1. Tia tử ngoại là gì?

Tia tử ngoại (UV) là dạng bức xạ điện từ có bước sóng ngắn hơn so với ánh sáng có thể nhìn thấy, nhưng dài hơn tia X. Có 3 loại tia tử ngoại chính:

• UVA: Có khả năng xuyên sâu vào bên trong da và gây lão hóa.
• UVB: Khiến da bị “cháy nắng” và tổn thương bề mặt.
• UVC: Bị tầng ozone hấp thụ gần như hoàn toàn và không đến được bề mặt Trái Đất trong điều kiện thông thường. Tuy nhiên, UVC từ nguồn nhân tạo như đèn UV khử khuẩn hoặc hàn điện có thể gây hại nghiêm trọng cho da và mắt.

Trong đó, UVA và UVB là hai loại tia tử ngoại gây hại trực tiếp đến sức khỏe con người.

2. Lợi ích của tia tử ngoại đối với cơ thể

Nếu tiếp xúc ở mức độ hợp lý và trong thời gian phù hợp, tia tử ngoại có thể mang lại những lợi ích nhất định cho cơ thể:

2.1. Giúp cơ thể tổng hợp vitamin D

Khi tia UVB chiếu vào da, cơ thể sẽ chuyển hóa tiền vitamin D thành vitamin D3 - dạng Vitamin D3 sau đó được gan chuyển hóa thành calcidiol và thận chuyển tiếp thành calcitriol - dạng hoạt động mà cơ thể sử dụng để:

• Hỗ trợ quá trình phát triển xương và răng.
• Tăng khả năng hấp thu canxi và phốt pho.
• Hỗ trợ hoạt động của hệ cơ và thần kinh.
• Tăng miễn dịch và giảm thiểu nguy cơ loãng xương.

Thiếu vitamin D là yếu tố thúc đẩy: loãng xương, còi xương ở trẻ em, suy giảm miễn dịch, yếu cơ,... 

Tiếp xúc với tia tử ngoại có thể tăng khả năng hấp thu vitamin D cho cơ thể 

2.2. Hỗ trợ điều trị một số bệnh về da 

Tia tử ngoại được sử dụng trong liệu pháp quang trị liệu để điều trị một số bệnh da liễu như: vảy nến, viêm da cơ địa, bạch biến,... Liệu pháp này sử dụng tia UV với liều lượng được kiểm soát chặt chẽ để giảm viêm, làm chậm sự phát triển bất thường của tế bào da và cải thiện triệu chứng bệnh. Quang trị liệu cần được thực hiện dưới sự chỉ định và giám sát của bác sĩ chuyên khoa da liễu, không tự ý áp dụng tại nhà.

2.3. Cải thiện tinh thần và giấc ngủ

Ánh sáng mặt trời có liên quan đến việc điều hòa serotonin (chất dẫn truyền thần kinh ảnh hưởng đến tâm trạng) và melatonin (hormone điều hòa giấc ngủ). Tiếp xúc vừa đủ với ánh nắng vì thế giúp cải thiện tâm trạng, giảm căng thẳng và điều hòa giấc ngủ. Người ít tiếp xúc ánh sáng mặt trời thường dễ bị mệt mỏi, mất ngủ hoặc rối loạn nhịp sinh học.

3. Tác hại của tia tử ngoại đối với sức khỏe?

Mức độ ảnh hưởng của tia tử ngoại đối với sức khỏe phụ thuộc vào cường độ tia, thời gian tiếp xúc và khả năng bảo vệ của cơ thể:

3.1. Tác động đối với da

Da là cơ quan chịu tác động trực tiếp và rõ rệt nhất từ tia tử ngoại. Những ảnh hưởng của tia này đối với da có thể xuất hiện ngay lập tức hoặc tích lũy dần theo thời gian, điển hình như:

• Cháy nắng và bỏng da:

Tia UVB làm tổn thương lớp biểu bì, dẫn đến tình trạng “cháy nắng” với các biểu hiện như: da đỏ, nóng rát, đau khi chạm vào, bong tróc và phồng rộp da. 

• Lão hóa da sớm:

Tia UVA có khả năng xuyên sâu vào lớp trung bì, làm phá hủy collagen và elastin. Hậu quả là tình trạng xuất hiện nếp nhăn sớm, da chảy xệ, da khô, sần, lỗ chân lông to, da xỉn màu,...

• Rối loạn sắc tố da:

Tia tử ngoại kích thích tăng sản xuất melanin, gây nám da, tàn nhang, đốm nâu, da không đều màu,... 

