1. Giải đáp: Xẹp phổi có hồi phục được không?

Câu hỏi xẹp phổi có hồi phục được không luôn là mối bận tâm lớn của người bệnh và gia đình khi tiếp nhận kết quả chẩn đoán. Đối với vấn đề này, các bác sĩ chuyên khoa nhận định rằng khả năng hồi phục phụ thuộc vào thể xẹp phổi - không phải tất cả đều có thể tái giãn nở. 

Xẹp phổi do tắc nghẽn đường thở hoặc chèn ép từ bên ngoài (tràn dịch, tràn khí, khối u) phần lớn có thể tái giãn nở tốt nếu nguyên nhân được giải quyết kịp thời. Cụ thể như sau: 

• Xẹp phổi sau phẫu thuật hoặc gây mê: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất, thường hồi phục nhanh trong vài ngày đến 1-2 tuần nhờ tập thở và vận động sớm;
• Xẹp phổi do xơ hóa: Mô phổi bị thay thế bằng sẹo xơ sau lao phổi, viêm phổi mạn tính hoặc xạ trị vùng ngực. Thể này phần lớn không thể đảo ngược, khi đó mục tiêu điều trị là bảo tồn chức năng còn lại và phòng ngừa biến chứng.

Về mặt sinh lý, để hệ hô hấp vận hành trơn tru, hàng triệu túi phế nang trong phổi luôn phải giữ vững trạng thái căng phồng. Một khi các phế nang này bị sụp đổ do lòng đường thở bị bít tắc hoặc do áp lực đè ép từ các cơ quan lân cận, lượng oxy nạp vào máu sẽ sụt giảm, kích hoạt các biểu hiện như tức ngực, đoản hơi, ho khan hoặc suy kiệt thể trạng. Khả năng lấy lại chức năng của nhu mô phổi chịu sự chi phối của nhiều yếu tố khác nhau. 

Khả năng phục hồi của tình trạng xẹp phổi phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau 

Sau khi các tác nhân bít tắc hay chèn ép được xử lý triệt để, rất nhiều bệnh nhân đã hồi phục được gần như trọn vẹn chức năng hô hấp. Tuy nhiên, nếu hiện tượng xẹp phổi bị ngó lơ và kéo dài không chữa trị, các túi phế nang có thể bị phá hủy vĩnh viễn, đẩy người bệnh vào các biến chứng nguy hiểm như viêm phổi hoại tử, suy hô hấp cấp hoặc tàn phế chức năng phổi.

2. Những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình hồi phục của xẹp phổi

Tiến trình tái giãn nở của mô phổi bị xẹp chịu tác động trực tiếp từ cơ chế bệnh sinh cùng phương pháp can thiệp y khoa lâm sàng.

2.1. Thể xẹp phổi do lòng đường thở bị bít tắc

Đây là thể bệnh tương đối phổ biến, hình thành khi đờm đặc bít đặc phế quản, dị vật rơi vào đường thở hoặc do khối u chèn trong lòng ống. Ngay khi loại bỏ được chướng ngại vật này bằng các thủ thuật chuyên khoa, vùng phổi bị xẹp sẽ có thể tự giãn nở trở lại. 

2.2. Thể xẹp phổi do áp lực từ không gian bên ngoài chèn ép

Các hội chứng như tràn dịch màng phổi, tràn khí trong khoang màng phổi hoặc sự phát triển của khối u trong lồng ngực sẽ tạo ra một áp lực lớn bức tử nhu mô phổi, khiến các phế nang bị ép xẹp lại. Mục tiêu điều trị lúc này là phải giải phóng không gian màng phổi, hút sạch dịch hoặc khí, từ đó tạo điều kiện cho phổi nở ra.

2.3. Sức đề kháng và hệ thống bệnh lý nền

Những bệnh nhân có tiền sử mắc hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), lao phổi cũ hoặc các bệnh lý tim mạch vốn đã có một hệ hô hấp bị tổn thương. Do đó khi bị xẹp phổi, tốc độ tái tạo mô của họ sẽ chậm hơn hẳn người bình thường. Ngoài ra, thói quen lạm dụng thuốc lá cũng là tác nhân tàn phá năng lực tự phục hồi của các tế bào phổi, làm tăng tỷ lệ để lại di chứng.

