1. Mề đay mạn tính là gì?

Để hiểu vì sao mề đay có thể kéo dài dai dẳng và khó điều trị, trước hết cần nắm rõ khái niệm mề đay mạn tính dưới góc độ y khoa.

1.1. Khái niệm y khoa

Mề đay là tình trạng da xuất hiện các sẩn phù hoặc mảng ban đỏ, kèm theo cảm giác ngứa, có thể xuất hiện đột ngột và biến mất sau một thời gian ngắn. Tổn thương mề đay thường không để lại sẹo nhưng dễ tái phát nhiều lần.

Mề đay mạn tính được xác định khi các triệu chứng mề đay kéo dài từ 6 tuần trở lên, xuất hiện gần như hàng ngày hoặc tái phát nhiều đợt trong thời gian dài. Đây là điểm khác biệt quan trọng so với mề đay cấp tính, vốn chỉ tồn tại trong thời gian ngắn.

Theo phân loại hiện nay, mề đay mạn tính được chia thành hai nhóm chính. Thứ nhất là mề đay mạn tính tự phát (chronic spontaneous urticaria – CSU), trong đó các triệu chứng xuất hiện mà không xác định được yếu tố kích thích rõ ràng. Thứ hai là mề đay mạn tính do yếu tố kích thích, liên quan đến các tác nhân vật lý hoặc hóa học như áp lực, lạnh, nóng, ánh nắng, rung động hoặc tiếp xúc với một số chất nhất định.

Mề đay mạn tính là tình trạng nổi sẩn ngứa tái phát kéo dài trên 6 tuần

1.2. Cơ chế bệnh sinh

Cơ chế gây mề đay mạn tính khá phức tạp và chưa được hiểu đầy đủ trong mọi trường hợp. Tuy nhiên, vai trò trung tâm trong bệnh sinh là tế bào mast – một loại tế bào miễn dịch nằm trong da.

Khi tế bào mast bị hoạt hóa, chúng phóng thích histamine và nhiều chất trung gian viêm khác vào mô xung quanh. Histamine làm giãn mạch, tăng tính thấm thành mạch, dẫn đến sưng phù và gây cảm giác ngứa. Ở người mắc mề đay mạn tính, tế bào mast có xu hướng dễ bị kích hoạt hơn bình thường, thậm chí không cần tác nhân rõ ràng, khiến triệu chứng dễ tái phát và kéo dài.

2. Nguyên nhân gây mề đay mạn tính

Một trong những khó khăn lớn nhất khi điều trị mề đay mạn tính là việc xác định nguyên nhân gây bệnh, bởi không phải trường hợp nào cũng tìm được yếu tố khởi phát rõ ràng.

2.1. Nguyên nhân thường gặp

Nhiều nghiên cứu cho thấy mề đay mạn tính có liên quan đến rối loạn hệ miễn dịch. Trong đó, yếu tố tự miễn đóng vai trò quan trọng ở một tỷ lệ không nhỏ người bệnh, khi cơ thể tạo ra kháng thể tấn công chính tế bào mast hoặc các thụ thể liên quan, làm khởi phát phản ứng viêm kéo dài.

Bên cạnh đó, một số trường hợp mề đay mạn tính có liên quan đến nhiễm trùng mạn tính tiềm ẩn, chẳng hạn như nhiễm vi khuẩn đường tiêu hóa, nhiễm ký sinh trùng hoặc viêm nhiễm răng – tai – mũi – họng kéo dài. Những ổ viêm này có thể kích thích hệ miễn dịch hoạt động liên tục và làm trầm trọng thêm tình trạng mề đay.

2.2. Yếu tố khởi phát và làm nặng bệnh

Dù không phải nguyên nhân trực tiếp, nhiều yếu tố có thể kích hoạt hoặc làm nặng thêm triệu chứng mề đay mạn tính. Thực phẩm là một trong những yếu tố thường được người bệnh chú ý, đặc biệt là hải sản, rượu bia, đồ ăn cay nóng hoặc thực phẩm chứa nhiều chất bảo quản.

