1. Rách cơ vai là gì? Nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết

Thuật ngữ rách cơ vai dùng để chỉ tình trạng các dải cơ hoặc gân bao quanh ổ khớp vai bị tổn thương ở các mức độ từ nhẹ đến nặng, bao gồm rách bán phần hoặc đứt hoàn toàn. Đây là tổn thương ở gân - nơi cơ bám vào xương, ít khi xảy ra ở phần thân cơ, dù tên gọi dân gian quen dùng là "rách cơ vai". Phức hợp gân cơ chóp xoay là khu vực dễ tổn thương nhất. Bộ phận này giữ vai trò ổn định khớp vai và điều phối các chuyển động của cánh tay. Có rất nhiều yếu tố cấu thành nên chấn thương này, bao gồm:

Các chấn thương cơ học đột ngột

Những cú ngã chống tay trực diện xuống nền cứng, các va đập mạnh do tai nạn hoặc gắng sức nâng vật nặng quá khả năng đều có thể gây tổn thương. Các tình huống này làm kéo căng gân cơ quá mức và dẫn đến rách. 

Thoái hóa theo tuổi tác

Càng nhiều tuổi, độ đàn hồi và dẻo dai của hệ thống gân cơ càng suy giảm đáng kể. Đồng thời, lượng máu nuôi dưỡng vùng khớp vai bị suy giảm khiến các gân cơ dễ bị tổn thương hơn ngay cả khi chỉ thực hiện các cử động thường ngày. 

Vận động lặp đi lặp lại

Nhóm đối tượng thường xuyên chơi các môn thể thao đòi hỏi sử dụng cánh tay liên tục (bơi lội, cầu lông, bóng chuyền...) hoặc những công việc bắt buộc phải giơ tay qua đầu trong thời gian dài rất dễ bị tổn thương cơ vai do áp lực tích tụ. 

Các bệnh lý cơ xương khớp

Tình trạng viêm gân vôi hóa, viêm túi hoạt dịch, sự xuất hiện của gai xương hoặc hẹp không gian dưới mỏm cùng vai sẽ gia tăng ma sát trực tiếp, mài mòn và làm rách hệ gân cơ.

Ngoài các nguyên nhân cơ học, đái tháo đường, béo phì, rối loạn mỡ máu và hút thuốc lá cũng được ghi nhận là yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng tổn thương gân chóp xoay.

Rách cơ vai thường xảy ra do chấn thương hoặc quá trình thoái hóa gân cơ quanh khớp vai

Các dấu hiệu cảnh báo tình trạng rách cơ vai có thể bùng phát dữ dội sau chấn thương hoặc tiến triển từ từ theo thời gian, bao gồm:

• Cảm giác đau nhói ở vùng vai, đặc biệt đỉnh điểm khi nâng tay lên cao hoặc quay bả vai;
• Cơn đau có xu hướng dữ dội hơn về đêm, gây mất ngủ triền miên;
• Tay bị yếu cơ rõ rệt, giảm khả năng xách đồ hoặc cầm nắm các vật dụng;
• Gặp khó khăn lớn khi thực hiện các động tác tự chăm sóc cá nhân như chải tóc, mặc quần áo hoặc đưa tay ra sau lưng;
• Nghe thấy các tiếng lạo xạo, lục cục phát ra từ bên trong kèm theo cảm giác lỏng lẻo, mất vững ở khớp vai khi chuyển động.

2. Rách cơ vai có tự lành không?

Thắc mắc về việc liệu vết rách ở cơ vai có khả năng tự phục hồi hay không là câu hỏi chung của rất nhiều người. Theo y văn hiện nay, gân chóp xoay đã rách kể cả rách bán phần, về cơ bản không tự liền lại như mô da hay xương. Khả năng cải thiện triệu chứng khi không phẫu thuật phụ thuộc vào diện tích tổn thương, độ tuổi và thể trạng của người bệnh.

Với tình trạng chỉ căng giãn cơ (chưa thực sự rách gân), triệu chứng có thể tự thuyên giảm nếu người bệnh nghỉ ngơi và chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, với rách bán phần hoặc rách hoàn toàn thực sự, vết rách vẫn tồn tại về mặt cấu trúc dù triệu chứng có cải thiện khi điều trị bảo tồn. Trái lại, với các vết rách có kích thước lớn hoặc gân cơ đã đứt rời hoàn toàn, mô sợi không thể tự nối liền mà bắt buộc phải có sự can thiệp từ các biện pháp y khoa chuyên sâu.

