1. Chức năng của đồng tử là gì?

Đồng tử là lỗ tròn màu đen nằm ở trung tâm của mống mắt (tròng đen). Khi nhìn vào mắt người khác, bạn sẽ thấy đồng tử là chấm tròn màu đen ở trung tâm. Đây là nơi ánh sáng đi qua trước khi tới thủy tinh thể và võng mạc để tạo nên hình ảnh. 

Chức năng chính mà đồng tử đảm nhận là: 

• Điều chỉnh lượng ánh sáng vào mắt:

Tương tự như khẩu độ của máy ảnh, đồng tử có nhiệm vụ kiểm soát lượng ánh sáng đi vào mắt. Nếu ánh sáng mạnh, đồng tử sẽ tự động co nhỏ để giảm lượng ánh sáng đi vào võng mạc, hạn chế tình trạng chói mắt. Khi ánh sáng yếu, đồng tử giãn rộng giúp tăng khả năng thu nhận ánh sáng để nhìn rõ hơn trong bóng tối.

• Đánh giá phản xạ thần kinh:

Ngoài chức năng thị giác, phản xạ đồng tử còn là một chỉ số quan trọng giúp bác sĩ đánh giá hoạt động của não bộ và hệ thần kinh. Trong các trường hợp chấn thương đầu, đột quỵ hoặc hôn mê, bác sĩ thường kiểm tra kích thước và phản xạ của đồng tử để xác định mức độ tổn thương thần kinh.

Đồng tử là mống đen tròn nằm ở giữa mắt

2. Kích thước đồng tử thay đổi thế nào?

Kích thước đồng tử thay đổi theo điều kiện môi trường và tình trạng cơ thể. Ở người trưởng thành khỏe mạnh, đường kính đồng tử khoảng 2 - 8 mm. Trong môi trường đủ sáng, đồng tử thường có kích thước khoảng 2 - 4 mm. Khi ở môi trường tối, đồng tử có thể giãn rộng đến 8 mm.

Hai đồng tử có kích thước gần như bằng nhau và phản ứng tương tự với ánh sáng. Tuy nhiên, khoảng 20% dân số có hiện tượng chênh lệch kích thước đồng tử nhẹ giữa hai mắt. Đây được gọi là anisocoria sinh lý và thường không gây nguy hiểm.

Các yếu tố sau có thể tác động đến kích thước đồng tử:

• Cường độ ánh sáng.
• Tuổi tác.
• Cảm xúc như sợ hãi, căng thẳng hoặc phấn khích.
• Thuốc nhỏ mắt.
• Một số loại thuốc điều trị thần kinh.
• Rượu và chất kích thích.

3. Các bệnh lý có nguy cơ gây nên bất thường đồng tử

Khi đã hiểu chức năng của đồng tử là gì, bạn nên lưu tâm đến những bất thường ở đồng tử vì đây chính là yếu tố cảnh báo nhiều bệnh lý nguy hiểm như: 

3.1. Hội chứng Horner

Hội chứng Horner xảy ra khi đường dẫn truyền thần kinh giao cảm đến mắt bị tổn thương. Người mắc hội chứng này thường bị co nhỏ đồng tử, sụp mí mắt, giảm tiết mồ hôi một bên mặt, hai đồng tử có kích thước không đều nhau, đặc biệt rõ hơn trong môi trường thiếu sáng,....

3.2. Liệt dây thần kinh số III

Dây thần kinh số III có nhiệm vụ điều khiển nhiều cơ vận nhãn và phản xạ đồng tử. Khi dây thần kinh này bị tổn thương, người bệnh sẽ có triệu chứng: đồng tử giãn lớn, song thị, sụp mí mắt, hạn chế vận động nhãn cầu,...

