1. Ai nên làm xét nghiệm HIV? 

Ba con đường lây truyền chính của virus HIV là đường tình dục, đường máu và lây từ mẹ sang con trong khi sinh nở hoặc cho con bú. Những đối tượng có nguy cơ cao bị lây nhiễm nên làm xét nghiệm HIV, cụ thể như: 

• Người quan hệ tình dục với nhiều bạn tình nhưng không áp dụng biện pháp phòng ngừa như dùng bao cao su. 
• Người thường xuyên quan hệ đồng tính nam qua đường hậu môn. 
• Người nghiện ma túy, hay sử dụng chung bơm kim tiêm với người khác. 
• Người từng mắc bệnh lý lây nhiễm qua đường tình dục, có nguy cơ cao bị nhiễm HIV. 
• Phụ nữ mang thai thuộc nhóm nguy cơ cao bị nhiễm HIV. 
• Người không may tiếp xúc với kim tiêm, vật dụng y tế có dính máu của người khác. 

Người có nhiều bạn tình nên làm xét nghiệm HIV 

Nhìn chung, nếu nhận thấy có nguy cơ lây nhiễm, bạn nên tìm đến các cơ sở y tế để tư vấn, làm xét nghiệm kiểm tra phù hợp, điều trị kiểm soát kịp thời, phòng ngừa lây nhiễm cho người xung quanh. 

2. Một số phương pháp xét nghiệm HIV 

Các phương pháp xét nghiệm HIV hiện nay khá đa dạng. Trong đó có thể kể đến bốn kỹ thuật phân tích dưới đây. 

2.1. Xét nghiệm axit nucleic - NAT

Để xác định virus HIV có tồn tại trong máu của người bệnh hay không, bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm NAT. Kỹ thuật sinh học phân tử này cho phép xác định phân loại vi sinh vật dựa theo trình tự axit nucleic được tìm thấy trong mẫu bệnh phẩm.

Xét nghiệm NAT được đánh giá là kỹ thuật phân tích ưu việt cho phép phát hiện đồng thời kháng nguyên, kháng thể của virus, cung cấp thông tin chẩn đoán hữu ích trong giai đoạn đầu phơi nhiễm.

Phương pháp này rất phù hợp với những trường hợp cần phát hiện sớm virus HIV hoặc đối tượng có nguy cơ cao bị lây nhiễm. Vì tính chất khó thực hiện và cần nhiều công nghệ hiện đại nên xét nghiệm NAT thường được áp dụng cho những đối tượng sau:

• Người đang trong quá trình được chẩn đoán và điều trị HIV.
• Người có các triệu chứng ban đầu của HIV: Sốt cao trên 38 độ, đau họng, da nổi phát ban, tiêu chảy, nôn và buồn nôn, sụt cân bất thường…
• Người có kết quả âm tính qua các xét nghiệm kháng thể hoặc xét nghiệm kháng nguyên và kháng thể.

Xét nghiệm NAT cho kết quả chính xác cao, thích hợp chỉ định trong giai đoạn đầu phơi nhiễm 

Thời điểm thích hợp để làm xét nghiệm NAT là sau 10 đến 30 ngày kể từ khi phát hiện phơi nhiễm. 

2.2. Xét nghiệm kháng thể

Đây là phương pháp xét nghiệm giúp xác định kháng thể của virus HIV tồn tại trong máu hoặc trong nước bọt. Xét nghiệm kháng thể HIV có thể thực hiện từ ngày thứ 10 kể từ khi phát hiện phơi nhiễm. 

Với xét nghiệm kháng thể HIV, bạn có thể tiến hành tại nhà. Tuy nhiên, để biết chắc chắn cơ thể có bị nhiễm HIV hay không, bạn vẫn nên tìm cơ sở y tế để được hỗ trợ, làm những xét nghiệm khẳng định chuyên sâu khác. 

2.3. Xét nghiệm kháng nguyên và kháng thể 

Phương pháp xét nghiệm này giúp phát hiện đồng thời kháng nguyên và kháng thể HIV. Theo cơ chế phòng vệ tự nhiên, hệ miễn dịch sẽ tạo kháng thể chống lại kháng nguyên gây bệnh. 

HIV Combi PT và HIV combo Ag+Ab là hai kỹ thuật xét nghiệm được ứng dụng phổ biến. Hai phương pháp phân tích này đều hoạt động dựa vào nguyên lý miễn dịch phát quang, cho độ chính xác cao, thích hợp ứng dụng trong sàng lọc HIV. Các phương pháp xét nghiệm này có thể thực hiện từ ngày thứ 15 kể từ khi bị phơi nhiễm. 

2.4. Xét nghiệm PCR

Đây là kỹ thuật phân tích sinh học phân tử tìm kiếm sự hiện diện của virus HIV thông qua phương pháp Realtime PCR. Với một lượng ADN nhỏ, kỹ thuật viên phân tích có thể khuếch đại thành một lượng lớn với hàng triệu bản, giúp phát hiện tình trạng lây nhiễm. PCR là kỹ thuật xét nghiệm cung cấp kết quả chẩn đoán HIV đáng tin cậy . 

Xét nghiệm PCR cho kết quả phân tích đáng tin cậy, hỗ trợ hiệu quả quá trình chẩn đoán HIV 

Người cần xác định tình trạng lây nhiễm nhanh chóng, trẻ nhỏ hoặc trẻ sơ sinh có mẹ bị nhiễm HIV,... là những đối tượng thích hợp được chỉ định xét nghiệm PCR HIV. 

3. Xét nghiệm HIV sau bao lâu thì có kết quả chắc chắn? 

Nếu nghi ngờ đã bị phơi nhiễm HIV, bạn tốt nhất nên làm xét nghiệm kiểm tra. Tùy từng phương pháp phân tích, bạn sẽ nhận kết quả sau vài giờ hoặc vài ngày. Tuy nhiên để biết chắc có bị nhiễm HIV hay không, bạn thường phải làm xét nghiệm nhiều lần, thậm chí có thể phải chờ đợi trong vài tháng mới biết được kết quả cuối cùng. 

Trong đó, những mốc thời gian quan trọng bạn cần lưu ý khi làm xét nghiệm HIV phải kể đến là: 

• Lần 1: Nên làm xét nghiệm ngay sau khi thực hiện hành vi có nguy cơ lây nhiễm. Mục tiêu chính của xét nghiệm này là khẳng định cơ thể chưa bị nhiễm HIV trước đó. 
• Lần 2: Làm xét nghiệm sau khoảng 1 tháng kể từ khi thực hiện hành vi dẫn đến nguy cơ lây nhiễm. 
• Lần 3: Trường hợp xét nghiệm cho kết quả âm tính sau 4 tháng, bạn nên tiếp tục làm xét nghiệm sau 12 tuần kể từ khi thực hiện hành vi có nguy cơ lây nhiễm. 
• Lần 4