Lấy máu chân không là gì? Có đau không, cần lưu ý gì?

1. Hiểu đúng về phương pháp lấy máu chân không

Đây là cách lấy máu từ tĩnh mạch, thường ở nếp khuỷu tay. Kỹ thuật này dùng một hệ thống kín gồm kim, giá giữ ống và ống nghiệm đã được hút bớt không khí từ khi sản xuất. Trong chuyên môn, kỹ thuật này còn được gọi là lấy máu áp lực âm.

Khi đầu kim đã nằm trong lòng tĩnh mạch, nhân viên y tế cắm ống nghiệm vào đầu kim còn lại. Chênh lệch áp suất khiến máu tự chảy vào ống cho đến khi đủ thể tích định sẵn, không cần kéo pít-tông như bơm tiêm.

Lấy máu chân không còn được gọi là lấy máu áp lực âm.

1.1. Các bộ phận chính của hệ thống ống chân không

Một bộ dụng cụ thường gồm ba phần chính sau:

• Kim hai đầu: Một đầu được đưa vào tĩnh mạch, đầu còn lại có lớp cao su bọc ngoài và dùng để xuyên qua nắp ống nghiệm. Kim vô trùng và chỉ dùng một lần.
• Giá giữ ống: Bộ phận này giữ cố định ống nghiệm trong lúc lấy máu và hạn chế việc tay nhân viên y tế tiếp xúc trực tiếp với máu.
• Ống nghiệm có nắp màu: Mỗi loại ống chứa sẵn chất chống đông hoặc chất phụ gia riêng, phù hợp với từng nhóm xét nghiệm.

1.2. Màu nắp ống nghiệm nói lên điều gì?

Màu nắp giúp phân biệt loại chất phụ gia bên trong ống. Ống nắp tím chứa EDTA, thường dùng cho xét nghiệm công thức máu. Ống nắp xanh dương nhạt chứa citrate, dùng cho xét nghiệm đông máu. Ống nắp xanh lá chứa heparin. Ống nắp đỏ hoặc vàng dùng để lấy huyết thanh cho nhiều xét nghiệm sinh hóa và miễn dịch. Ống nắp xám chứa chất ức chế đường phân (natri fluorid), thường dùng cho xét nghiệm đường huyết. Quy ước màu có thể khác đôi chút giữa các hãng sản xuất và từng phòng xét nghiệm.

Khi cần lấy nhiều ống, nhân viên y tế sẽ lấy theo một thứ tự nhất định. Thứ tự này được xây dựng dựa trên tiêu chuẩn của Viện Tiêu chuẩn Lâm sàng và Xét nghiệm Hoa Kỳ (CLSI). Theo tiêu chuẩn này, ống xanh dương nhạt (citrate) được lấy trước, tiếp đến là ống huyết thanh (đỏ hoặc vàng), ống xanh lá, ống tím và cuối cùng là ống xám. Việc lấy đúng thứ tự giúp hạn chế tình trạng chất phụ gia của ống trước bám theo kim sang ống sau, gây sai lệch kết quả.

Mỗi màu nắp ống nghiệm tương ứng với một loại chất phụ gia phù hợp cho từng nhóm xét nghiệm. 

2. So sánh với cách lấy máu bằng bơm tiêm

Với cách truyền thống, nhân viên y tế dùng bơm tiêm hút máu, sau đó bơm máu sang từng ống nghiệm. Bước chuyển mẫu này làm tăng số thao tác tiếp xúc với máu. Nếu hút hoặc bơm quá mạnh, hồng cầu có thể bị vỡ (hiện tượng tan máu). Tan máu có thể làm thay đổi một số chỉ số, chẳng hạn kali.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hệ thống ống chân không là hệ thống kín. Hệ thống này giúp giảm nguy cơ tiếp xúc trực tiếp với máu và thuận tiện khi cần lấy nhiều mẫu chỉ với một lần chọc kim. Người thực hiện cũng cần được đào tạo để sử dụng đúng kỹ thuật.

Dù vậy, lấy máu chân không không phải lúc nào cũng là lựa chọn duy nhất. Với người có tĩnh mạch nhỏ, dễ xẹp như trẻ nhỏ hoặc người cao tuổi, nhân viên y tế có thể cân nhắc dụng cụ khác phù hợp hơn với tình trạng tĩnh mạch.

3. Các bước lấy máu chân không tại cơ sở y tế

Quy trình thường chỉ kéo dài vài phút và gồm các bước chính sau:

1. Xác nhận thông tin: Nhân viên y tế đối chiếu họ tên, ngày sinh và xét nghiệm được chỉ định. Bạn cũng có thể được hỏi về tiền sử ngất khi lấy máu, dị ứng hoặc thuốc đang dùng.
2. Chọn tĩnh mạch và buộc garô: Vị trí thường là nếp khuỷu tay. Garô không nên để quá 1 phút vì có thể làm thay đổi một số chỉ số xét nghiệm.
3. Sát khuẩn da: Vùng da được làm sạch và để khô tự nhiên trước khi chọc kim.
4. Chọc kim và lấy máu: Các ống được cắm lần lượt theo thứ tự. Garô thường được nới khi máu bắt đầu chảy vào ống hoặc trong vòng 1 phút kể từ khi buộc.
5. Trộn mẫu: Ngay sau khi mỗi ống đủ máu và được tháo khỏi giá giữ, ống được đảo ngược nhẹ nhàng vài lần để máu hòa đều với chất phụ gia. Ống không được lắc mạnh vì có thể làm vỡ hồng cầu.
6. Rút kim và cầm máu: Ống được tháo ra trước, sau đó mới rút kim và ấn bông lên vị trí chọc.