Dây thần kinh số 3 bị liệt có thể khiến đồng tử bị giãn lớn

3.3. Tăng nhãn áp góc đóng cấp

Tăng nhãn áp góc đóng cấp có thể làm mất thị lực nhanh chóng. Biểu hiện thường gặp ở bệnh lý này là: đau nhức mắt dữ dội, đồng tử giãn vừa, nhìn mờ, buồn nôn, nôn,... Nếu không điều trị sớm, bệnh có thể gây tổn thương thần kinh thị giác vĩnh viễn.

3.4. Viêm mống mắt

Mống mắt là cấu trúc bao quanh đồng tử, do đó các bệnh lý viêm tại khu vực này thường ảnh hưởng trực tiếp đến hình dạng và chức năng của đồng tử. Người bị viêm mống mắt thường có các triệu chứng: đỏ mắt, đau nhức mắt, sợ ánh sáng, đồng tử co nhỏ hoặc méo,... 

3.5. Chấn thương sọ não

Sau tai nạn giao thông hoặc chấn thương đầu, đồng tử bất thường có thể là dấu hiệu cảnh báo tổn thương não nghiêm trọng.

Các biểu hiện bất thường đồng tử cảnh báo nguy hiểm sau chấn thương cần lưu ý gồm:

• Đồng tử giãn một bên.
• Đồng tử mất phản xạ ánh sáng.
• Hai đồng tử không đều rõ rệt.

3.6. U não và đột quỵ

U não hoặc đột quỵ có thể ảnh hưởng đến các trung tâm thần kinh kiểm soát đồng tử khiến đồng tử bất thường về kích thước. Ngoài ra, người bệnh cũng có thể xuất hiện tình trạng: đau đầu dữ dội, tay chân yếu hoặc liệt, rối loạn ý thức, nói khó,... 

4. Đồng tử bất thường, khi nào cần thăm khám?

Không phải mọi thay đổi ở đồng tử đều nguy hiểm, nhưng người bệnh nên đi khám chuyên khoa mắt hoặc thần kinh nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Đồng tử đột nhiên giãn hoặc co bất thường nhưng không liên quan đến sự tác động từ ánh sáng.
• Kích thước đồng tử giữa hai mắt khác biệt nhiều hơn bình thường, đặc biệt kèm theo đau đầu hoặc nhìn mờ.
• Đồng tử bất thường kèm triệu chứng thần kinh như: chóng mặt, đau đầu dữ dội, yếu liệt chân tay, co giật, mất ý thức,... 

Người bệnh nên thăm khám chuyên khoa ngay khi phát hiện đồng tử có dấu hiệu bất thường

5. Phương pháp bảo vệ đồng tử và thị lực

Bên cạnh việc tìm hiểu chức năng đồng tử là gì và các nguy cơ bệnh lý gây ảnh hưởng đến đồng tử, bạn cũng cần lưu tâm để chủ động thực hiện các biện pháp bảo vệ thị lực sau đây:

• Khám mắt định 6 - 12 tháng/lần để phát hiện sớm các bất thường về đồng tử, võng mạc và thần kinh thị giác.
• Khi làm việc trong môi trường có nguy cơ va đập hoặc hóa chất cần đeo kính bảo hộ để giảm nguy cơ tổn thương mắt.
• Kiểm soát tốt các bệnh lý nền như tiểu đường, huyết áp cao, bệnh thần kinh,... để hạn chế biến chứng ảnh hưởng đến mắt.
• Không tự ý sử dụng thuốc nhỏ mắt vì điều này có thể làm thay đổi kích thước đồng tử và che lấp dấu hiệu bệnh lý. Vì vậy, người bệnh chỉ nên dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.

Hy vọng những nội dung trên đây đã giúp bạn hiểu được đồng tử là gì, chức năng của bộ phận này và các bệnh lý có nguy cơ làm tổn thương đồng tử. 

Nếu phát hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào ở đồng tử, quý khách hàng có thể đặt lịch khám cùng bác sĩ chuyên khoa của Hệ thống Y tế MEDLATEC qua Hotline 1900 56 56 56.