1. Thế nào là bị mất ngôn ngữ sau đột quỵ?

Mất ngôn ngữ sau đột quỵ là tình trạng người bệnh bị suy giảm khả năng sử dụng hoặc hiểu ngôn ngữ do tổn thương vùng não kiểm soát chức năng ngôn ngữ. Đây không phải là vấn đề liên quan đến trí thông minh hay ý thức mà là hậu quả của tổn thương não.

Mức độ mất ngôn ngữ ở mỗi bệnh nhân rất khác nhau, tùy thuộc vào vị trí và phạm vi tổn thương não. Các biểu hiện cho thấy người bệnh bị mất ngôn ngữ sau đột quỵ thường gặp nhất là: 

• Nói không thành câu hoặc nói ngắt quãng.
• Không tìm được từ phù hợp để nói.
• Nói sai từ hoặc dùng từ không đúng nghĩa.
• Không hiểu người khác đang nói gì.
• Khó đọc, khó viết hoặc không thể nói hoặc viết.

Mức độ mất ngôn ngữ sau đột quỵ của mỗi bệnh nhân khác nhau

2. Tại sao người bệnh bị mất ngôn ngữ sau đột quỵ?

Đột quỵ khiến vùng não chịu trách nhiệm xử lý ngôn ngữ bị tổn thương. Tùy vào vị trí và phạm vi tổn thương mà mức độ ảnh hưởng ngôn ngữ ở mỗi bệnh nhân sẽ khác nhau. Nguyên nhân gây mất ngôn ngữ sau đột quỵ là do:

2.1. Đột quỵ làm tổn thương vùng não kiểm soát ngôn ngữ

Não bộ có nhiều vùng đảm nhiệm chức năng ngôn ngữ, trong đó quan trọng nhất là:

• Vùng Broca: giúp tạo lời nói.
• Vùng Wernicke: giúp hiểu lời nói và ngôn ngữ.
• Các đường dẫn truyền thần kinh kết nối với những vùng này.

Khi đột quỵ gây tắc mạch hoặc vỡ mạch máu não, các tế bào thần kinh tại những khu vực này không được cung cấp đủ oxy và dưỡng chất. Nếu tổn thương nằm ở bán cầu não trái sẽ dễ bị mất ngôn ngữ sau đột quỵ.

2.2. Thiếu máu hoặc xuất huyết não

Có hai loại đột quỵ chính là đột quỵ thiếu máu não và đột quỵ xuất huyết não. Dù thuộc loại nào thì hậu quả cuối cùng vẫn là các tế bào thần kinh bị tổn thương. 

Não là cơ quan gần như không thể tái tạo hoàn toàn các tế bào đã chết, do đó chức năng ngôn ngữ cũng bị ảnh hưởng.

3. Mất ngôn ngữ sau đột quỵ có khả năng phục hồi không?

Thực tế cho thấy rất nhiều trường hợp mất ngôn ngữ sau đột quỵ có thể cải thiện nếu được phục hồi chức năng sớm và đúng phương pháp.

3.1. Các yếu tố chi phối khả năng hồi phục ngôn ngữ sau đột quỵ

Khả năng hồi phục mất ngôn ngữ sau đột quỵ phụ thuộc vào: độ tuổi, mức độ tổn thương, bệnh lý nền mắc phải và sự hợp tác phục hồi từ phía bệnh nhân. Có trường hợp bệnh nhân hồi phục gần như hoàn toàn nhưng cũng có bệnh nhân chỉ cải thiện một phần.

3.2. Thời điểm phục hồi tốt nhất

Quá trình hồi phục ngôn ngữ thường diễn ra mạnh nhất trong khoảng 3 - 6 tháng đầu sau đột quỵ nhờ khả năng tái tổ chức của não. Tuy nhiên, nếu người bệnh kiên trì luyện tập, khả năng cải thiện vẫn có thể tiếp tục trong nhiều tháng hoặc nhiều năm sau đó. 

Thông thường, bác sĩ sẽ đánh giá và bắt đầu phục hồi ngôn ngữ ngay khi tình trạng của bệnh nhân ổn định. Nếu trì hoãn tập luyện có thể khiến não khó hình thành kết nối mới, giảm khả năng hồi phục và người bệnh mất động lực giao tiếp.