3. Chẩn đoán và phương pháp điều trị

Chẩn đoán

Nhằm đánh giá chi tiết mức độ tổn thương, bác sĩ sẽ khám lâm sàng bằng các nghiệm pháp chuyên biệt đánh giá chức năng chóp xoay, kết hợp cùng các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện đại:

• Chụp phim X-quang;
• Siêu âm vùng khớp vai;
• Chụp cộng hưởng từ (MRI) khớp vai.

Lưu ý: X-quang không thấy trực tiếp được gân bị rách vì đây là mô mềm, phương pháp này chủ yếu giúp loại trừ các nguyên nhân khác như gai xương, thoái hóa khớp hoặc vôi hóa. Siêu âm và MRI mới là phương tiện chính để chẩn đoán xác định rách gân chóp xoay, trong đó MRI có độ chính xác cao nhất.

Chẩn đoán rách cơ vai thường kết hợp khám lâm sàng với các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh

Dựa trên kết quả hình ảnh, phác đồ điều trị rách cơ vai sẽ được phân tách thành hai hướng chính:

Liệu pháp điều trị bảo tồn

Phương án này được ưu tiên cho các tổn thương ở thể nhẹ, vết rách nhỏ hoặc nhóm bệnh nhân lớn tuổi không đủ điều kiện sức khỏe để phẫu thuật. Các biện pháp cốt lõi bao gồm:

• Dành thời gian nghỉ dưỡng, bất động tương đối vùng vai và tránh các tư thế gây đau;
• Áp dụng liệu pháp chườm lạnh trong những ngày đầu chấn thương để co mạch, giảm sưng nề;
• Sử dụng thuốc theo đơn của bác sĩ;
• Tham gia các buổi vật lý trị liệu để kéo giãn và tập các bài tập phục hồi chức năng.

Can thiệp bằng biện pháp phẫu thuật

Bác sĩ sẽ chỉ định phẫu thuật trong các tình huống sau:

• Hệ gân cơ chóp xoay bị đứt rời hoàn toàn;
• Tình trạng đau nhức kéo dài, không thuyên giảm;
• Cánh tay bị mất hoàn toàn chức năng vận động cơ bản;
• Người bệnh là người trẻ tuổi hoặc các vận động viên chuyên nghiệp cần khôi phục tối đa chức năng vận động.

4. Cách chăm sóc và phòng ngừa rách cơ vai hiệu quả

Quá trình phục hồi rách cơ vai sau chấn thương đòi hỏi một sự kiên trì cao độ và tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc bảo vệ cơ học.

Tuân thủ chương trình phục hồi chức năng

Các bài tập vận động được phân chia khoa học theo từng giai đoạn. Người bệnh tuyệt đối không được nôn nóng tự tập nặng hoặc ép khớp quá mức vì rất dễ làm rách lại vết khâu.

Hạn chế mang vác nặng

Trong suốt tiến trình điều trị và phục hồi, cần tuyệt đối không nâng nhấc các đồ vật có trọng lượng lớn hoặc thực hiện các thao tác đưa tay qua đầu liên tục. 

Duy trì cân nặng hợp lý và chế độ dinh dưỡng khoa học

Nên tăng cường bổ sung các nguồn thực phẩm giàu protein, vitamin C, vitamin D và canxi để thúc đẩy quá trình tổng hợp collagen, đẩy nhanh tốc độ tái tạo các tế bào gân cơ và nâng cao mật độ xương.

Điều chỉnh tư thế sinh hoạt

Chú ý giữ thẳng lưng khi ngồi làm việc, không duy trì một tư thế cánh tay quá lâu và đặc biệt lưu ý không nằm nghiêng đè ép trọng lượng cơ thể lên bên vai đang bị tổn thương.

Tập phục hồi chức năng đúng hướng dẫn giúp cải thiện vận động và giảm nguy cơ tái phát rách cơ vai

Rách cơ vai là chấn thương khá phổ biến và có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng vận động nếu không được xử trí đúng cách. Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường trong quá trình vận động hoặc có nhu cầu thăm khám chuyên khoa Cơ xương khớp, bạn đọc vui lòng liên hệ tới Hệ thống Y tế MEDLATEC qua Tổng đài 1900 56 56 56 để được hỗ trợ kịp thời.