• Ung thư da: 

Bức xạ UV gây tổn thương DNA tế bào da, khiến tế bào phát triển bất thường và hình thành ung thư: biểu mô tế bào đáy, biểu mô tế bào vảy, u hắc tố ác tính. Nguy cơ ung thư tăng cao khi tiếp xúc ánh nắng trong thời gian dài, bị cháy nắng nhiều lần, làm việc ngoài trời trong thời gian dài,... 

Da bị tàn nhang do tiếp xúc nhiều với tia UV

3.2. Tác động đối với mắt

Tiếp xúc với tia UV ở cường độ mạnh có thể dẫn đến viêm giác mạc ánh sáng với các triệu chứng như chảy nước mắt, đau mắt, cảm giác cộm và nhạy cảm trước ánh sáng. Đặc biệt, các triệu chứng này thường không xuất hiện ngay mà xuất hiện sau 6 - 12 giờ kể từ khi tiếp xúc với tia UV, do đó người bệnh dễ không nhận ra nguyên nhân. 

Trường hợp phơi nhiễm tia tử ngoại kéo dài làm tăng nguy cơ dẫn đến: đục thủy tinh thể, thoái hóa điểm vàng, mộng thịt,… Những tổn thương này thường tiến triển âm thầm nhưng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng tới thị giác.

3.3. Tác động đối với hệ miễn dịch

Tia UV có thể ức chế hoạt động của tế bào Langerhans (tế bào miễn dịch tại da), làm thay đổi đáp ứng miễn dịch qua trung gian tế bào, giảm khả năng nhận diện và tiêu diệt tác nhân gây bệnh. Hệ quả của những tác động này là cơ thể dễ bị nhiễm trùng hơn, một số bệnh lý về da hoặc bệnh lý toàn thân có liên quan đến miễn dịch trở nên nghiêm trọng.

4. Đối tượng dễ bị ảnh hưởng bởi tia tử ngoại và cách phòng ngừa

Những trường hợp sau được xem là có nguy cơ chịu ảnh hưởng lớn từ tia tử ngoại, nên chú ý thực hiện tốt biện pháp phòng ngừa:

4.1. Đối tượng có nguy cơ cao chịu ảnh hưởng từ tia tử ngoại

Tia tử ngoại dễ gây nên tác động tiêu cực đối với:

• Người có làn da sáng màu.
• Trẻ em và người cao tuổi.
• Người làm việc ngoài trời.
• Người có tiền sử bệnh da hoặc hệ miễn dịch yếu.

4.2. Cách bảo vệ trước tia tử ngoại 

Để giảm thiểu tác hại của tia tử ngoại, bạn cần kết hợp nhiều biện pháp bảo vệ như:

• Sử dụng kem chống nắng có SPF từ 30 trở lên mỗi ngày, đặc biệt lưu ý: thoa kem chống nắng trước khi ra ngoài 15 - 20 phút và thoa lại sau mỗi 2 giờ hoặc ngay sau khi ra mồ hôi nhiều hoặc tiếp xúc nước. 
• Khi đi ra ngoài luôn che chắn cẩn thận bằng cách: mặc quần áo dài, đội mũ rộng vành, đeo kính râm chống UV và dùng khẩu trang chống nắng.
• Hạn chế ra ngoài trời vào khung giờ cao điểm (10 - 16 giờ). Nếu phải đi ra ngoài trong thời điểm này, hãy cố gắng đi vào vùng có bóng râm. 
• Tránh sử dụng giường tắm nắng (tanning bed), vì đây là nguồn UV nhân tạo được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào nhóm tác nhân gây ung thư.

Hình ảnh mô phỏng cách bảo vệ cơ thể trước tác hại của tia tử ngoại

Tia tử ngoại là yếu tố môi trường có thể gây nhiều tác hại đối với da, mắt và sức khỏe nếu tiếp xúc trong thời gian dài mà không có biện pháp bảo vệ. Vì vậy, mỗi người nên thực hiện tốt các biện pháp phòng tránh để giảm thiểu nguy cơ gặp phải ảnh hưởng tiêu cực do tia tử ngoại gây ra.

Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như da đổi màu, tổn thương da lâu lành, mắt đau hoặc giảm thị lực, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và có biện pháp khắc phục kịp thời. 

Để đặt trước lịch khám cùng bác sĩ chuyên khoa của Hệ thống Y tế MEDLATEC, quý khách hàng có thể liên hệ Hotline 1900 56 56 56.