Hạch bạch huyết cổ: Khi nào bình thường, khi nào cần đi khám?

1. Hạch bạch huyết cổ là gì và nằm ở đâu?

Hạch bạch huyết là những cấu trúc nhỏ hình hạt đậu, nằm dọc theo đường đi của mạch bạch huyết. Hạch hoạt động như một bộ lọc, giữ lại virus, vi khuẩn và các tác nhân gây bệnh trước khi chúng lan sang những vùng khác của cơ thể. Vùng đầu cổ tập trung nhiều hạch, và đây cũng là nơi hạch hay bị sưng.

Hạch bạch huyết cổ gồm nhiều nhóm: hạch dưới cằm, dưới hàm, trước tai, sau tai, vùng chẩm (sau gáy), dọc hai bên cổ và trên xương đòn. Mỗi nhóm hạch nhận dịch bạch huyết từ một vùng riêng, nên vị trí hạch sưng có thể gợi ý nguyên nhân.

Ở người khỏe mạnh, hạch cổ thường nhỏ, mềm và khó sờ thấy. Về mặt lâm sàng, hạch có đường kính trên 1cm thường được xem là to bất thường. Riêng hạch vùng trên xương đòn, chỉ cần sờ thấy được đã được coi là bất thường.

2. Nguyên nhân khiến hạch cổ sưng to

Nhiễm trùng do vi khuẩn hoặc virus là nguyên nhân thường gặp nhất. Ung thư hiếm khi là nguyên nhân gây sưng hạch.

2.1. Nhiễm trùng vùng đầu cổ

hạch cổ hay sưng khi bạn bị cảm lạnh, viêm amidan, viêm tai hoặc viêm họng. Một số nhiễm virus như tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm trùng cũng có thể gây sưng hạch. Viêm răng, viêm lợi hay nhiễm trùng da đầu cũng có thể làm các hạch lân cận to lên. Lúc này, hạch thường đi kèm các biểu hiện như sổ mũi, đau họng, ho hoặc sốt.

Viêm họng, viêm amidan là nguyên nhân thường gặp khiến hạch cổ sưng đau.

2.2. Lao hạch và bệnh lý toàn thân

Ngoài nhiễm trùng cấp, hạch cổ còn có thể to do nhiễm trùng mạn tính như lao. Lao hạch thường tiến triển chậm, hạch có thể dính thành chùm. Khi hạch sưng ở nhiều vùng trên cơ thể, nguyên nhân có thể là nhiễm trùng như HIV hoặc bệnh tự miễn như lupus, viêm khớp dạng thấp.

2.3. Nguyên nhân ác tính

Một số ung thư như ung thư vòm họng hay ung thư khoang miệng có xu hướng lan đến hạch cổ, và hạch to đôi khi là dấu hiệu đầu tiên. U lympho (ung thư hạch) cũng có thể khởi phát ngay tại hạch. Nguy cơ hạch ác tính cao hơn ở người trên 40 tuổi, khi hạch nằm ở vùng trên xương đòn hoặc khi có sốt, đổ mồ hôi đêm, sụt cân không rõ lý do.

3. Phân biệt hạch viêm và hạch cần kiểm tra

Khi sờ thấy hạch bạch huyết cổ sưng to, bạn có thể quan sát một vài đặc điểm để có thêm cơ sở trước khi đi khám. Những đặc điểm này chỉ mang tính gợi ý và không thay thế được chẩn đoán của bác sĩ.

3.1. Đặc điểm gợi ý tính chất của hạch

Hạch ác tính thường không đau khi chạm và có thể rất cứng. Tuy vậy, hạch không đau chưa chắc là ung thư. Hạch đau cũng chưa loại trừ hoàn toàn các nguyên nhân khác.

3.2. Khối ở cổ không phải lúc nào cũng là hạch

Phần lớn khối ở cổ là hạch to, nhưng đôi khi đó là nang bẩm sinh, tuyến nước bọt hoặc tuyến giáp to lên. Khối ở mặt trước cổ có thể thuộc tuyến giáp. Khối dưới hàm to lên rồi xẹp theo bữa ăn có thể do sỏi tuyến nước bọt. Vì vậy, bạn không nên tự kết luận chỉ dựa vào cảm nhận khi sờ.

4. Nổi hạch cổ khi nào cần đi khám?

4.1. Dấu hiệu nên đi khám sớm

Bạn nên sắp xếp thời gian đi khám khi hạch có một trong các đặc điểm sau:

• Không rõ nguyên nhân: hạch sưng trong khi bạn không có dấu hiệu bệnh hay nhiễm trùng nào khác.
• To dần hoặc kéo dài: hạch tiếp tục to lên hoặc đã sưng từ 2 đến 4 tuần.
• Cứng, kém di động: hạch cứng, chắc như cao su hoặc không di chuyển khi ấn.
• Vị trí trên xương đòn: hạch nằm ngay trên hoặc dưới xương đòn.
• Kèm triệu chứng toàn thân: sốt, đổ mồ hôi đêm, sụt cân hoặc ho không cải thiện.

