Thuốc tiêu hóa cho người lớn: Chọn theo triệu chứng và lưu ý an toàn

1. Thuốc tiêu hóa cho người lớn gồm những nhóm nào?

Rối loạn tiêu hóa là cách gọi chung cho nhiều biểu hiện khác nhau. Vì vậy, khi tìm hiểu thuốc tiêu hóa cho người lớn, bạn nên bắt đầu từ triệu chứng chính đang gặp. Cách này giúp lựa chọn đúng nhóm thuốc hơn là tìm một loại dùng cho mọi trường hợp.

1.1. Thuốc giảm ợ chua, ợ nóng và khó tiêu

Thuốc kháng acid (antacid) trung hòa acid trong dạ dày, giúp giảm cảm giác nóng rát trong vài giờ. Một số sản phẩm phối hợp thêm alginate, chất tạo lớp bảo vệ giúp hạn chế acid trào ngược lên thực quản. Hai nhóm này chỉ làm dịu triệu chứng ngắn hạn, không chữa được nguyên nhân và không nên dùng đều đặn trong thời gian dài.

Thuốc kháng acid giúp giảm cảm giác nóng rát do acid dạ dày trong thời gian ngắn.

Khi trào ngược hoặc khó tiêu tái diễn, bác sĩ có thể chỉ định thuốc ức chế bơm proton (PPI) để giảm lượng acid dạ dày tiết ra. Nếu triệu chứng không cải thiện, bác sĩ cần đánh giá lại cách dùng thuốc và nguyên nhân gây triệu chứng trước khi cân nhắc đổi sang thuốc khác, chẳng hạn thuốc kháng thụ thể H2 như famotidine. Bạn nên dùng các thuốc này theo đúng liệu trình bác sĩ hướng dẫn.

1.2. Thuốc giảm đầy hơi, đau quặn bụng

Simethicone giúp gom các bọt khí nhỏ trong ruột thành bọt lớn hơn, nhờ đó hơi dễ thoát ra ngoài. Thuốc khá an toàn, tuy nhiên hiệu quả đối với đầy hơi, chướng bụng hiện vẫn chưa thật sự rõ ràng. Nếu cần dùng đều đặn quá 14 ngày, bạn nên trao đổi với bác sĩ.

Với cơn đau quặn do co thắt cơ trơn đường tiêu hóa, bác sĩ có thể chỉ định thuốc chống co thắt như phloroglucinol. Người thiếu men G6PD cần kiểm tra thông tin an toàn của chế phẩm và hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng. 

1.3. Thuốc dùng khi bị tiêu chảy

Khi bị tiêu chảy, việc đầu tiên là bù lại lượng nước và điện giải đã mất. Dung dịch bù nước và điện giải như Oresol là lựa chọn ưu tiên trong hầu hết các trường hợp.

Loperamide làm chậm nhu động ruột, giúp giảm số lần đi ngoài. Thuốc không phù hợp khi tiêu chảy nặng sau dùng kháng sinh, khi đang trong đợt bùng phát viêm loét đại tràng hoặc khi bụng chướng. Không tự ý dùng loperamide khi tiêu chảy có máu hoặc kèm sốt. Đây có thể là dấu hiệu nhiễm trùng đường ruột, cần được đánh giá bởi bác sĩ chuyên khoa. 

1.4. Thuốc nhuận tràng khi bị táo bón

Thuốc nhuận tràng gồm 4 nhóm chính: tạo khối, thẩm thấu, kích thích và làm mềm phân. Ở người lớn, điều chỉnh chế độ ăn, uống đủ nước và tăng vận động thường được ưu tiên trước. Nếu cần dùng thuốc không kê đơn, nhóm tạo khối thường được lựa chọn đầu tiên.

Khi dùng nhóm tạo khối hoặc thẩm thấu, bạn nên uống nhiều nước để tránh mất nước. Nếu đã dùng 3 ngày mà không cải thiện, bạn nên trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ. Nhóm kích thích có thể gây đau quặn bụng và không nên tự ý sử dụng kéo dài.

1.5. Men tiêu hóa và men vi sinh

Đây là hai nhóm dễ nhầm lẫn nhất. Men tiêu hóa chứa các enzyme giúp phân giải tinh bột, chất đạm và chất béo. Men vi sinh (probiotics) là các vi sinh vật sống có lợi, hỗ trợ cân bằng hệ vi khuẩn đường ruột. Hai nhóm này không thay thế cho nhau.

Men tụy kê đơn thường được dùng cho người có tuyến tụy không tiết đủ enzyme, chẳng hạn người bị viêm tụy mạn hoặc đã phẫu thuật tụy. Các sản phẩm men tiêu hóa dạng thực phẩm bổ sung có hàm lượng enzyme không đồng đều và chưa có bằng chứng tốt cho việc dùng thường quy.

Với men vi sinh, theo Trung tâm Y học Bổ sung và Tích hợp Quốc gia Hoa Kỳ (NCCIH, thuộc NIH), đã có một số bằng chứng về lợi ích trong tiêu chảy cấp và tiêu chảy do kháng sinh. Với phần lớn tình trạng khác, bằng chứng vẫn còn hạn chế. Người có bệnh nền nặn hoặc suy giảm miễn dịch nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.

Men tiêu hóa và men vi sinh có cơ chế tác động khác nhau trên đường tiêu hóa.

