1. Giải đáp: Bệnh nan y là gì?

Theo tiếng Hán Việt, “nan y” có nghĩa là bệnh khó chữa. Trong y học hiện đại, đây thường là các căn bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hoặc khó chữa trị, dễ dẫn đến tử vong. Bệnh nan y nói chung không phải một danh sách cố định mà sẽ thay đổi theo sự phát triển của y học. Tại Việt Nam, danh sách bệnh nan y (hiểm nghèo) có quy định cụ thể trong Thông tư 50/2024/TT-BYT Bộ Y tế. 

Không phải ai cũng biết chính xác bệnh nan y là gì

Bệnh nan y gồm nhiều nhóm như ung thư giai đoạn cuối, nhiễm trùng, bệnh tự miễn, bệnh lý về di truyền hoặc huyết học. Ngoài các bệnh đe dọa tính mạng (như đái tháo đường, hen suyễn) không được xem là bệnh nan y, mà là bệnh mạn tính cần quản lý lâu dài. Người bệnh hoàn toàn có thể duy trì chất lượng cuộc sống tốt nếu tuân thủ điều trị. 

2. Mắc bệnh nan y có phải dấu chấm hết không?

Phần lớn mọi người đều cho rằng mắc bệnh nan y đồng nghĩa với dấu chấm hết. Tuy nhiên, một bệnh được xem là “nan y” thời điểm hiện tại chưa hẳn đã đúng với các giai đoạn khác khi y học phát triển. Cụ thể như: 

• Viêm gan C: Từng được xếp vào nhóm bệnh mạn tính không thể điều trị khỏi hoàn toàn. Thế nhưng, sự ra đời của thuốc kháng virus (DAA) đã thay đổi khái niệm nan y của bệnh lý này. Theo WHO, thuốc kháng virus (DAA) có thể giúp chữa khỏi trên 95% các ca nhiễm viêm gan C. 
• HIV: Mặc dù vẫn là căn bệnh thế kỷ chưa có thuốc điều trị đặc hiệu nhưng HIV hiện không còn đồng nghĩa với án tử. Người bị nhiễm HIV được điều trị bằng thuốc kháng retrovirus (ARV) hoàn toàn có thể ức chế virus hiệu quả, kéo dài tuổi thọ và hòa nhập cộng đồng. Tuy nhiên, người bệnh cần tuân thủ điều trị suốt đời và theo dõi định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ. 
• Bệnh bạch cầu cấp dòng Lympho ở trẻ nhỏ: Trước đây, trẻ mắc căn bệnh này có nguy cơ tử vong cao. Tuy nhiên, nhờ sự phát triển của y học, tỷ lệ điều trị thành công kéo dài thời gian sống thêm ít nhất 5 năm ở trẻ nhỏ hiện đạt khoảng 90%, tỷ lệ này thay đổi tùy theo phân tầng nguy cơ của từng trẻ (theo American Cancer Society). 

Không phải bệnh nan y nào cũng đe dọa tính mạng người bệnh ngay lập tức

Như vậy, bệnh nan y không hoàn toàn đồng nghĩa với án tử. Trong một số trường hợp, đây thường là những căn bệnh mà y học hiện đại chưa tìm ra phương pháp điều trị triệt để. Với các căn bệnh chưa đe dọa trực tiếp tính mạng, người bệnh không nên quá bi quan mà hãy điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ, kiểm tra sức khỏe định kỳ để theo dõi mức độ tiến triển của bệnh. 

Tuy nhiên, vẫn có những căn bệnh nan y chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, tiên lượng sống thấp như ung thư giai đoạn cuối di căn, bệnh Alzheimer,... Việc điều trị lúc này chủ yếu giúp giảm nhẹ triệu chứng, cải thiện chất lượng cuộc sống cuối đời cho người bệnh. 

Tiên lượng sống ở người ung thư giai đoạn cuối di căn tương đối thấp

3. Những điều cần làm khi được chẩn đoán mắc bệnh nan y

Đa phần, bệnh nhân và người nhà đều cảm thấy lo lắng, bi quan khi được chẩn đoán mắc bệnh nan y. Tuy vậy, thay vì lo âu, suy sụp, mọi người nên giữ bình tĩnh và thực hiện một số công việc sau: 

