1. Khí phế quản đồ là gì?

Khí phế quản đồ là thuật ngữ được sử dụng trong chẩn đoán hình ảnh, đặc biệt là trên phim X-quang hoặc CT ngực, để mô tả hiện tượng hệ thống dẫn khí (phế quản và tiểu phế quản) vẫn còn chứa khí trong khi các phế nang xung quanh bị lấp đầy bởi dịch, mủ hoặc các chất bất thường khác. Khi đó, hình ảnh phế quản chứa khí nổi bật lên rõ ràng trên nền nhu mô phổi bị tổn thương.

Trong điều kiện bình thường, các phế quản và phế nang đều chứa khí nên rất khó phân biệt rõ trên phim chụp. Tuy nhiên, khi phế nang bị lấp đầy bởi dịch viêm, máu hoặc các chất khác, sự chênh lệch tỷ trọng giữa hệ thống dẫn khí còn chứa không khí (tỷ trọng thấp) và nhu mô phổi bị đông đặc (tỷ trọng cao) tạo nên hình ảnh những dải sáng dạng nhánh cây, hiện tượng này được gọi là khí phế quản đồ. Đây là hình ảnh có giá trị quan trọng giúp bác sĩ nhận biết tình trạng tổn thương trong nhu mô phổi.

Khí phế quản đồ có thể phát hiện trên kết quả phim chụp X-quang phổi

2. Đặc điểm hình ảnh của khí phế quản đồ trên phim chẩn đoán

Để nhận biết khí phế quản đồ, bác sĩ sẽ dựa vào những đặc điểm hình ảnh đặc trưng trên phim X-quang hoặc CT phổi.

2.1. Khí phế quản đồ được phát hiện bằng phương pháp nào?

Bác sĩ thường dựa vào các phương pháp chẩn đoán hình ảnh của phổi sau đây để phát hiện khí phế quản đồ:

• Chụp X-quang ngực:

Trên phim X-quang, khí phế quản đồ thường xuất hiện dưới dạng các dải sáng hình nhánh cây trong vùng phổi mờ. Các nhánh này chính là các phế quản chứa khí, trong khi nhu mô phổi xung quanh đã bị lấp đầy bởi dịch hoặc tế bào viêm.

Tuy nhiên, độ chi tiết của X-quang còn hạn chế nên đôi khi khó quan sát rõ dấu hiệu này.

• Chụp CT-Scanner ngực:

CT-Scanner ngực cung cấp hình ảnh có độ phân giải cao và chi tiết hơn nhiều so với X-quang. Qua hình ảnh thu được, bác sĩ sẽ nhìn thấy rõ các nhánh phế quản nhỏ nằm sâu trong nhu mô phổi, xác định rõ khí phế quản đồ, đánh giá mức độ tổn thương phổi và tìm nguyên nhân gây bệnh.

• Siêu âm phổi: 

Ngoài X-quang và CT, siêu âm phổi ngày càng được ứng dụng rộng rãi - đặc biệt tại giường bệnh và trong hồi sức cấp cứu - để phát hiện khí phế quản đồ. Trên siêu âm, hình ảnh phế quản chứa khí hiện ra với hình ảnh nhánh cây bên trong vùng nhu mô phổi bị đông đặc. Quan trọng hơn, siêu âm cho phép phân biệt hai dạng khí phế quản đồ có giá trị chẩn đoán khác nhau.

2.2. Ý nghĩa của khí phế quản đồ trong chẩn đoán

Dấu hiệu khí phế quản đồ giúp bác sĩ có căn cứ chẩn đoán: 

2.2.1. Gợi ý tổn thương nhu mô phổi

Sự xuất hiện của khí phế quản đồ cho thấy nhu mô phổi xung quanh phế quản đã bị lấp đầy bởi dịch, mủ, tế bào viêm hoặc các thành phần bệnh lý khác. Chính sự khác biệt giữa phế quản chứa khí và nhu mô phổi bị đông đặc đã tạo nên hình ảnh khí phế quản đồ đặc trưng. Đây là dấu hiệu giúp bác sĩ nhận biết tổn thương nằm ở nhu mô phổi chứ không phải ở phế quản.

2.2.2. Phân biệt với xẹp phổi tắc nghẽn

Dấu hiệu khí phế quản đồ có thể giúp bác sĩ phân biệt giữa đông đặc phổi và xẹp phổi tắc nghẽn. Tuy nhiên cần lưu ý rằng sự hiện diện hay vắng mặt của khí phế quản đồ không phải là tiêu chuẩn tuyệt đối. 

• Trên Siêu âm phổi, các bác sĩ thường phân biệt hai dạng quan trọng:

- Khí phế quản đồ động: Di chuyển theo nhịp hô hấp, cho thấy phế quản còn thông với đường thở, gợi ý mạnh viêm phổi.

- Khí phế quản đồ tĩnh: Không di chuyển, phản ánh khí bị cô lập bên trong vùng xẹp phổi do tắc nghẽn.

