1. Thế nào là trật khớp vai?

Khớp vai có biên độ vận động lớn nhất cơ thể nên nguy cơ bị trật cao nhất. Trật khớp vai xảy ra khi chỏm xương cánh tay bị lệch ra khỏi ổ khớp vai. Hơn 95% trường hợp là trật ra phía trước (trật khớp vai trước), phần nhỏ còn lại là trật ra sau hoặc trật xuống dưới.

Tình trạng này thường xuất hiện sau các tình huống như:

• Té ngã dùng tay chống xuống đất.
• Tai nạn khi tham gia giao thông.
• Va chạm trong quá trình chơi thể thao.
• Tư thế mang vác vật nặng sai.
• Chấn thương trong quá trình lao động.

Người bị trật khớp vai thường xuất hiện các triệu chứng:

• Đau dữ dội vùng vai ngay sau chấn thương và tăng mạnh khi cố gắng cử động tay. Người bệnh thường phải giữ tay sát người để giảm đau.
• Vai mất độ tròn tự nhiên, xuất hiện hình dạng “vai vuông” (mỏm cùng vai nhô rõ), vai bên bị trật lệch rõ so với bên còn lại.
• Khó nâng tay, xoay vai hoặc thực hiện các động tác sinh hoạt bằng tay như bình thường.
• Tê bì, yếu cơ hoặc giảm cảm giác vùng cánh tay. Đây có thể là dấu hiệu tổn thương thần kinh nách, gặp ở khoảng 42% trường hợp trật khớp vai cấp.
• Sưng nề và bầm tím vùng vai.

Hình ảnh mô phỏng trật khớp vai

2. Cách chữa trật khớp vai như thế nào?

Trật khớp vai là trường hợp cấp cứu y khoa, không thể tự chữa trị tại nhà. Các biện pháp chữa trật khớp vai thường được áp dụng gồm:

2.1. Sơ cứu ban đầu tại nhà khi nghi ngờ trật khớp vai

Mục tiêu của sơ cứu tại nhà nhằm giảm đau, hạn chế tổn thương lan rộng và bảo vệ khớp vai cho đến khi người bệnh được tiếp cận chăm sóc y tế. Người bệnh nên: 

2.1.1. Cố định cánh tay và khớp vai

Ngay sau chấn thương, người bệnh cần ngừng mọi hoạt động liên quan đến vai và cánh tay bị đau. Có thể sử dụng khăn tam giác hoặc đai treo tay để cố định cánh tay sát vào thân người ở tư thế thoải mái nhất. Việc làm này sẽ hạn chế các cử động làm tăng đau, giảm nguy cơ tổn thương thêm đối với dây chằng, bao khớp, gân cơ và các cấu trúc thần kinh, mạch máu xung quanh khớp vai.

Trong trường hợp không có dụng cụ chuyên dụng, có thể dùng khăn dài hoặc áo khoác để tạo thành đai treo tay tạm thời.

Tuyệt đối không:

• Cố gắng kéo, xoay hoặc ấn tay để “nắn” khớp vai về chỗ cũ.
• Áp dụng các mẹo dân gian để tự nắn khớp.

Việc tự nắn khớp tại nhà có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng như:

• Rách dây chằng và bao khớp.
• Gãy xương cánh tay hoặc xương bả vai.
• Tổn thương dây thần kinh nách.
• Tổn thương mạch máu vùng vai.
• Làm tăng nguy cơ tái phát trật khớp trong tương lai.

2.1.2. Chườm lạnh giảm đau và sưng nề

Sau khi cố định khớp vai, trong 24 - 48 giờ đầu, người bệnh nên chườm lạnh vùng tổn thương trong khoảng 15 - 20 phút/lần và lặp lại như vậy nhiều lần trong ngày. Nhiệt độ lạnh sẽ làm co mạch máu, giảm tình trạng sưng nề, tụ máu và giảm cảm giác đau. Người bệnh có thể dùng túi chườm lạnh hoặc bọc đá trong khăn mềm để chườm, tránh dùng đá chườm trực tiếp lên tổn thương vì dễ gây bỏng lạnh cho da.

Trong quá trình sơ cứu tại nhà, người bệnh có thể dùng túi chườm lạnh để giảm sưng vùng vai bị tổn thương

2.1.3. Theo dõi các dấu hiệu bất thường

Trong khi chờ đến cơ sở y tế, người bệnh hoặc người nhà cần theo dõi các dấu hiệu cảnh báo tổn thương nghiêm trọng như: bàn tay hoặc cánh tay tê bì, mất cảm giác ở vùng vai, tím tái hoặc lạnh tay, đau dữ dội, không thể cử động các ngón tay,... Những biểu hiện này có thể liên quan đến tổn thương thần kinh hoặc mạch máu và cần được xử trí khẩn cấp.

Sau khi sơ cứu, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt. Việc nắn chỉnh sớm có tỷ lệ thành công cao hơn, trì hoãn làm tăng co cứng cơ và khó khăn khi can thiệp.

2.2. Can thiệp y khoa điều trị trật khớp vai

Tại cơ sở y tế, bác sĩ sẽ: 

2.2.1. Thăm khám và chỉ định chẩn đoán hình ảnh

Bác sĩ sẽ thăm khám lâm sàng nhằm đánh giá tình trạng biến dạng khớp vai, khả năng vận động, mức độ đau cũng như kiểm tra chức năng thần kinh và tuần hoàn của cánh tay.

Người bệnh cũng sẽ được chỉ định chụp X-quang để xác định vị trí trật khớp và phát hiện các tổn thương phối hợp. Trong trường hợp tổn thương phức tạp, bác sĩ có thể chỉ định chụp CT-Scanner hoặc MRI để đánh giá chi tiết tình trạng sụn viền, dây chằng và gân cơ quanh khớp vai.