• Lắng nghe tư vấn của bác sĩ: Khi nhận kết quả chẩn đoán, người bệnh cần trao đổi kỹ với bác sĩ để tìm hiểu nguyên nhân, mức độ tiến triển của bệnh, tiên lượng sống, phương pháp điều trị và cách chăm sóc sức khỏe mỗi ngày. 
• Tuân thủ chỉ dẫn điều trị: Nếu được kê đơn dùng thuốc hoặc áp dụng một số thủ thuật can thiệp y tế, người bệnh nên tuân thủ theo hướng dẫn của bác sĩ. Đồng thời, mọi người cần chú ý tái khám đúng lịch hẹn hoặc khám nếu cảm thấy cơ thể có biểu hiện bất thường. 
• Không tự ý chữa trị tại nhà: Người mắc bệnh nan y không nên tìm đến các bài thuốc dân gian, phương pháp chữa trị chưa qua kiểm chứng khoa học. Người bệnh cần đặc biệt cảnh giác với các quảng cáo về "thực phẩm chức năng chữa bệnh" hoặc phương pháp điều trị không được cơ quan y tế có thẩm quyền cấp phép.

Người mắc bệnh nan y không nên quá suy sụp 

Nói chung, ngay cả khi mắc bệnh nan y, bạn vẫn nên cố gắng lạc quan, tìm kiếm sự hỗ trợ của người thân hoặc bạn bè để vơi đi áp lực tinh thần. Nếu mắc các căn bệnh với tiên lượng sống thấp như ung thư giai đoạn cuối, người bệnh nên chuẩn bị về mặt tinh thần, làm những gì cần làm, dành thời gian cho người thân yêu. 

4. Cần làm gì để phòng ngừa bệnh nan y?

Thực tế, nhiều căn bệnh nan y có thể được phòng ngừa nếu mọi người áp dụng lối sống lành mạnh. Cụ thể như:

• Duy trì chế độ ăn uống điều độ: Ưu tiên bổ sung đầy đủ các nhóm dưỡng chất, uống nhiều nước mỗi ngày. Đồng thời, mọi người hãy cố gắng hạn chế tiêu thụ thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa, chất béo trans, thực phẩm chế biến sẵn và thực phẩm nhiều muối, đường theo khuyến cáo của WHO.
• Tập thể dục hàng ngày: Ngoài duy trì sự dẻo dai của cơ thể và kiểm soát cân nặng, vận động thể chất còn giúp phòng ngừa các bệnh lý nguy hiểm như tim mạch, tiểu đường. 
• Nghỉ ngơi và làm việc hợp lý: Mọi người không nên làm việc quá sức thường xuyên. Thay vào đó, bạn hãy làm việc một cách điều độ, dành thời gian nghỉ ngơi, cố gắng ngủ ít nhất 7 - 8 tiếng/ngày, hạn chế thức khuya. 
• Duy trì tâm trạng thoải mái: Thay vì suy nghĩ quá mức, mọi người nên cố gắng thư giãn, tìm cho mình niềm vui giải trí riêng. 
• Hạn chế tiêu thụ chất kích thích: Bao gồm rượu, bia, đồ uống có cồn, chất gây nghiện. 
• Khám sức khỏe định kỳ: Dù cơ thể chưa biểu hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, bạn cũng nên duy trì khám sức khỏe định kỳ 1 - 2 lần/năm. Đặc biệt, tầm soát ung thư định kỳ (ung thư vú, ung thư cổ tử cung, ung thư đại trực tràng...) theo khuyến cáo của Bộ Y tế là biện pháp quan trọng giúp phát hiện bệnh sớm, tăng đáng kể hiệu quả điều trị. 
• Một số biện pháp khác: Tiêm vắc xin phòng bệnh theo khuyến cáo của Bộ Y tế, mang đồ bảo hộ nếu phải làm việc trong môi trường ô nhiễm, hạn chế sử dụng các sản phẩm vệ sinh chứa hóa chất gây kích ứng, ưu tiên thực phẩm sạch. Hạn chế phơi nhiễm với các hóa chất độc hại đã được xác định có nguy cơ gây ung thư (như amiăng, benzen) theo khuyến cáo của IARC. 

Ăn uống lành mạnh, ưu tiên thực phẩm sạch có thể giúp phòng ngừa nhiều bệnh nan y 

Như vậy, MEDLATEC vừa giúp bạn đọc hiểu hơn về khái niệm bệnh nan y là gì. Đây thường là những căn bệnh khó điều trị hoặc chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu. Để chủ động phòng ngừa và điều trị sớm tránh biến chứng nguy hiểm, bạn nên duy trì lịch khám sức khỏe định kỳ tại các cơ sở y tế uy tín, chất lượng như Hệ thống Y tế MEDLATEC. Để đặt lịch khám sớm tại MEDLATEC, Quý khách vui lòng liên hệ hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ chi tiết hơn.