1. Làm sao để biết đã khỏi bệnh lao phổi - 3 tiêu chí tham khảo

Thực tế, làm sao để biết đã khỏi bệnh lao phổi là băn khoăn của phần lớn người bệnh. Để đưa ra kết luận một bệnh nhân đã hoàn toàn khỏi bệnh lao phổi và có thể an tâm dừng phác đồ điều trị, các bác sĩ chuyên khoa sẽ dựa vào 3 tiêu chí sau. Trong đó, xét nghiệm đờm là tiêu chuẩn quyết định theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), còn triệu chứng lâm sàng và hình ảnh X-quang đóng vai trò hỗ trợ đánh giá:

1.1. Sự biến mất của các triệu chứng lâm sàng

Dấu hiệu đầu tiên và dễ nhận biết nhất là sự cải thiện hoàn toàn về mặt thể trạng của người bệnh. Cụ thể:

• Hết ho: Bệnh nhân không còn các cơn ho kéo dài, ho khan hay ho có đờm, đặc biệt là tình trạng ho ra máu không còn xuất hiện.
• Hết sốt: Tình trạng sốt nhẹ kéo dài về chiều hoặc ban đêm hoàn toàn biến mất. Người bệnh không còn bị đổ mồ hôi trộm khi ngủ.
• Hồi phục thể trạng: Hết cảm giác chán ăn, mệt mỏi. Người bệnh ăn ngon miệng hơn, tinh thần thoải mái, ngủ sâu giấc và cân nặng bắt đầu tăng đều trở lại, phục hồi về mức trước khi đổ bệnh.

Làm sao để biết đã khỏi bệnh lao phổi là câu hỏi của nhiều người bệnh

1.2. Kết quả xét nghiệm đờm âm tính

Đây là bằng chứng vi sinh học quan trọng nhất mang tính quyết định trong việc đánh giá hiệu quả điều trị lao phổi. Bệnh nhân sẽ được chỉ định lấy mẫu đờm để thực hiện các xét nghiệm như nhuộm soi trực tiếp tìm vi khuẩn kháng cồn kháng toan (AFB) hoặc nuôi cấy tìm vi khuẩn lao.

Để được xác định đã khỏi bệnh, kết quả xét nghiệm đờm của bệnh nhân phải đạt chỉ số âm tính ở lần kiểm tra cuối cùng (cuối phác đồ) và ít nhất một lần kiểm tra trước đó. Trong đó, các mốc xét nghiệm thường quy thường diễn ra vào cuối tháng thứ 2, tháng thứ 5 và tháng kết thúc điều trị (đối với phác đồ 6 tháng). 

Việc xét nghiệm đờm âm tính chứng tỏ số lượng vi khuẩn lao trong dịch tiết hô hấp đã giảm xuống dưới ngưỡng phát hiện của xét nghiệm thông thường, người bệnh không còn khả năng lây truyền vi khuẩn lao sang cho những người xung quanh qua đường giao tiếp hay ho hắt hơi.

1.3. Hình ảnh tổn thương trên X-quang phổi đã xơ hóa

Bên cạnh biểu hiện lâm sàng và xét nghiệm vi sinh, chẩn đoán hình ảnh là công cụ hỗ trợ quan trọng để đánh giá mức độ phục hồi cấu trúc mô phổi. Bệnh nhân sẽ được chỉ định chụp X-quang phổi thẳng hoặc chụp cắt lớp vi tính (CT scan) lồng ngực theo chỉ định của bác sĩ.