Một số loại thuốc, bao gồm thuốc giảm đau, kháng viêm hoặc kháng sinh, cũng có thể làm bùng phát triệu chứng ở người có cơ địa nhạy cảm. Ngoài ra, stress kéo dài được xem là yếu tố quan trọng, có khả năng làm rối loạn điều hòa miễn dịch và khiến mề đay trở nên khó kiểm soát hơn.

Sự thay đổi thời tiết, đặc biệt là chuyển mùa, nóng – lạnh đột ngột, cũng là yếu tố thường xuyên được ghi nhận làm tái phát mề đay mạn tính.

Stress kéo dài là một trong những yếu tố làm nặng và khiến mề đay mạn tính dễ tái phát hơn.

2.3. Vì sao nhiều trường hợp không tìm được nguyên nhân?

Trên thực tế, có tới một nửa số trường hợp mề đay mạn tính không xác định được nguyên nhân cụ thể. Điều này xuất phát từ đặc điểm bệnh lý phức tạp, liên quan đến nhiều cơ chế miễn dịch khác nhau. Bên cạnh đó, các yếu tố kích hoạt có thể rất đa dạng, không xuất hiện thường xuyên hoặc khó tái tạo trong quá trình thăm khám và xét nghiệm, khiến việc chẩn đoán căn nguyên gặp nhiều hạn chế.

3. Triệu chứng mề đay mạn tính

Triệu chứng của mề đay mạn tính không chỉ giới hạn ở da mà còn ảnh hưởng đến toàn trạng và chất lượng cuộc sống của người bệnh.

3.1. Triệu chứng điển hình

Biểu hiện đặc trưng nhất của mề đay mạn tính là tình trạng nổi mề đay từng đợt, có thể xuất hiện ở bất kỳ vị trí nào trên cơ thể. Các sẩn phù thường kèm theo cảm giác ngứa dữ dội, đặc biệt tăng lên vào ban đêm, khiến người bệnh khó ngủ và mệt mỏi kéo dài.

Một đặc điểm quan trọng của mề đay là các sẩn phù thường biến mất trong vòng 24 giờ mà không để lại dấu vết, nhưng lại dễ tái phát ở vị trí khác hoặc tái xuất hiện nhiều lần trong ngày.

Ngứa do mề đay mạn tính thường tăng về ban đêm, khiến người bệnh khó ngủ và mệt mỏi kéo dài

3.2. Triệu chứng kèm theo

Ngoài tổn thương da, người bệnh mề đay mạn tính có thể gặp phù mạch, biểu hiện bằng sưng môi, mí mắt, lưỡi hoặc vùng sinh dục. Phù mạch thường gây khó chịu, đau tức và trong một số trường hợp có thể ảnh hưởng đến sinh hoạt.

Ngứa kéo dài và tái phát nhiều lần còn dẫn đến mệt mỏi, rối loạn giấc ngủ, giảm tập trung và ảnh hưởng rõ rệt đến chất lượng cuộc sống.

4. Mề đay mạn tính có nguy hiểm không?

Nhiều người bệnh lo lắng mề đay mạn tính có thể gây biến chứng nghiêm trọng hoặc ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe.

4.1. Mức độ nguy hiểm

Trong đa số trường hợp, mề đay mạn tính không đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Tuy nhiên, bệnh có thể kéo dài nhiều năm nếu không được kiểm soát tốt, gây ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt, công việc và tâm lý người bệnh.

4.2. Biến chứng có thể gặp

Một số trường hợp có thể xuất hiện phù mạch nặng, đặc biệt nếu phù xảy ra ở vùng hầu họng, gây khó thở và cần được xử trí y tế kịp thời. Ngoài ra, tình trạng ngứa kéo dài, tái phát liên tục còn làm tăng nguy cơ rối loạn lo âu, trầm cảm và suy giảm hiệu suất học tập, lao động.

6. Chẩn đoán mề đay mạn tính

Chẩn đoán chính xác giúp định hướng điều trị phù hợp và loại trừ các bệnh lý khác có biểu hiện tương tự.

6.1. Khám lâm sàng

Bác sĩ sẽ đánh giá hình thái tổn thương, thời gian tồn tại của sẩn phù và khai thác kỹ tiền sử bệnh, bao gồm thời gian mắc bệnh, tần suất tái phát và các yếu tố nghi ngờ làm khởi phát triệu chứng.