Người hút thuốc hoặc uống nhiều rượu có khả năng khối ở cổ là ung thư cao hơn, nên cũng cần kiểm tra sớm.

Bạn nên đi khám nếu hạch cứng, kém di động hoặc to dần sau vài tuần. 

4.2. Trường hợp cần đến cơ sở y tế ngay

Bạn cần đến cơ sở y tế ngay nếu hạch sưng kèm khó thở hoặc khó nuốt đến mức không nuốt được nước bọt. Hạch sưng đỏ, đau nhiều cũng cần được thăm khám sớm.

5. Bác sĩ chẩn đoán hạch cổ bằng cách nào?

Bác sĩ sẽ hỏi về vị trí hạch, thời gian xuất hiện, các triệu chứng đi kèm, bệnh lý đang có, thuốc đang dùng, tiền sử đi lại và tiền sử gia đình. Sau đó, bác sĩ khám các nhóm hạch ở cổ và ở những vùng khác, đồng thời kiểm tra tai mũi họng, răng miệng.

Khi hạch kéo dài hơn bốn tuần hoặc có triệu chứng toàn thân, bác sĩ có thể chỉ định chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm. Các thăm dò thường dùng bao gồm:

• Xét nghiệm máu: công thức máu, CRP, tốc độ máu lắng và xét nghiệm lao khi cần.
• Siêu âm hạch: siêu âm là phương tiện chẩn đoán hình ảnh ban đầu được ưu tiên ở trẻ dưới 14 tuổi có khối ở cổ, và cũng thường được dùng ở người lớn.
• Chọc hút tế bào hoặc sinh thiết: mẫu mô có thể được lấy bằng chọc hút kim nhỏ, sinh thiết lõi kim hoặc sinh thiết cắt bỏ hạch. Đây là bước giúp phân biệt hạch viêm, lao hạch hay hạch ác tính.

Chọc hút tế bào bằng kim nhỏ có thể được chỉ định để xác định tính chất của hạch. 

6. Điều trị và chăm sóc khi bị nổi hạch cổ

Việc điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân. Hạch bạch huyết cổ sưng do virus thường nhỏ lại khi cơ thể khỏi bệnh. Kháng sinh không có tác dụng với nhiễm virus. Kháng sinh chỉ được dùng khi nguyên nhân là nhiễm vi khuẩn. Lao hạch hay bệnh lý ác tính sẽ được điều trị theo phác đồ chuyên khoa.

Trong thời gian hạch sưng do cảm cúm hay viêm họng, bạn có thể nghỉ ngơi, uống đủ nước và dùng thuốc giảm đau như paracetamol. Chườm ấm mỗi lần khoảng 15 - 20 phút cũng giúp giảm đau. Bạn không nên tự chích, nặn hạch hoặc tự mua kháng sinh để uống. Corticoid cũng nên tránh dùng khi chưa rõ nguyên nhân, vì thuốc có thể che lấp kết quả mô bệnh học của u lympho hoặc bệnh ác tính khác.

7. Câu hỏi thường gặp

7.1. Hạch cổ không đau có nguy hiểm không?

Không phải lúc nào cũng vậy. Hạch nhỏ, mềm, di động và không thay đổi kích thước thường là lành tính. Bạn nên đi khám nếu hạch cứng, dính, to dần hoặc kèm triệu chứng toàn thân.

7.2. Hạch cổ bao lâu thì nhỏ lại?

Theo NHS, hạch sưng do nhiễm trùng thường nhỏ lại trong 1 - 2 tuần. Một số trường hợp hạch vẫn còn sưng vài tuần sau khi hết nhiễm trùng. Nếu hạch không giảm hoặc to dần, bạn nên đi khám.

7.3. Trẻ em nổi hạch cổ có đáng lo không?

Trẻ bị cảm lạnh hoặc viêm họng do liên cầu khuẩn thường sưng hạch vùng đầu cổ, và đa số trường hợp không phải ung thư máu. Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám nếu trẻ sụt cân, đổ mồ hôi đêm nhiều hoặc sốt hơn bảy ngày.

Trẻ nổi hạch cổ kèm sốt kéo dài hoặc sụt cân nên được đưa đi khám sớm.

Phần lớn trường hợp hạch bạch huyết cổ sưng to là phản ứng của cơ thể với nhiễm trùng thông thường và hạch sẽ nhỏ lại khi bệnh khỏi. Bạn nên đi khám khi hạch không rõ nguyên nhân, cứng, kém di động, to dần, tồn tại vài tuần hoặc kèm sốt kéo dài, sụt cân, đổ mồ hôi đêm. Khi đi khám, bác sĩ có thể xác định đúng nguyên nhân và hướng xử trí phù hợp.

Nếu cần thăm khám, bạn có thể lựa chọn các địa chỉ uy tín như MEDLATEC. Tại đây, bác sĩ sẽ khám lâm sàng và chỉ định xét nghiệm máu, siêu âm hoặc chọc hút tế bào hạch khi cần để tìm nguyên nhân sưng hạch. Nếu cần tư vấn hoặc đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.