1. Khái quát chung về thuốc Bắc

Thuốc Bắc là những bài thuốc dân gian có nguồn gốc từ Trung Quốc. Bên cạnh điều trị bệnh lý, một số loại thuốc Bắc còn giúp bồi bổ sức khỏe. Thành phần chính trong các bài thuốc thường là thảo dược trong tự nhiên. Ngoài ra, người ta có thể bổ sung các loại khoáng vật hoặc sản phẩm có nguồn gốc từ động vật. 

Thuốc Bắc là tên gọi dân gian của những bài thuốc có nguồn gốc từ đất nước Trung Quốc

Thực tế, không ít người vẫn nhầm lẫn giữa thuốc Bắc và thuốc Nam. Mặc dù có nhiều điểm tương đồng nhưng hai nhóm thuốc Đông y này không hoàn toàn giống nhau. Theo đó, thuốc Nam chủ yếu được bào chế từ thành phần thảo dược tại Việt Nam. Cách thức bào chế thuốc Nam có phần đơn giản hơn so với thuốc Bắc. 

2. Thuốc Bắc được phân loại như thế nào? 

Thuốc Bắc nói chung có thể được phân loại theo nhiều nhóm dựa theo thuộc tính (Tứ khí), nguồn gốc, vị (Ngũ vị). 

2.1. Phân loại dựa theo thuộc tính (Tứ khí)

Dựa theo thuộc tính đặc trưng, thuốc Bắc thường bao gồm 5 phân nhóm chính, cụ thể là: 

• Thuốc có tính hàn/lương (lạnh/mát): Giúp thanh nhiệt, hỗ trợ giải độc, giảm viêm. 
• Tính nhiệt/ôn (nóng/ấm): Tác dụng bồi bổ khí huyết, ôn dương, tán hàn. 
• Tính bình: Là nhóm thuốc Đông y sở hữu tính chất trung hòa, giúp điều hòa những vị thuốc khác. 

Dựa theo thuộc tính, thuốc Bắc nói chung được phân chia thành nhiều nhóm 

2.2. Phân loại dựa vào nguồn gốc

Nguồn gốc của từng bài thuốc Bắc có thể hơi khác nhau, chẳng hạn như: 

• Thuốc có nguồn gốc từ thực vật: Chứa thành phần bào chế từ thảo mộc, hoa, quả hoặc hạt. 
• Thuốc có nguồn gốc từ động vật: Chứa thành phần bào chế từ thủy hải sản hoặc bộ phận của những loài động vật khác.
• Thuốc có nguồn gốc từ khoáng vật: Thành phần trong thuốc được bào chế từ một số loại khoáng vật như Hùng Hoàng, Chu Sa, Lưu Hoàng (Diêm sinh), Thạch Cao, Bàng Sa (Borax),...

2.3. Phân loại theo vị

Nếu dựa vào vị đặc trưng, thuốc Bắc thường được phân chia theo 5 nhóm cơ bản. 

• Thuốc có vị ngọt: Đây là nhóm thuốc phổ biến nhất để bồi bổ cơ thể, tăng cường sinh lực. Thuốc vị ngọt giúp làm dịu các cơn đau, giải độc và hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động trơn tru hơn. 
• Thuốc có vị cay: Có tác dụng thúc đẩy lưu thông khí huyết. Thuốc vị cay thường được dùng để giải cảm, làm ấm người và giảm các tình trạng tắc nghẽn, ứ trệ trong mạch máu. 
• Thuốc có vị đắng: Đóng vai trò làm mát cơ thể, giảm viêm nhiễm. Ngoài ra, thuốc vị đắng còn giúp giảm ho hoặc hen suyễn. 
• Thuốc có vị chua: Khác với các vị khác, vị chua cực kỳ hiệu quả trong việc cầm mồ hôi, giảm các cơn ho khan kéo dài hoặc ngăn chặn tình trạng tiêu chảy mất nước dai dẳng. 
• Thuốc có vị mặn: Có khả năng đặc biệt là làm mềm các khối rắn hoặc các hạch xơ cứng trong cơ thể. Bên cạnh đó, thuốc vị mặn còn hỗ trợ nhuận tràng, giúp việc đại tiện dễ dàng hơn. 

2.4. Cách thức phân loại khác

Bên cạnh 3 tiêu chí trên, thuốc Bắc còn được phân loại theo công dụng và dạng bào chế.

• Phân loại dựa vào công dụng: Gồm thuốc có tác dụng bồi bổ và thuốc trị bệnh. 
• Phân loại theo từng dạng bào chế: Chẳng hạn như thuốc sắc, thuốc tán bột, thuốc xoa bóp, thuốc viên (hoàn), thuốc cao. 

Một số loại thuốc Bắc có thể được bào chế theo dạng tán bột

3. Trả lời thắc mắc: Uống thuốc Bắc vào thời điểm nào là tốt nhất?

Với thuốc Đông y nói chung hay thuốc Bắc nói riêng, thời điểm dùng thuốc trong ngày không cố định. Tùy vào từng loại thuốc, đặc điểm thể trạng của người bệnh, thầy thuốc sẽ chỉ định thời điểm sử dụng phù hợp. 

