Tiểu đường có mấy tuýp? Phân loại chi tiết và dấu hiệu nhận biết từng loại

1. Bệnh tiểu đường là gì?

tiểu đường, hay đái tháo đường, là tình trạng đường huyết tăng cao kéo dài do cơ thể thiếu insulin hoặc không sử dụng insulin hiệu quả. Insulin là hormone do tuyến tụy tiết ra, có vai trò đưa glucose từ máu vào tế bào để tạo năng lượng.

Khi quá trình này bị rối loạn, glucose tích tụ trong máu thay vì được sử dụng, dẫn đến tăng đường huyết kéo dài. Nếu không được kiểm soát, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến tim, thận, mắt và hệ thần kinh theo thời gian.

Tiểu đường có thể được phát hiện thông qua xét nghiệm máu

2. Tiểu đường có mấy tuýp?

Theo cách phân loại đang được áp dụng phổ biến, trong đó có hướng dẫn từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), tiểu đường có mấy tuýp là câu hỏi có câu trả lời khá rõ ràng: bệnh được chia thành bốn nhóm chính, gồm tuýp 1, tuýp 2, tiểu đường thai kỳ và các thể tiểu đường khác. Mỗi nhóm khác nhau về cơ chế bệnh sinh, độ tuổi khởi phát và cách điều trị.

2.1. Tiểu đường tuýp 1

Tiểu đường tuýp 1 xảy ra khi hệ miễn dịch tấn công nhầm và phá hủy các tế bào beta trong tuyến tụy, nơi sản xuất insulin. Kết quả là cơ thể gần như không còn khả năng tạo ra insulin.

Bệnh thường khởi phát ở trẻ em và người trẻ tuổi, tuy vẫn có thể xuất hiện ở người trưởng thành. Theo CDC, tuýp 1 chiếm khoảng 5 - 10% tổng số ca đái tháo đường được chẩn đoán. Người mắc tuýp này bắt buộc phải sử dụng insulin suốt đời để duy trì sự sống, vì tuyến tụy không còn khả năng tự sản xuất đủ hormone này.

Người mắc tiểu đường tuýp 1 cần tiêm insulin để duy trì đường huyết ổn định. 

2.2. Tiểu đường tuýp 2

Tiểu đường tuýp 2 là dạng phổ biến nhất, chiếm khoảng 90 - 95% các trường hợp mắc bệnh. Cơ chế chính là tình trạng đề kháng insulin: tế bào trong cơ thể không đáp ứng tốt với insulin, khiến tuyến tụy phải tăng sản xuất để bù đắp. Theo thời gian, tuyến tụy dần suy giảm khả năng tiết insulin, dẫn đến đường huyết tăng cao.

Tuýp 2 thường gặp ở người trưởng thành, đặc biệt liên quan đến thừa cân, béo phì, ít vận động và tiền sử gia đình có người mắc bệnh. Đáng lưu ý, tỷ lệ trẻ em và thanh thiếu niên mắc tuýp 2 đang có xu hướng tăng, gắn với lối sống ít vận động và chế độ ăn nhiều năng lượng.

2.3. Tiểu đường thai kỳ

Tiểu đường thai kỳ là tình trạng rối loạn dung nạp glucose được phát hiện lần đầu trong quá trình mang thai, thường ở tam cá nguyệt thứ hai hoặc thứ ba. Nguyên nhân liên quan đến thay đổi nội tiết tố trong thai kỳ khiến cơ thể giảm nhạy cảm với insulin.

Phần lớn trường hợp tiểu đường thai kỳ sẽ ổn định sau sinh. Tuy nhiên, phụ nữ từng mắc tiểu đường thai kỳ có nguy cơ phát triển tiểu đường tuýp 2 trong tương lai cao hơn so với người chưa từng mắc, nên cần được theo dõi đường huyết định kỳ sau sinh.

Tiểu đường thai kỳ thường được phát hiện qua xét nghiệm dung nạp glucose trong thai kỳ. 

2.4. Các thể tiểu đường khác

Nhóm này chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng số ca bệnh, bao gồm các trường hợp tiểu đường xuất hiện do khiếm khuyết gen đặc hiệu, bệnh lý tuyến tụy, tác dụng phụ của một số loại thuốc hoặc các hội chứng nội tiết khác. Một dạng tiêu biểu của nhóm này là MODY (tiểu đường do đột biến gen đơn, khởi phát ở người trẻ nhưng không do cơ chế tự miễn).

Riêng LADA (tiểu đường tự miễn khởi phát muộn ở người lớn) thực chất được xem là một dạng tiến triển chậm của tiểu đường tuýp 1, do cùng cơ chế tự miễn phá hủy tế bào beta, chỉ khác là diễn tiến chậm hơn tuýp 1 điển hình. Vì khởi phát ở người trưởng thành và tiến triển từ từ, LADA thường bị chẩn đoán nhầm với tuýp 2 ở giai đoạn đầu, nên bác sĩ có thể cần thêm xét nghiệm chuyên sâu (kháng thể tự miễn) để phân biệt. 