2. Lưu ý để dùng thuốc tiêu hóa an toàn

2.1. Chú ý thời điểm uống và tương tác thuốc

Mỗi loại thuốc có thời điểm dùng phù hợp riêng, vì vậy bạn nên đọc kỹ hướng dẫn trên bao bì. Thuốc kháng acid có thể ảnh hưởng đến tác dụng của thuốc khác. Do đó, bạn nên uống các thuốc khác cách thuốc kháng acid khoảng 2–4 giờ. Men tụy kê đơn thường được dùng ngay đầu bữa ăn chính hoặc bữa phụ.

2.2. Không dùng kéo dài khi chưa rõ nguyên nhân

Việc dùng thuốc tiêu hóa cho người lớn trong nhiều tuần khi chưa rõ nguyên nhân có thể làm chậm phát hiện các bệnh lý như viêm loét dạ dày hoặc nhiễm vi khuẩn H. pylori. Dùng thuốc kháng acid thường xuyên trong thời gian dài cũng có thể che lấp dấu hiệu của bệnh lý nghiêm trọng hơn.

Thuốc giảm đau như ibuprofen, aspirin có thể khiến tình trạng khó tiêu nặng thêm. Nếu đang dùng các thuốc này, bạn nên báo với bác sĩ để được điều chỉnh phù hợp. Không tự ý ngừng thuốc aspirin được kê để phòng ngừa bệnh tim mạch khi chưa trao đổi với bác sĩ.

2.3. Những người nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng

Một số trường hợp nên được bác sĩ hoặc dược sĩ tư vấn trước khi dùng thuốc, bao gồm:

• Phụ nữ mang thai, đang cho con bú: Phần lớn thuốc kháng acid được xem là an toàn trong thai kỳ, nhưng bạn vẫn nên hỏi ý kiến chuyên môn trước khi dùng.
• Người bệnh đái tháo đường, tim mạch: Một số thuốc nhuận tràng có thể làm tăng đường huyết. Nhóm nhuận tràng kích thích cũng cần thận trọng ở người đang dùng thuốc tim mạch.
• Người bất dung nạp lactose: Một số thuốc nhuận tràng có chứa lactose trong thành phần.
• Người cao tuổi, người đang dùng nhiều loại thuốc: Nhóm này có nguy cơ tương tác thuốc cao hơn.

3. Khi nào nên đi khám thay vì tự mua thuốc?

Thuốc tiêu hóa cho người lớn phù hợp chủ yếu với triệu chứng nhẹ và ngắn hạn. Bạn nên đi khám hoặc đến cơ sở y tế ngay khi có các dấu hiệu sau:

• Cần cấp cứu: Nôn ra máu đỏ tươi hoặc chất giống bã cà phê, đi ngoài phân đen, dính và có mùi rất hôi.
• Triệu chứng kéo dài: Đau bụng hoặc khó tiêu kéo dài hơn 1 tuần.
• Dấu hiệu cảnh báo bệnh lý: Khó nuốt, sụt cân nhiều mà không chủ ý, cảm giác có khối trong bụng, hoặc từ 55 tuổi trở lên và thường xuyên khó tiêu.
• Tiêu chảy bất thường: Tiêu chảy kéo dài hơn 48 giờ, hoặc phân có máu kèm sốt.
• Đau ngực dữ dội: Cảm giác thắt chặt hoặc bóp nghẹt ở ngực không phải biểu hiện của khó tiêu. Tình trạng này cần được kiểm tra ngay.

Khi thăm khám, bác sĩ sẽ hỏi bệnh, khám lâm sàng và tìm hiểu các thuốc bạn đang dùng. Tùy trường hợp, bạn có thể được chỉ định xét nghiệm vi khuẩn H. pylori hoặc nội soi tiêu hóa để xác định nguyên nhân.

Sụt cân nhiều không rõ nguyên nhân là dấu hiệu bạn cần đến cơ sở y tế ngay.

4. Câu hỏi thường gặp

4.1. Có nên uống men tiêu hóa hằng ngày để phòng bệnh?

Người có hệ tiêu hóa hoạt động bình thường thường không cần bổ sung men tiêu hóa mỗi ngày. Men tiêu hóa phát huy vai trò rõ nhất ở người thiếu hụt enzyme, và tình trạng này cần được bác sĩ đánh giá. Nếu thường xuyên đầy bụng sau ăn, bạn nên tìm nguyên nhân trước khi dùng sản phẩm bổ sung lâu dài.

4.2. Đầy bụng nên dùng men tiêu hóa hay men vi sinh?

Lựa chọn phụ thuộc vào nguyên nhân gây đầy bụng. Trường hợp do ăn quá no hoặc ăn nhiều dầu mỡ thường cải thiện khi điều chỉnh bữa ăn. Rối loạn tiêu hóa xuất hiện sau đợt dùng kháng sinh có thể được cân nhắc bổ sung men vi sinh. Nếu đầy bụng tái diễn trong nhiều tuần, bạn nên đi khám thay vì luân phiên thử nhiều sản phẩm.

Bạn nên đi khám chuyên khoa Tiêu hóa nếu triệu chứng kéo dài hoặc tái phát nhiều lần.

Mỗi nhóm thuốc tiêu hóa cho người lớn chỉ giải quyết một nhóm triệu chứng nhất định. Phần lớn thuốc không kê đơn phù hợp để giảm khó chịu trong thời gian ngắn. Khi triệu chứng kéo dài, tái phát hoặc có dấu hiệu cảnh báo, thăm khám sớm giúp xác định đúng nguyên nhân và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

Nếu cần thăm khám, bạn có thể lựa chọn các địa chỉ uy tín như MEDLATEC. Tại Trung tâm Tiêu hóa MEDLATEC, người bệnh được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và chỉ định xét nghiệm hoặc nội soi khi cần thiết để đánh giá các vấn đề về dạ dày, đại tràng. Nếu cần tư vấn, đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.