Trong phần lớn trường hợp, người bệnh có thể uống thuốc cách bữa ăn khoảng 30 - 60 phút. Đối với loại thuốc có tác dụng bồi bổ cơ thể, bạn nên uống trước khi ăn. Còn thuốc trị bệnh lại thích hợp uống sau khi ăn. Đặc biệt, một số trường hợp cần lưu ý thêm như: 

• Nếu bệnh ở thượng tiêu (vùng ngực, phổi, tim) nên uống sau bữa ăn.
• Nếu bệnh ở hạ tiêu (vùng bụng dưới, gan, thận) nên uống trước bữa ăn để thuốc đạt hiệu quả tốt nhất. 

Về thời gian cụ thể, thuốc thường được chia uống 2 - 3 lần trong ngày (sáng, chiều hoặc tối trước khi ngủ) tùy theo tính chất bệnh và chỉ dẫn của thầy thuốc.

Nên uống thuốc Bắc vào thời điểm nào là tốt nhất còn tùy vào chỉ định của thầy thuốc

Lưu ý rằng, thời điểm gợi ý dùng thuốc Bắc trên đây chỉ có tính chất tham khảo. Để hạn chế rủi ro trong quá trình sử dụng thuốc, bạn cần tham khảo tư vấn của bác sĩ về liều lượng và thời gian dùng thuốc trong ngày. 

4. Lưu ý chung khi sử dụng thuốc Bắc 

Trong quá trình bồi bổ hoặc điều trị bệnh bằng thuốc Bắc, bạn cần lưu ý những vấn đề sau: 

4.1. Chỉ sử dụng khi có kê đơn của thầy thuốc 

Nhiều người thường cho rằng thuốc Bắc an toàn, có thể uống mà không cần kê đơn bởi chủ yếu chứa thành phần thảo dược tự nhiên. Tuy nhiên, quan niệm này hoàn toàn sai lầm. Vì nếu sử dụng không đúng cách, không đúng với tình hình bệnh lý, các loại thuốc Đông y này vẫn có thể gây tác dụng phụ, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe. 

Vì thế nếu chưa được thầy thuốc thăm khám và kê đơn, hướng dẫn cụ thể, bạn tốt nhất không nên tự ý sử dụng thuốc Bắc. 

4.2. Không tự ý kết hợp với thuốc Tây 

Nếu đang dùng thuốc Tây, bạn không nên tự ý kết hợp với thuốc Bắc khi chưa tham khảo tư vấn của bác sĩ để tránh tương tác thuốc gây nguy hiểm. Trường hợp được kê đơn điều trị hoặc bồi bổ bằng thuốc Bắc, bạn cần tuân thủ hướng dẫn về liều lượng, thời điểm uống thuốc trong ngày. 

Bạn không nên tự ý kết hợp thuốc Bắc với thuốc Tây

4.3. Không nên dùng trong thời gian dài 

Khi cảm thấy sức khỏe đã cải thiện hoặc bệnh lý thuyên giảm, bạn nên hỏi thầy thuốc xem có cần tiếp tục duy trì dùng thuốc hay không. Bởi trong một số trường hợp, việc sử dụng thuốc Đông y dài ngày có thể gây hại cho gan, thận. 

4.4. Sắc thuốc đúng cách 

Với các bài thuốc cần sắc lấy nước uống, bạn nên dùng ấm đất hoặc ấm sứ để sắc thuốc, tránh dùng vật dụng chứa đựng bằng kim loại. Khi đổ nước sắc thuốc, bạn cần đổ một lượng vừa đủ để nồng độ của thuốc không quá đặc hoặc quá loãng. 

Thuốc sau khi sắc xong cần được uống trong ngày, tuyệt đối không dùng thuốc đã để qua đêm vì có thể bị biến chất hoặc nhiễm khuẩn. Khi uống thuốc, bạn có thể uống lúc thuốc vẫn còn ấm. 

5. Trường hợp không nên sử dụng thuốc Bắc 

Trong một số trường hợp, việc sử dụng thuốc Bắc có thể gia tăng áp lực cho gan, thận và một số hệ cơ quan khác. Nếu thuộc một trong những nhóm đối tượng sau, bạn cần đặc biệt thận trọng khi có ý định dùng nhóm thuốc Đông y này: 

• Bệnh nhân bị suy giảm chức năng gan, thận. 
• Phụ nữ đang trong thời kỳ mang thai hoặc vẫn cho con bú. 
• Người đang điều trị các bệnh lý mạn tính bằng thuốc đặc trị (để tránh tương tác thuốc). 
• Người dị ứng với một số thành phần thảo dược trong bài thuốc. 

Nhìn chung, nên uống thuốc Bắc vào thời điểm nào là tốt nhất trong ngày sẽ được thầy thuốc chỉ định dựa theo bệnh lý, bài thuốc cụ thể. Dù chủ yếu bào chế từ thảo dược tự nhiên nhưng các loại thuốc dùng trong Đông y vẫn có thể gây ra một số tác dụng phụ, ảnh hưởng đến chức năng gan, thận. Do đó thay vì tự ý dùng thuốc tại nhà, bạn hãy đi kiểm tra tình hình sức khỏe để được bác sĩ tư vấn. Nếu băn khoăn chưa biết nên thăm khám tại địa chỉ y tế nào uy tín, bạn có thể lựa chọn Hệ thống Y tế MEDLATEC. Để đặt lịch khám, Quý khách vui lòng liên hệ hotline 1900 56 56 56 của MEDLATEC để được hỗ trợ.