Bệnh nhân trật khớp vai cần được đánh giá và điều trị đúng phác đồ của bác sĩ chuyên khoa

2.2.2. Điều trị trật khớp vai

Tùy vào mức độ tổn thương, bác sĩ sẽ đưa ra các cách chữa trật khớp vai phù hợp như: 

• Nắn chỉnh khớp vai:

Đây là phương pháp điều trị được áp dụng đối với hầu hết các trường hợp trật khớp vai cấp tính. Bác sĩ sẽ thực hiện biện pháp kỹ thuật chuyên môn để đưa chỏm xương cánh tay trở về đúng vị trí giải phẫu trong ổ khớp. Trước khi nắn chỉnh, bệnh nhân thường được giảm đau bằng thuốc hoặc an thần nhẹ để giãn cơ, giúp thủ thuật dễ dàng và giảm đau đáng kể.

Khi khớp đã được nắn chỉnh thành công, người bệnh sẽ giảm đau đáng kể, hình dạng khớp vai trở lại gần như bình thường.

Sau thủ thuật, người bệnh được khám lại thần kinh - mạch máu và chụp X-quang kiểm tra để xác nhận khớp đã trở về đúng vị trí.

• Bất động khớp vai sau nắn chỉnh:

Sau khi nắn chỉnh, vai cần được nghỉ ngơi và bảo vệ trong một khoảng thời gian nhất định để các mô tổn thương có điều kiện hồi phục. Vì thế, bác sĩ sẽ chỉ định bệnh nhân đeo đai treo tay hoặc mang nẹp cố định để hạn chế vận động vai trong giai đoạn đầu.

Thời gian bất động thường từ 1 - 3 tuần, có thể kéo dài đến 4 - 6 tuần tùy thuộc vào tuổi, mức độ tổn thương và nguy cơ tái phát. Người trẻ (<30 tuổi) thường cần bất động lâu hơn do nguy cơ tái phát cao.

• Điều trị bằng thuốc:

Thuốc được sử dụng nhằm kiểm soát triệu chứng đau và phản ứng viêm sau chấn thương. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định sử dụng: thuốc giảm đau, thuốc chống viêm không steroid, thuốc giãn cơ,... Người bệnh cần sử dụng thuốc đúng chỉ định và tái khám theo lịch đã được hẹn để đánh giá hiệu quả sau điều trị.

• Phục hồi chức năng sau trật khớp vai:

Sau giai đoạn bất động, chương trình phục hồi chức năng thường kéo dài khoảng 6 tuần trở lên, chia thành các giai đoạn:

- Giai đoạn đầu (tuần 1 - 2): Tập vận động nhẹ nhàng giúp tăng tầm vận động, kiểm soát đau và sưng.

- Giai đoạn giữa (tuần 3 - 4): Tăng dần biên độ vận động, bắt đầu tập sức mạnh cơ chóp xoay ở mức nhẹ.

- Giai đoạn sau (tuần 5 - 6 trở đi): Tăng cường sức mạnh cơ, tập ổn định khớp vai, chuẩn bị trở lại hoạt động bình thường.

Việc tập luyện cần được thực hiện từ từ và có sự hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu. Không nên tự ý tập mạnh hoặc quay lại hoạt động thể thao sớm vì có thể gây tái trật.

• Phẫu thuật:

Cách chữa trật khớp vai bằng can thiệp ngoại khoa có thể được chỉ định khi tình trạng này tái phát nhiều lần, rách sụn viền hoặc dây chằng nghiêm trọng, có kèm gãy xương, tổn thương thần kinh hoặc mạch máu, khớp vai mất vững kéo sau điều trị bảo tồn.

Mục tiêu của phẫu thuật là tái tạo các cấu trúc giải phẫu bị tổn thương, tăng độ ổn định cho khớp vai và giảm nguy cơ tái phát trong tương lai.

3. Nguy cơ tái phát trật khớp vai 

Tái phát là vấn đề lớn nhất sau trật khớp vai lần đầu, đặc biệt ở người trẻ. Tỷ lệ tái phát ước chừng như sau:

• Nhóm 18 - 29 tuổi: tỷ lệ tái phát có thể lên đến 72 - 90%.
• Nhóm 30 - 39 tuổi: khoảng 27%.
• Nhóm >40 tuổi: chỉ 0 - 10%.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ tái phát gồm: tuổi trẻ (<30), hoạt động thể thao cường độ cao, tổn thương rách sụn viền hoặc khuyết xương chỏm lớn, không tuân thủ bất động và phục hồi chức năng đầy đủ.

Để giảm nguy cơ tái phát, người bệnh cần:

• Tuân thủ thời gian bất động theo chỉ định.
• Hoàn thành đầy đủ chương trình phục hồi chức năng, đặc biệt tập cơ chóp xoay.
• Tránh các động tác giơ tay trên đầu và xoay ngoài quá mức trong giai đoạn hồi phục.
• Tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi trở lại thể thao.
• Tái khám định kỳ để đánh giá độ vững khớp vai.

Hy vọng những chia sẻ trên đây sẽ giúp người bệnh bớt lúng túng trong quá trình tìm cách chữa trật khớp vai để bình tĩnh, xử trí đúng cách, tránh nguy cơ tổn thương nghiêm trọng khó có khả năng hồi phục.

Quý khách hàng có triệu chứng nghi ngờ trật khớp vai có thể liên hệ đặt lịch khám cùng bác sĩ chuyên khoa của Hệ thống Y tế MEDLATEC qua Hotline 1900 56 56 56 để được chẩn đoán và có biện pháp điều trị tích cực.