Cục u sau gáy là dấu hiệu bệnh gì? Nguyên nhân và khi nào cần đi khám

1. Nổi cục sau gáy có nguy hiểm không?

Vùng gáy, còn gọi là vùng chẩm, là phần phía sau đầu, nơi da đầu tiếp giáp với cổ. Khu vực này có nhóm hạch bạch huyết chẩm, nhiều tuyến bã nhờn, nang lông và một lớp mỡ dưới da. Khi một trong các cấu trúc này bị viêm, bị tắc hoặc tăng sinh, bạn có thể sờ thấy một khối nổi dưới da.

Đa số trường hợp cục u sau gáy là lành tính. Khối u có thể tự nhỏ lại hoặc chỉ cần theo dõi. Mức độ nguy hiểm không phụ thuộc nhiều vào kích thước. Điều quan trọng hơn là bản chất khối u, thời gian tồn tại và các triệu chứng đi kèm.

2. Nguyên nhân thường gặp gây nổi cục ở vùng gáy

Khối nổi ở gáy có thể xuất phát từ hạch bạch huyết, từ da hoặc từ mô dưới da. Mỗi nguyên nhân có đặc điểm riêng khi sờ và diễn tiến khác nhau.

2.1. Sưng hạch bạch huyết vùng chẩm

Hạch bạch huyết là những cấu trúc nhỏ hình hạt đậu. Chúng có nhiệm vụ lọc vi khuẩn, virus và các tác nhân gây bệnh. Nguyên nhân phổ biến nhất khiến hạch sưng là nhiễm trùng.

Hạch vùng chẩm nhận dịch bạch huyết từ da đầu phía sau. Vì vậy, hạch thường sưng khi vùng này có viêm nhiễm, chẳng hạn nhiễm chấy, nấm da đầu hoặc vết trầy xước bị nhiễm khuẩn. Một số bệnh do virus như rubella cũng có thể làm sưng hạch sau gáy.

Hạch phản ứng thường nhỏ, mềm, di động khi ấn và có thể hơi đau. Khi tình trạng nhiễm trùng được kiểm soát, hạch sẽ nhỏ dần. Tình trạng này khá thường gặp ở trẻ em.

Hạch sau gáy có thể sưng lên khi cơ thể bị cảm cúm, viêm họng hoặc nhiễm trùng da đầu.

2.2. U nang biểu bì (u bã đậu)

U nang biểu bì là khối nhỏ, tròn, nằm ngay dưới da. Khối u phát triển chậm và thường không đau. Vị trí hay gặp là mặt, cổ và thân mình.

Một dấu hiệu khá đặc trưng là lỗ nhỏ màu đen ở giữa khối u, trông giống nhân mụn đầu đen. Đôi khi khối u tiết ra chất đặc như bã đậu, có mùi khó chịu. U nang có thể sưng đỏ và đau khi bị viêm hoặc nhiễm trùng, nhất là sau khi bị nặn.

2.3. U mỡ dưới da

U mỡ (lipoma) là khối mô mỡ phát triển chậm, nằm giữa da và lớp cơ. Khi sờ, khối u mềm, có cảm giác như bột nhão và trượt nhẹ dưới ngón tay.

U mỡ hay xuất hiện ở cổ, vai và lưng. Kích thước thường dưới 5 cm. Người trong độ tuổi 40 - 60 dễ gặp hơn. U mỡ hiếm khi gây hại, nhưng có thể gây đau nếu to lên và chèn vào dây thần kinh lân cận.

2.4. Nhọt và viêm nang lông

Gáy là vùng có nhiều nang lông, dễ đổ mồ hôi và thường cọ xát với cổ áo. Khi vi khuẩn xâm nhập nang lông, da có thể nổi một khối đỏ, sưng, đau, sau đó hóa mủ. Tác nhân thường gặp là tụ cầu vàng.

Nhiều nhọt liền nhau tạo thành cụm nhọt, dân gian gọi là bệnh hậu bối. Tình trạng này gây nhiễm trùng sâu hơn và có thể kèm sốt, mệt mỏi. Người mắc đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch dễ gặp tình trạng này hơn.

2.5. Một số nguyên nhân ít gặp nhưng cần lưu ý

Trong một số ít trường hợp, hạch sau gáy to lên do u lympho (ung thư hệ bạch huyết) hoặc bệnh bạch cầu. Hạch cũng có thể to do ung thư từ cơ quan khác di căn đến. Lao hạch, lupus ban đỏ hệ thống hay viêm khớp dạng thấp cũng có thể gây sưng hạch kéo dài.

Những nguyên nhân này cần được bác sĩ đánh giá qua thăm khám và cận lâm sàng. Bạn không nên tự kết luận chỉ dựa vào cảm nhận khi sờ.

3. Phân biệt sơ bộ các khối u vùng gáy qua đặc điểm khi sờ

Đặc điểm khi sờ và diễn tiến theo thời gian có thể giúp bạn hình dung sơ bộ bản chất của cục u sau gáy.