Khi bệnh lao tiến triển, trên phim chụp sẽ xuất hiện các hình ảnh tổn thương như đám mờ thâm nhiễm, các hang lao rỗng do vi khuẩn phá hủy nhu mô phổi. Khi bệnh đáp ứng tốt với điều trị, hình ảnh phim chụp mới sẽ cho thấy:

• Các vùng thâm nhiễm cấp tính đã được xóa mờ và biến mất.
• Các hang lao cũ đã khép miệng, thu nhỏ kích thước hoặc biến mất hoàn toàn.
• Các tổn thương cũ chuyển sang giai đoạn lành sẹo, biểu hiện bằng các dải xơ hóa ổn định hoặc các nốt vôi hóa nhỏ, không có bất kỳ tổn thương mới nào phát sinh.Theo tiêu chuẩn của WHO, việc xác định "khỏi bệnh" chủ yếu dựa vào Kết quả xét nghiệm vi sinh, thay vì X-quang. Rất nhiều bệnh nhân đã khỏi bệnh hoàn toàn vẫn còn dải xơ hoặc nốt vôi hóa tồn tại vĩnh viễn trên phim chụp. Đây là vết sẹo cũ, không phải dấu hiệu bệnh chưa khỏi hay tái phát. 

2. Vì sao cần xác định chính xác bệnh lao phổi đã khỏi?

Vi khuẩn lao có đặc tính sinh học rất đặc biệt: chúng phát triển chậm nhưng lại có sức sống rất dai dẳng và khả năng ẩn nấp sâu trong các tổn thương ở phổi. Trong giai đoạn đầu của phác đồ tấn công, thuốc kháng lao sẽ tiêu diệt một lượng lớn vi khuẩn hoạt động mạnh, giúp người bệnh giảm nhanh các triệu chứng lâm sàng. Tuy nhiên, một số lượng vi khuẩn lao ở trạng thái "ngủ đông" hoặc nằm sâu bên trong các nang lao vẫn chưa bị tiêu diệt hoàn toàn.

Nếu người bệnh thấy cơ thể khỏe mạnh, tăng cân trở lại mà tự ý ngừng thuốc hoặc không đi tái khám để bác sĩ đánh giá thì hậu quả sẽ rất nghiêm trọng. Vi khuẩn lao chưa bị tiêu diệt hết sẽ bùng phát trở lại, dẫn đến tình trạng lao tái phát. Nguy hiểm hơn, việc tự ý dừng điều trị giữa chừng là nguyên nhân hàng đầu gây ra tình trạng lao kháng thuốc. Khi đó, quá trình điều trị sau này sẽ trở nên phức tạp hơn rất nhiều, chi phí tốn kém, thời gian kéo dài và tỷ lệ tử vong tăng cao. 

Do đó, việc xác định bệnh đã khỏi hẳn phải dựa trên các bằng chứng khoa học rõ ràng do bác sĩ chuyên khoa chẩn đoán, chứ không thể dựa vào cảm giác chủ quan của người bệnh.

Người bệnh cần tái khám để bác sĩ theo dõi và xác định bệnh đã khỏi hoàn toàn hay chưa

3. Thời gian điều trị lao phổi bao lâu thì khỏi hẳn?

Thời gian điều trị bệnh lao phổi dài hay ngắn phụ thuộc rất lớn vào chủng vi khuẩn lao mà người bệnh mắc phải, mức độ nghiêm trọng của tổn thương ban đầu và sự tuân thủ y lệnh của bệnh nhân. Theo phác đồ chuẩn chung hiện nay:

• Đối với bệnh lao phổi thông thường (lao nhạy cảm với thuốc): Thời gian điều trị tiêu chuẩn thường kéo dài liên tục từ 6 đến 8 tháng. Phác đồ này được chia làm hai giai đoạn rõ rệt: Giai đoạn tấn công (thường kéo dài 2 tháng đầu nhằm tiêu diệt nhanh số lượng lớn vi khuẩn) và Giai đoạn duy trì (kéo dài 4 đến 6 tháng tiếp theo nhằm tiêu diệt tận gốc những vi khuẩn còn sót lại và ngăn ngừa tái phát).
• Đối với bệnh lao phổi kháng thuốc: Thời gian điều trị phức tạp và kéo dài hơn, tùy theo mức độ kháng thuốc và phác đồ được lựa chọn. Từ năm 2022, WHO khuyến cáo ưu tiên phác đồ ngắn hạn toàn đường uống 6 tháng cho phần lớn bệnh nhân lao đa kháng thuốc hoặc kháng Rifampicin (MDR/RR-TB), thay vì các phác đồ 18 - 20 tháng trước đây. Việt Nam đã cập nhật phác đồ này vào Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị và dự phòng bệnh lao (Quyết định 162/QĐ-BYT, 19/01/2024). Phác đồ cụ thể cho nhóm ca bệnh đặc biệt (phụ nữ mang thai, không dung nạp thuốc,...) sẽ do bác sĩ chuyên khoa lao quyết định dựa trên kết quả kháng sinh đồ của từng bệnh nhân. 

Bất kể áp dụng phác đồ nào, nguyên tắc cốt lõi giúp bệnh nhân khỏi hẳn lao phổi là tuân thủ nguyên tắc "3Đ": Đúng thuốc, Đủ liều và Đều đặn mỗi ngày vào một khung giờ cố định. Việc uống thuốc ngắt quãng hoặc tự ý tăng giảm liều lượng đều khiến phác đồ thất bại.

4. Những lưu ý quan trọng sau khi được xác nhận khỏi bệnh lao

Nhận được thông báo đã khỏi bệnh lao phổi là một niềm vui lớn, tuy nhiên hệ hô hấp của người bệnh sau một thời gian dài bị vi khuẩn tấn công và chịu tác dụng phụ của thuốc vẫn còn rất nhạy cảm. Để bảo vệ lá phổi và ngăn ngừa nguy cơ bệnh tái phát, người bệnh cần đặc biệt lưu ý những vấn đề sau:

• Tái khám định kỳ nghiêm ngặt: Sau khi kết thúc phác đồ điều trị thành công, người bệnh vẫn cần quay lại cơ sở y tế để tái khám theo đúng lịch hẹn của bác sĩ. Việc này giúp bác sĩ theo dõi sát sao sự ổn định của các vết sẹo xơ trên phổi và kịp thời xử lý nếu có dấu hiệu bất thường.
• Tránh xa các tác nhân gây hại: Tuyệt đối không hút thuốc lá, thuốc lào và hạn chế tối đa việc tiếp xúc với khói thuốc thụ động. Khi đi ra ngoài hoặc đến những nơi đông người, ô nhiễm, cần duy trì thói quen đeo khẩu trang.
• Xây dựng lối sống lành mạnh: Người bệnh cần chú ý giữ gìn không gian sống luôn thông thoáng, sạch sẽ, nhiều ánh nắng mặt trời vì vi khuẩn lao rất sợ ánh nắng. Thực hiện chế độ dinh dưỡng cân đối, bổ sung đầy đủ protein, vitamin (đặc biệt là vitamin C, A, E) và khoáng chất để nâng cao sức đề kháng toàn diện cho cơ thể.
• Tập luyện hợp lý: Tham khảo ý kiến bác sĩ để thực hiện các bài tập thở chuyên sâu hoặc các môn thể thao nhẹ nhàng như đi bộ, yoga nhằm cải thiện dung tích phổi, giúp phục hồi chức năng hô hấp sau những tổn thương do lao để lại.

Đeo khẩu trang khi đi ra ngoài là thói quen tốt cho hệ hô hấp

Như vậy, để biết làm sao để biết đã khỏi bệnh lao phổi hoàn toàn, người bệnh cần thực hiện các xét nghiệm vi sinh và chẩn đoán hình ảnh nghiêm ngặt theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Nếu cần tư vấn thêm hoặc đặt lịch thăm khám sức khỏe, Quý khách có thể liên hệ hotline 1900 56 56 56 của Hệ thống Y tế MEDLATEC để được hỗ trợ.