3. Tiền tiểu đường có phải một tuýp tiểu đường không?

Nhiều người khi tìm hiểu tiểu đường có mấy tuýp thường nhầm lẫn tiền tiểu đường là một tuýp riêng biệt. Thực tế, tiền tiểu đường là giai đoạn đường huyết cao hơn mức bình thường nhưng chưa đạt ngưỡng chẩn đoán đái tháo đường, không được xếp vào bốn nhóm phân loại chính thức nêu trên.

Đây là giai đoạn cảnh báo quan trọng. Người ở giai đoạn tiền tiểu đường có nguy cơ tiến triển thành tiểu đường tuýp 2 nếu không điều chỉnh chế độ ăn uống và vận động, nhưng cũng là giai đoạn có thể can thiệp để làm chậm hoặc ngăn bệnh tiến triển.

4. Vì sao cần xác định đúng tuýp tiểu đường đang mắc?

Mỗi tuýp tiểu đường có hướng điều trị khác nhau, nên việc xác định đúng tuýp bệnh ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kiểm soát đường huyết. Người mắc tuýp 1 bắt buộc dùng insulin ngay từ đầu, trong khi người mắc tuýp 2 ở giai đoạn sớm có thể kiểm soát bằng thay đổi lối sống kết hợp thuốc uống, chưa cần dùng insulin.

Việc chẩn đoán nhầm tuýp bệnh, dù hiếm gặp, có thể khiến người bệnh áp dụng sai hướng điều trị và làm chậm quá trình kiểm soát đường huyết. Đây cũng là lý do các trường hợp nghi ngờ, đặc biệt ở người trẻ có biểu hiện không điển hình, cần được bác sĩ chuyên khoa nội tiết đánh giá kỹ thay vì tự suy đoán tại nhà.

5. Khi nào cần đi khám để xác định tuýp tiểu đường?

Một số dấu hiệu phổ biến của tiểu đường bao gồm khát nước nhiều, đi tiểu nhiều lần kể cả ban đêm, sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi kéo dài, nhìn mờ và vết thương lâu lành hơn bình thường. Nếu gặp các biểu hiện này, bạn nên đi khám để được xét nghiệm đường huyết và xác định tình trạng cụ thể.

Riêng với trẻ em hoặc người trẻ có triệu chứng khởi phát nhanh, kèm theo mệt lả, thở nhanh, buồn nôn hoặc lơ mơ, cần đến cơ sở y tế ngay. Đây có thể là dấu hiệu của nhiễm toan ceton do đái tháo đường (DKA) - một biến chứng cấp tính nguy hiểm, thường gặp ở tiểu đường tuýp 1. 

Để xác định chính xác tuýp tiểu đường, bác sĩ thường dựa vào các xét nghiệm như đường huyết lúc đói, HbA1c và một số xét nghiệm chuyên sâu khác tùy trường hợp. Xét nghiệm không chỉ giúp chẩn đoán mà còn là cơ sở để bác sĩ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp với từng người bệnh.

Xét nghiệm HbA1c giúp bác sĩ đánh giá mức đường huyết trung bình trong vài tháng gần nhất. 

6. Một số câu hỏi thường gặp

Tiểu đường tuýp nào nặng nhất? 

Không thể khẳng định tuyệt đối tuýp nào nặng hơn chỉ dựa vào tên gọi. Mức độ nghiêm trọng phụ thuộc vào thời gian mắc bệnh, khả năng kiểm soát đường huyết và việc phát hiện sớm hay muộn. Tuýp 1 có thể diễn tiến nhanh và nguy hiểm nếu không được điều trị insulin kịp thời, trong khi tuýp 2 nếu để lâu không kiểm soát cũng gây nhiều biến chứng mạn tính.

Tiểu đường có thể chuyển từ tuýp này sang tuýp khác không? 

Về bản chất, mỗi tuýp có cơ chế bệnh sinh riêng nên không "chuyển hóa" cho nhau. Tuy nhiên, người từng mắc tiểu đường thai kỳ có thể phát triển tiểu đường tuýp 2 sau này, và một số trường hợp LADA ban đầu bị chẩn đoán nhầm là tuýp 2.

Trẻ em có thể mắc tiểu đường tuýp 2 không? 

Có. Dù tuýp 1 phổ biến hơn ở trẻ em, tỷ lệ trẻ mắc tuýp 2 đang tăng, liên quan đến tình trạng thừa cân và ít vận động ở lứa tuổi này.

Hiểu rõ tiểu đường có mấy tuýp giúp người bệnh và gia đình có cái nhìn đúng về tình trạng sức khỏe của mình, thay vì hoang mang khi chỉ nghe tên bệnh. Mỗi tuýp có đặc điểm và hướng xử trí riêng, nên việc thăm khám và xét nghiệm sớm khi có dấu hiệu bất thường là bước quan trọng để xác định chính xác tình trạng và có hướng theo dõi phù hợp.

Nếu nhận thấy các dấu hiệu nghi ngờ tiểu đường hoặc muốn kiểm tra đường huyết định kỳ, bạn có thể lựa chọn thăm khám tại các cơ sở y tế uy tín. Hệ thống Y tế MEDLATEC cung cấp dịch vụ xét nghiệm đường huyết, HbA1c cùng dịch vụ lấy mẫu tận nơi, hỗ trợ phát hiện và theo dõi tình trạng đái tháo đường thuận tiện hơn cho người bệnh. Nếu cần tư vấn hoặc đặt lịch, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.