• Trên phim X-quang và CT:

- Có khí phế quản đồ: Cho thấy các phế quản nằm trong vùng nhu mô phổi bị tổn thương vẫn chứa khí. Điều này thường gặp trong đông đặc phổi (do viêm, phù phổi) hoặc xẹp phổi không do tắc nghẽn (xẹp phổi thụ động, xẹp phổi do xơ).

- Không có khí phế quản đồ: Nhu mô phổi trắng đặc nhưng không thấy bóng khí bên trong. Điều này gợi ý cao một tình trạng xẹp phổi tắc nghẽn (do u, dị vật hoặc nút nhầy).

2.2.3. Hỗ trợ đánh giá mức độ bệnh

Dựa vào vị trí và phạm vi xuất hiện của dấu hiệu này, bác sĩ có thể xác định mức độ lan rộng của tổn thương trong phổi. Ngoài ra, trên CT, hình thái của phế quản trong vùng khí phế quản đồ (thẳng cứng, xoắn vặn, hay lòng phế quản hẹp/giãn) còn giúp phân biệt ung thư phổi, lao phổi và viêm phổi.

Việc xuất hiện khí phế quản đồ trên phim chẩn đoán hình ảnh thường không phải là một bệnh riêng biệt mà là dấu hiệu của một tình trạng bệnh lý ở phổi. Thông qua hình ảnh thu được, bác sĩ sẽ định hướng các bệnh lý có khả năng xảy ra và chỉ định thêm các xét nghiệm cần thiết để đưa ra chẩn đoán xác định.

Qua hình ảnh X-quang với khí phế quản đồ, bác sĩ đánh giá được mức độ tổn thương phổi

3. Khí phế quản đồ thường gặp trong những bệnh lý nào?

Hình ảnh chẩn đoán này có thể liên quan đến những bệnh lý sau:

3.1. Viêm phổi

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây ra khí phế quản đồ. Trong viêm phổi, các phế nang bị lấp đầy bởi dịch viêm và tế bào miễn dịch, trong khi phế quản vẫn còn thông khí. Qua phim X-quang của bệnh nhân viêm phổi, bác sĩ thường thấy vùng phổi mờ kèm theo các dải sáng dạng nhánh cây.

Trên siêu âm phổi, khí phế quản đồ động là dấu hiệu đặc trưng và có giá trị cao trong chẩn đoán viêm phổi.

3.2. Phù phổi

Trong tình trạng phù phổi, dịch tích tụ trong phế nang làm giảm lượng không khí tại đây. Khi phế quản vẫn còn thông thoáng, dấu hiệu khí phế quản đồ có thể xuất hiện trên phim chụp. Tình trạng này thường liên quan đến các bệnh lý như:

suy tim sung huyết và hội chứng suy hô hấp cấp tính (ARDS) - đây là hai nhóm nguyên nhân có cơ chế bệnh sinh khác nhau cần được phân biệt trong thực hành lâm sàng.

3.3. Xuất huyết phế nang

Xuất huyết phế nang xảy ra khi máu tràn vào các phế nang. Khi đó, vùng nhu mô phổi trở nên đậm hơn trên phim chụp, trong khi phế quản vẫn còn chứa khí.

Sự khác biệt này cũng có thể tạo nên hình ảnh khí phế quản đồ.

3.4. Ung thư phổi biểu mô tuyến thể lepidic lan tỏa

Theo phân loại WHO 2015/2021, một số ung thư phổi biểu mô tuyến có tế bào ung thư lan dọc theo vách phế nang mà không phá hủy cấu trúc nhu mô ngay lập tức. Khi tế bào ung thư lấp đầy không gian phế nang nhưng phế quản chưa bị tắc nghẽn hoàn toàn, hình ảnh khí phế quản đồ vẫn có thể xuất hiện trên CT-Scanner hoặc X-quang. Đây là loại ung thư phổi điển hình nhất có liên quan đến dấu hiệu khí phế quản đồ, bên cạnh u lymphoma phổi nguyên phát.

Thăm khám bác sĩ chuyên khoa khi có biểu hiện bất thường giúp người bệnh được chẩn đoán đúng bệnh lý về phổi

Khí phế quản đồ là một dấu hiệu quan trọng trên phim chẩn đoán hình ảnh phổi, thường xuất hiện khi nhu mô phổi bị lấp đầy bởi dịch, mủ, máu hoặc tế bào viêm trong khi phế quản vẫn chứa khí. Ý nghĩa lâm sàng của dấu hiệu này cần được đặt trong bối cảnh tổng thể - bao gồm triệu chứng lâm sàng, kết quả xét nghiệm và đặc điểm hình thái trên phim - để tránh diễn giải sai lệch.

Khi phát hiện dấu hiệu này trên phim chụp, người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa để được đánh giá chính xác nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp.

Trường hợp xuất hiện các triệu chứng như: ho kéo dài, sốt, khó thở, đau ngực, mệt mỏi kéo dài,... quý khách hàng có thể liên hệ đặt lịch khám cùng bác sĩ chuyên khoa của Hệ thống Y tế MEDLATEC qua Hotline 1900 56 56 56 để được chẩn đoán đúng và kịp thời điều trị để ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm liên quan đến bệnh lý về phổi.