2.4. Nguy cơ từ việc chậm trễ điều trị

Khi một vùng phổi bị xẹp không có sự lưu thông không khí, nơi đây sẽ tích tụ dịch tiết, suy giảm thanh lọc đường thở, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển và gây ra tình trạng viêm phổi hậu xẹp. 

Chính vì vậy, ngay khi nhận thấy các dấu hiệu như khó thở tiến triển, đau thắt ngực, ho kéo dài kèm theo sốt, người bệnh cần tới các cơ sở y tế để kiểm tra ngay.

Điều trị sớm giúp tăng khả năng hồi phục và hạn chế biến chứng do xẹp phổi

3. Điều trị và chăm sóc giúp phổi phục hồi tốt hơn

Chiến lược điều trị đối với bệnh nhân xẹp phổi hướng tới mục tiêu: tái thông đường thở, kích thích các phế nang nở lại, cải thiện nồng độ oxy máu và triệt tiêu tận gốc căn nguyên gây bệnh. 

Dựa trên phim chụp và tình trạng lâm sàng, bác sĩ có thể áp dụng:

• Thực hiện nội soi phế quản ống mềm để gắp dị vật hoặc hút sạch các nút nhầy đờm bít tắc;
• Sử dụng các phác đồ kháng sinh mạnh nếu phát hiện có ổ nhiễm trùng phối hợp;
• Tiến hành chọc hút, dẫn lưu áp lực âm để giải phóng dịch hoặc khí trong khoang màng phổi;
• Áp dụng các biện pháp ngoại khoa hoặc hóa xạ trị nếu xẹp phổi do u chèn ép.

Bên cạnh đó, các phương pháp chăm sóc hỗ trợ được áp dụng bao gồm: 

3.1. Phục hồi chức năng hô hấp chuyên sâu

Các bài tập tăng cường thông khí giữ vai trò chủ chốt trong việc giúp phổi lấy lại độ đàn hồi. Người bệnh sẽ được hướng dẫn:

• Kỹ thuật thở sâu kết hợp ho chủ động để đẩy các cục đờm từ sâu trong phế quản ra ngoài;
• Bài tập điều hòa cơ hoành;
• Sử dụng dụng cụ chuyên dụng (như bình tập thở Spirometer) để kích thích phế nang hít vào tối đa;
• Chủ động rời giường vận động sớm sau các cuộc phẫu thuật.

3.2. Xây dựng lối sống nâng đỡ hệ hô hấp

Để đẩy nhanh tốc độ phục hồi của các mô tổn thương, người bệnh cần lưu ý:

• Đảm bảo uống đủ nước mỗi ngày nhằm làm loãng đờm, giúp đường thở thông thoáng;
• Nâng cao chất lượng bữa ăn với các thực phẩm giàu đạm, vitamin (đặc biệt là vitamin C, E) và khoáng chất để tái tạo tế bào;
• Tránh xa khói thuốc lá hoàn toàn và hạn chế tối đa việc tiếp xúc với bụi bẩn, hóa chất;
• Xây dựng không gian sống sạch sẽ, đầy đủ ánh sáng;
• Tuân thủ lịch tái khám để chụp phim kiểm tra tốc độ nở của phổi.

Tập thở và tuân thủ điều trị giúp hỗ trợ phục hồi chức năng phổi hiệu quả

Như vậy, xẹp phổi có hồi phục được không phụ thuộc vào thể bệnh, nguyên nhân gây bệnh, mức độ tổn thương và thời điểm can thiệp. Phần lớn trường hợp có thể cải thiện tốt nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Bên cạnh việc tuân thủ phác đồ của bác sĩ, người bệnh cần duy trì các bài tập hô hấp, chế độ dinh dưỡng hợp lý và hạn chế các yếu tố gây hại cho phổi để hỗ trợ quá trình phục hồi và giảm nguy cơ tái phát. Mọi thông tin cần tư vấn hoặc có nhu cầu thăm khám, bạn đọc hãy liên hệ tới Hệ thống Y tế MEDLATEC qua Tổng đài 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.