Khả năng hồi phục ngôn ngữ tốt nhất trong 6 tháng đầu nếu kiên trì tập luyện 

4. Làm cách nào để khắc phục mất ngôn ngữ sau đột quỵ?

Để đạt được hiệu quả khôi phục ngôn ngữ tốt nhất, người bệnh cần kết hợp phục hồi chức năng ngôn ngữ với kiểm soát nguyên nhân gây đột quỵ: 

4.1. Phục hồi ngôn ngữ cùng chuyên gia

Chuyên gia ngôn ngữ trị liệu sẽ xây dựng chương trình phù hợp với từng bệnh nhân như: luyện phát âm, tập gọi tên đồ vật, luyện hiểu câu hỏi, luyện hội thoại, luyện đọc viết,... Các bài tập sẽ được tăng dần độ khó theo tiến triển của người bệnh.

4.2. Điều trị nguyên nhân và phòng ngừa đột quỵ tái phát

Song song với phục hồi ngôn ngữ, người bệnh cần điều trị tốt các yếu tố nguy cơ như: tăng huyết áp, đái tháo đường, rung nhĩ, rối loạn mỡ máu, bệnh tim mạch,... Người bệnh cần tuân thủ điều trị của bác sĩ để hạn chế nguy cơ tái phát đột quỵ - nguyên nhân có thể khiến khả năng hồi phục ngôn ngữ bị suy giảm nghiêm trọng. 

4.3. Luyện tập giao tiếp mỗi ngày tại nhà

Gia đình đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình hồi phục ngôn ngữ của bệnh nhân. Vì thế, hãy hỗ trợ người bệnh bằng cách: nói chậm, nói rõ ràng, đặt câu hỏi ngắn với bệnh nhân và cho bệnh nhân có thời gian để trả lời. Nên khuyến khích bệnh nhân nói, không nên tự đoán ý của bệnh nhân và trả lời thay. 

Ngoài ra, người thân trong gia đình cũng nên dành thời gian đọc sách, xem tranh, gọi tên đồ vật, chơi các trò chơi luyện trí nhớ và ngôn ngữ cùng người bệnh. Việc luyện tập đều đặn mỗi ngày giúp não tạo thêm các kết nối thần kinh mới để tăng khả năng hồi phục.

Nếu khả năng nói còn hạn chế, người bệnh có thể sử dụng: thẻ hình ảnh, bảng chữ cái, sổ ghi chép,... để tăng hiệu quả giao tiếp trong giai đoạn phục hồi.

Người thân là nguồn động viên lớn để người bệnh có đủ sự kiên trì cần thiết trong quá trình phục hồi ngôn ngữ. Vì thế, hãy kiên nhẫn lắng nghe, tạo môi trường giao tiếp tích cực và khuyến khích người bệnh tham gia sinh hoạt. Không nên tạo áp lực ép người bệnh phải nói đúng ngay lập tức để tránh căng thẳng, ngại giao tiếp, tự ti,... 

Sự hỗ trợ nhiệt tình của người thân giúp tăng khả năng hồi phục ngôn ngữ cho bệnh nhân đột quỵ

Nếu trong quá trình phục hồi sau đột quỵ, người bệnh xuất hiện các dấu hiệu như: đột ngột nói khó hơn trước, yếu hoặc liệt tay chân tăng, méo miệng, đau đầu dữ dội, rối loạn ý thức, co giật,... cần nhanh chóng đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế cấp cứu ngay.

Mất ngôn ngữ sau đột quỵ xảy ra khi vùng não phụ trách ngôn ngữ bị tổn thương do thiếu máu hoặc xuất huyết não. Người bệnh có thể gặp khó khăn trong việc nói, hiểu lời nói, đọc hoặc viết với nhiều mức độ khác nhau. 

Tầm soát đột quỵ định kỳ là giải pháp tốt nhất để phát hiện nguy cơ, có phương án can thiệp ngay để tránh xảy ra biến chứng lâu dài. Quý khách hàng có nhu cầu tư vấn và đặt lịch tầm soát cùng bác sĩ chuyên khoa của Hệ thống Y tế MEDLATEC có thể liên hệ Hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ nhanh chóng.