Bảng trên chỉ mang tính tham khảo. Một số khối u có biểu hiện không điển hình, vì vậy việc chẩn đoán vẫn cần thăm khám trực tiếp.

4. Dấu hiệu cảnh báo cần đi khám sớm

Một số dấu hiệu cho thấy bạn nên đi khám sớm bao gồm:

• Khối u tồn tại kéo dài: không nhỏ lại sau 2 - 4 tuần hoặc ngày càng to.
• Tính chất bất thường: sờ cứng, chắc như cao su hoặc không di động khi ấn.
• Không rõ nguyên nhân: khối u xuất hiện mà không kèm cảm cúm, viêm họng hay tổn thương da đầu.
• Triệu chứng toàn thân: sốt kéo dài, đổ mồ hôi đêm, sụt cân không chủ ý.
• Dấu hiệu nhiễm trùng tăng dần: vùng da sưng, nóng, đỏ, đau nhiều hơn hoặc chảy mủ.
• Hạch nổi ở nhiều vị trí: hạch to đồng thời ở cổ, nách hoặc bẹn.

Nếu xuất hiện biểu hiện khó nuốt hoặc khó thở, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay.

Bạn nên đi khám nếu khối u xuất hiện mà không kèm cảm cúm, viêm họng hay tổn thương da vùng đầu

5. Bác sĩ chẩn đoán cục u sau gáy như thế nào?

Đầu tiên, bác sĩ sẽ hỏi về thời điểm xuất hiện khối u, tốc độ lớn, các triệu chứng đi kèm và tình trạng nhiễm trùng gần đây. Khi khám, bác sĩ đánh giá kích thước, độ cứng và độ di động của khối u. Bác sĩ cũng kiểm tra da đầu, tai, họng và các nhóm hạch khác.

Tùy từng trường hợp, bạn có thể được chỉ định thêm một số phương pháp sau:

• Siêu âm phần mềm, siêu âm hạch: giúp quan sát cấu trúc bên trong, phân biệt khối dạng nang, mô mỡ hay hạch.
• Xét nghiệm máu: đánh giá tình trạng viêm, nhiễm trùng hoặc bất thường về tế bào máu.
• Chọc hút tế bào bằng kim nhỏ hoặc sinh thiết: lấy mẫu mô để xác định bản chất khối u khi có đặc điểm nghi ngờ.
• Chụp CT hoặc MRI: dùng khi khối u lớn, nằm sâu hoặc cần đánh giá liên quan với các cấu trúc xung quanh.

Chụp CT, MRI có thể được chỉ định khi khối u lớn, nằm sâu dưới da

Hướng xử trí phụ thuộc vào nguyên nhân. Hạch phản ứng thường cải thiện khi bệnh nền được điều trị. U nang hoặc u mỡ gây khó chịu có thể được loại bỏ bằng tiểu phẫu. Nhọt lớn đôi khi cần chích rạch để dẫn lưu mủ.

6. Nên làm gì khi phát hiện khối u ở gáy?

Khi phát hiện cục u sau gáy nhỏ, mềm, di động và xuất hiện sau cảm cúm hay viêm da đầu, bạn có thể theo dõi thêm trong vài tuần. Chườm ấm có thể giúp giảm cảm giác đau ở vùng hạch sưng. Bạn nên ghi lại thời điểm phát hiện và kích thước ước lượng để tiện so sánh.

Trong thời gian theo dõi, bạn cần tránh một số việc sau:

• Nặn, bóp hoặc tự chích khối u: việc này dễ gây viêm, nhiễm trùng lan rộng và khiến u nang khó xử lý hơn.
• Đắp lá hoặc bôi thuốc không rõ nguồn gốc: có thể gây kích ứng da và che lấp diễn tiến thật của khối u.
• Tự dùng kháng sinh: kháng sinh không có tác dụng với nhiều nguyên nhân gây sưng hạch, đặc biệt là nhiễm virus.

Vệ sinh da đầu sạch sẽ và xử lý sớm tình trạng chấy, nấm da đầu cũng giúp hạn chế nguy cơ sưng hạch vùng gáy. Khi cần dùng thuốc giảm đau, hạ sốt, đặc biệt ở trẻ em, bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ.

Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc giảm đau khi chưa hỏi ý kiến bác sĩ

Phần lớn cục u sau gáy có nguyên nhân lành tính, thường gặp nhất là hạch phản ứng, u nang biểu bì hoặc u mỡ. Tuy nhiên, khối u kéo dài trên 2 - 4 tuần, cứng, không di động hoặc kèm sốt, sụt cân cần được thăm khám để xác định nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp.

Nếu cần thăm khám, bạn có thể lựa chọn các địa chỉ uy tín như MEDLATEC. Tại đây, người bệnh được bác sĩ khám lâm sàng và thực hiện các xét nghiệm, siêu âm cần thiết theo chỉ định để hỗ trợ đánh giá bản chất khối u. Nếu cần tư vấn, đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.