6.2. Cận lâm sàng khi cần

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu để đánh giá tình trạng viêm, xét nghiệm tìm nguyên nhân tự miễn hoặc các xét nghiệm nhằm loại trừ bệnh lý khác có thể gây triệu chứng tương tự mề đay mạn tính.

Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu để đánh giá tình trạng viêm trong một số trường hợp

7. Điều trị mề đay mạn tính theo y học hiện đại

Mục tiêu điều trị mề đay mạn tính không chỉ là làm giảm triệu chứng trước mắt mà còn kiểm soát bệnh lâu dài và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.

7.1. Nguyên tắc điều trị

Điều trị mề đay mạn tính cần hướng đến kiểm soát triệu chứng, duy trì điều trị lâu dài và cá thể hóa phác đồ theo từng người bệnh. Việc tuân thủ điều trị đóng vai trò then chốt trong việc hạn chế tái phát.

7.2. Thuốc điều trị thường dùng

Thuốc kháng histamine thế hệ mới là nền tảng trong điều trị mề đay mạn tính. Trong trường hợp không đáp ứng, bác sĩ có thể điều chỉnh liều hoặc phối hợp điều trị theo hướng dẫn chuyên khoa.

Thuốc kháng histamine thế hệ mới là nền tảng trong điều trị mề đay mạn tính theo y học hiện đại.

7.3. Điều trị nâng cao (khi cần)

Với những trường hợp nặng hoặc kháng trị, các phương pháp điều trị nâng cao như thuốc sinh học hoặc thuốc ức chế miễn dịch có thể được cân nhắc, nhưng cần chỉ định chặt chẽ và theo dõi sát.

8. Chăm sóc và phòng ngừa tái phát mề đay mạn tính

Bên cạnh điều trị, chăm sóc đúng cách giúp giảm tần suất tái phát và cải thiện chất lượng cuộc sống.

8.1. Chăm sóc tại nhà

Người bệnh cần chủ động tránh các yếu tố nghi ngờ có khả năng kích thích hoặc làm nặng tình trạng mề đay, chẳng hạn như một số thực phẩm, đồ uống có cồn, hoặc môi trường nóng ẩm. Việc duy trì chế độ ăn uống cân đối, hạn chế các thực phẩm dễ gây dị ứng và đảm bảo ngủ đủ giấc giúp cơ thể ổn định hơn về mặt miễn dịch.

Bên cạnh đó, quản lý stress là yếu tố rất quan trọng, bởi căng thẳng kéo dài có thể làm rối loạn điều hòa miễn dịch và khiến mề đay tái phát thường xuyên hơn. Người bệnh nên duy trì lối sống lành mạnh, kết hợp nghỉ ngơi hợp lý và các hoạt động thư giãn để hỗ trợ kiểm soát bệnh.

8.2. Phòng ngừa lâu dài

Để phòng ngừa tái phát mề đay mạn tính, người bệnh cần theo dõi bệnh định kỳ và tuân thủ phác đồ điều trị do bác sĩ chỉ định, ngay cả khi triệu chứng đã thuyên giảm. Việc tự ý ngừng thuốc hoặc điều chỉnh liều có thể khiến bệnh dễ bùng phát trở lại.

Theo dõi và tái khám định kỳ giúp kiểm soát tốt mề đay mạn tính và hạn chế biến chứng.

Ngoài ra, kiểm soát tốt các bệnh lý nền đi kèm, đặc biệt là các bệnh liên quan đến miễn dịch hoặc viêm mạn tính, giúp giảm nguy cơ tái phát và hỗ trợ quá trình điều trị mề đay mạn tính đạt hiệu quả bền vững hơn.

Mề đay mạn tính là bệnh da liễu phức tạp, cần được theo dõi và điều trị lâu dài. Người bệnh không nên tự ý điều trị kéo dài hoặc sử dụng thuốc không theo chỉ định. Thay vào đó, bệnh nhân nên đi thăm khám tại các cơ sở y tế uy tín như MEDLATEC, với hệ thống xét nghiệm hiện đại và đội ngũ bác sĩ chuyên khoa, giúp chẩn đoán chính xác và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp cho từng người bệnh. Quý khách có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được tư vấn, đặt lịch khám.