Trong lúc lấy máu, bạn nên giữ tay yên và tránh nắm chặt hoặc bóp tay liên tục. Thao tác này có thể làm sai lệch một số chỉ số như kali.

Bạn sẽ được hỏi lại họ tên, ngày sinh để đối chiếu với nhãn ống trước khi lấy máu. 

4. Lấy máu chân không có đau không, có an toàn không?

Cảm giác đau khi lấy máu chủ yếu đến từ mũi kim xuyên qua da. Vì vậy, dù dùng phương pháp nào, bạn vẫn có thể thấy nhói nhẹ trong vài giây. Lợi thế của hệ thống ống chân không là không cần chọc kim lại khi phải lấy nhiều ống. Mức độ khó chịu còn phụ thuộc vào tĩnh mạch, tâm lý và độ nhạy cảm của mỗi người.

Lấy máu xét nghiệm nhìn chung là thủ thuật an toàn. Tác dụng phụ thường gặp nhất là vết bầm nhỏ tại chỗ chọc kim, thường mờ dần sau vài ngày. Một số người có thể thấy chóng mặt hoặc muốn ngất trong hay sau khi lấy máu. Nếu từng gặp tình trạng này, bạn nên báo trước để được lấy máu ở tư thế nằm. 

5. Lưu ý trước và sau khi lấy máu xét nghiệm

5.1. Trước khi lấy máu

• Hỏi rõ yêu cầu nhịn ăn: Một số xét nghiệm như đường huyết lúc đói hoặc mỡ máu có thể cần nhịn ăn. Bạn nên làm theo hướng dẫn cụ thể của cơ sở xét nghiệm.
• Thông báo thuốc đang dùng: Bạn nên cho nhân viên y tế biết nếu đang dùng thuốc chống đông hoặc có rối loạn đông máu.
• Báo tiền sử sợ kim, từng ngất: Thông tin này giúp nhân viên y tế chuẩn bị tư thế và theo dõi bạn phù hợp hơn.
• Mặc áo dễ xắn tay: Áo tay rộng giúp việc bộc lộ vùng khuỷu tay thuận tiện hơn.

Bạn nên hỏi rõ yêu cầu nhịn ăn và báo các thuốc đang dùng trước khi làm xét nghiệm máu. 

5.2. Sau khi lấy máu

Bạn nên ấn chặt bông lên vị trí chọc kim ít nhất 5 phút. Trong lúc này, bạn không nên day hoặc gập khuỷu tay vì dễ gây bầm. Người dùng thuốc chống đông thường cần ấn lâu hơn.

Băng dán nên được giữ khoảng 30 phút. Trong ít nhất 1 giờ đầu, bạn nên tránh mang vác nặng hoặc vận động mạnh bằng tay vừa lấy máu. Nếu đã nhịn ăn trước xét nghiệm, bạn có thể ăn nhẹ và uống nước sau khi lấy máu để hạn chế cảm giác choáng. Khi có vết bầm, chườm lạnh và kê cao tay có thể giúp giảm sưng đau.

6. Khi nào cần liên hệ nhân viên y tế hoặc đi khám?

Phần lớn khó chịu sau lấy máu sẽ tự hết. Tuy nhiên, bạn nên liên hệ nhân viên y tế hoặc đi khám nếu có các dấu hiệu sau:

• Vị trí lấy máu chảy máu trở lại và không cầm dù đã ấn giữ.
• Vết bầm lan rộng, sưng đau tăng dần.
• Tê, châm chích hoặc yếu tay kéo dài.
• Vùng da đỏ, nóng, sưng hoặc chảy dịch trong những ngày sau.
• Chóng mặt không cải thiện khi nghỉ ngơi, đau ngực hoặc khó thở.

Lấy máu chân không là kỹ thuật phổ biến, giúp máu vào ống đúng thể tích và hạn chế các bước chuyển mẫu thủ công. Phương pháp này vẫn cần chọc kim nên cảm giác nhói nhẹ hay vết bầm nhỏ đều có thể gặp. Chuẩn bị đúng trước xét nghiệm và chăm sóc tốt vị trí lấy máu giúp hạn chế khó chịu, đồng thời hỗ trợ kết quả tin cậy hơn.

Nếu cần làm xét nghiệm máu, bạn có thể lựa chọn các địa chỉ uy tín như MEDLATEC. Tại MEDLATEC, bạn có thể xét nghiệm tại cơ sở hoặc đặt lịch lấy mẫu tại nhà. Dịch vụ lấy mẫu tận nơi phục vụ hằng ngày từ 6:00 đến 22:00, kết quả có thể tra cứu trên website medlatec.vn hoặc ứng dụng My MEDLATEC. Nếu cần tư vấn, đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.