 5 người sống sót sau bệnh não mô cầu thì có khoảng 1 người gặp di chứng kéo dài, như tổn thương não, mất thính lực, tổn thương hệ thần kinh hoặc mất chi.

“Vi khuẩn não mô cầu chết rất nhanh khi ra ngoài môi trường (sợ ánh nắng, xà phòng), nhưng lại sống khỏe và ẩn nấp sẵn trong mũi họng của 10% đến 20% người hoàn toàn khỏe mạnh (người lành mang trùng). Bệnh lây trực tiếp qua giọt bắn khi ho, nói chuyện gần, hoặc dính nước bọt khi hôn trẻ, dùng chung cốc nước, thìa đũa”, bác sĩ An thông tin.

Ở giai đoạn đầu, đặc biệt trong những giờ đầu khởi phát, bệnh não mô cầu có thể có biểu hiện tương tự cúm với các triệu chứng như sốt cao đột ngột, có thể lên tới 39-40°C, đau đầu, nôn và mệt lả. Điều này khiến phụ huynh dễ nhầm lẫn với những bệnh nhiễm trùng thông thường. Vì vậy, bên cạnh việc theo dõi thân nhiệt, cha mẹ cần chú ý những thay đổi bất thường trong tình trạng toàn thân của trẻ.

Các dấu hiệu cảnh báo não mô cầu ở trẻ: đau cơ dữ dội, tay chân lạnh, da tái nhợt hoặc nổi vân tím. Nguồn ảnh, AI

Đặc biệt, khi trẻ sốt cao, cha mẹ cần cảnh giác nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Đau chân, đau cơ dữ dội: Trẻ đau nhiều ở bắp chân hoặc các nhóm cơ, thậm chí khó đứng hay đi lại.
• Bàn tay, bàn chân lạnh bất thường: Đầu chi lạnh dù trẻ đang sốt, nhất là khi đi kèm biểu hiện bơ phờ hoặc mệt lả.
• Da tái nhợt, nổi vân tím hoặc loang lổ: Có thể là dấu hiệu tuần hoàn ngoại vi bất thường, cần được đánh giá y tế khẩn cấp.

Chấm xuất huyết trên da: Dấu hiệu không được bỏ qua

Bác sĩ An lưu ý, khi trẻ sốt cao, cha mẹ cần quan sát kỹ những nốt ban bất thường trên da, đặc biệt là các nốt màu đỏ sẫm hoặc tím, giống vết bầm.

Cách kiểm tra nốt ban trên da: dùng 2 đầu ngón tay căng bề mặt da. Nếu nốt ban vẫn nhìn thấy rõ, không nhạt màu khi căng da, đây có thể là dấu hiệu xuất huyết dưới da. Cha mẹ cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay, nhất là khi trẻ kèm sốt cao hoặc mệt lả.

Nốt ban không nhạt màu khi căng da là dấu hiệu xuất huyết dưới da. Cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay, nhất là khi kèm sốt cao hoặc mệt lả

Các chấm xuất huyết cũng có thể xuất hiện ở những vị trí khó quan sát, trong đó có mắt. Tuy nhiên, không nên chờ ban xuất huyết xuất hiện mới đi khám, bởi bệnh não mô cầu có thể diễn tiến nặng trước khi xuất hiện dấu hiệu này.

Chẩn đoán não mô cầu cần đúng phương pháp, không chủ quan với kết quả ban đầu

“Khi nghi ngờ bệnh não mô cầu, bác sĩ sẽ căn cứ vào biểu hiện lâm sàng, tình trạng người bệnh và các xét nghiệm cần thiết để xác định nguyên nhân.

Các phương pháp xét nghiệm có thể bao gồm nuôi cấy vi khuẩn hoặc xét nghiệm sinh học phân tử như PCR trên những bệnh phẩm phù hợp, điển hình là máu, dịch não tủy hoặc dịch tỵ hầu trong các trường hợp có chỉ định. Việc lựa chọn bệnh phẩm và kỹ thuật phụ thuộc vào biểu hiện bệnh, tình trạng người bệnh và thăm khám lâm sàng”, bác sĩ An thông tin.

Chủ động phòng ngừa cúm và não mô cầu trong cộng đồng

Cúm và não mô cầu có tác nhân gây bệnh khác nhau, vì vậy biện pháp phòng ngừa cũng cần được thực hiện phù hợp.

Đối với cúm: Người dân nên tiêm vaccine cúm định kỳ hằng năm theo khuyến cáo, giữ vệ sinh tay, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, hạn chế tiếp xúc gần khi có triệu chứng nhiễm trùng đường hô hấp và duy trì không gian sinh hoạt thông thoáng.

Đối với não mô cầu: Tiêm vaccine theo độ tuổi, tiền sử tiêm chủng và nguy cơ phơi nhiễm là biện pháp chủ động quan trọng. Hiện có vaccine phòng các nhóm huyết thanh khác nhau, trong đó có nhóm B và các nhóm A, C, W, Y. Mỗi loại vaccine có phạm vi bảo vệ riêng nên người dân cần được tư vấn để lựa chọn loại vaccine và lịch tiêm phù hợp.

Bên cạnh đó, cần tránh dùng chung vật dụng có thể dính nước bọt, dịch tiết đường hô hấp trên, hạn chế tiếp xúc gần với người nghi mắc bệnh. Người tiếp xúc gần với ca bệnh não mô cầu cần sớm liên hệ cơ sở y tế để được quản lý và chỉ định kháng sinh dự phòng khi cần thiết; không tự ý sử dụng thuốc.

Bác sĩ An khuyến cáo, trước những biểu hiện như sốt cao đột ngột, mệt lả bất thường, lơ mơ, đau đầu dữ dội, nôn, cứng gáy hoặc xuất hiện ban xuất huyết, người dân cần đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá. Không nên chủ quan cho rằng đây chỉ là cúm thông thường, đồng thời cũng không nên tự kết luận mắc não mô cầu khi chưa có chẩn đoán của các cơ sở y tế.

Lưu ý: Bệnh não mô cầu không chỉ gặp ở trẻ em mà người lớn cũng có thể mắc bệnh và diễn biến nặng.

Nhận biết đúng dấu hiệu cảnh báo, thăm khám kịp thời và chủ động tiêm chủng là những biện pháp thiết thực giúp giảm nguy cơ biến chứng nghiêm trọng do các bệnh truyền nhiễm gây ra.

Người dân khi có nhu cầu thăm khám, xét nghiệm hoặc tư vấn tiêm chủng phòng Bệnh cúm, não mô cầu có thể liên hệ Hệ thống Y tế MEDLATEC qua hotline 1900 56 56 56 để được tư vấn, hướng dẫn đặt lịch và lựa chọn dịch vụ phù hợp, chủ động bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình.