1. Mục đích và phân loại xét nghiệm đờm

xét nghiệm đờm là kỹ thuật phân tích mẫu đờm được lấy từ đường hô hấp dưới nhằm xác định nguyên nhân gây bệnh tại phổi và phế quản. Đờm khác với nước bọt thông thường vì đây là chất tiết xuất phát từ phổi hoặc khí quản khi người bệnh ho sâu.

1.1. Mục đích của xét nghiệm đờm

Thông qua xét nghiệm đờm, bác sĩ có thể phát hiện:

• Vi khuẩn gây viêm phổi.
• Lao phổi.
• Nấm đường hô hấp.
• Tế bào bất thường nghi ngờ ung thư phổi.
• Một số bệnh lý nhiễm trùng khác.

Quan sát mẫu đờm giúp bác sĩ xác định đúng tác nhân gây bệnh đường hô hấp

1.2. Xét nghiệm đờm được chỉ định khi nào?

Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm đờm đối với:

• Người bệnh có các triệu chứng như: ho kéo dài nhiều ngày không khỏi, ho có đờm màu vàng, xanh hoặc lẫn máu.
• Khó thở.
• Đau ngực.
• Sốt kéo dài nghi ngờ nhiễm trùng phổi.
• Nghi ngờ lao phổi.
• Theo dõi hiệu quả điều trị bệnh hô hấp.
• Tầm soát tế bào ung thư qua mẫu đờm.

1.3. Các loại xét nghiệm đờm phổ biến

Tùy mục đích chẩn đoán, bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện các loại xét nghiệm đờm phù hợp:

• Soi tươi tìm Vi khuẩn.
• Nhuộm soi AFB tìm vi khuẩn lao.
• Nuôi cấy vi khuẩn.
• Nuôi cấy nấm.
• Xét nghiệm tế bào học đờm.
• Xét nghiệm PCR tìm vi khuẩn lao.

2. Xét nghiệm đờm bao lâu có kết quả?

Tùy mục đích kiểm tra mà thời gian trả kết quả xét nghiệm đờm có thể khác nhau. Một số xét nghiệm cho kết quả nhanh trong vài giờ, trường hợp cần nuôi cấy vi khuẩn sẽ kéo dài nhiều ngày.

2.1. Thời gian có kết quả của từng loại xét nghiệm đờm

Bạn đang băn khoăn xét nghiệm đờm bao lâu có kết quả, hãy lưu ý rằng, tùy từng loại xét nghiệm mà thời gian trả kết quả sẽ khác nhau:

2.1.1. Xét nghiệm đờm soi tươi

Đây là phương pháp kiểm tra mẫu đờm dưới kính hiển vi để tìm vi khuẩn, nấm hoặc tế bào bất thường. Thông thường, kết quả của xét nghiệm này sẽ có sau khoảng 1 - 3 giờ hoặc trong ngày.

Phương pháp thường áp dụng khi bác sĩ cần đánh giá nhanh tình trạng nhiễm khuẩn hô hấp thông thường. Để tìm vi khuẩn lao, bác sĩ sẽ chỉ định nhuộm soi AFB – một kỹ thuật riêng biệt và đặc hiệu hơn so với soi tươi thông thường. Tuy nhiên, độ chính xác của soi tươi còn phụ thuộc vào chất lượng mẫu đờm và kinh nghiệm của kỹ thuật viên.

2.1.2. Nuôi cấy đờm tìm vi khuẩn

Mẫu đờm của người bệnh sẽ được nuôi cấy nhằm xác định chính xác tác nhân gây bệnh và mức độ nhạy cảm với kháng sinh. Thông thường cần 48 - 72 giờ để có kết quả. Trường hợp vi khuẩn phát triển chậm, thời gian trả kết quả có thể kéo dài 5 - 7 ngày.

Nuôi cấy đờm giúp bác sĩ xác định đúng loại vi khuẩn gây bệnh, lựa chọn kháng sinh phù hợp để giảm thiểu nguy cơ kháng kháng sinh. Xét nghiệm được chỉ định đối với bệnh nhân viêm phổi nặng, nhiễm trùng hô hấp kéo dài, người có bệnh nền bị suy giảm miễn dịch hoặc đã điều trị kháng sinh nhưng không hiệu quả.

Xét nghiệm nuôi cấy mẫu đờm cần nhiều thời gian hơn thông thường

2.1.3. Xét nghiệm đờm tìm vi khuẩn lao

Xét nghiệm này nhằm xác định vi khuẩn lao trong mẫu đờm của người bệnh. Xét nghiệm được thực hiện với nhiều phương pháp khác nhau. Nếu bạn băn khoăn không biết xét nghiệm đờm bao lâu có kết quả trong trường hợp này thì hãy lưu ý phương pháp thực hiện:

• Xét nghiệm soi AFB: khoảng vài giờ đến 1 ngày.
• GeneXpert: khoảng 2 giờ.
• Nuôi cấy lao: có thể cần 2 - 8 tuần.

Thời gian nuôi cấy vi khuẩn lao dài hơn so với vi khuẩn thông thường vì vi khuẩn này có tốc độ phát triển rất chậm. 

2.1.4. Xét nghiệm tế bào học

Đây là phương pháp tìm kiếm tế bào bất thường trong đờm nhằm hỗ trợ phát hiện ung thư phổi. Thông thường, xét nghiệm sẽ được trả kết quả sau 1 - 3 ngày. Cần lưu ý rằng xét nghiệm tế bào học đờm có độ nhạy tương đối thấp (khoảng 20 - 30%) trong phát hiện ung thư phổi, nên đây chỉ là xét nghiệm hỗ trợ sàng lọc ban đầu, không thể thay thế sinh thiết mô để chẩn đoán xác định. Vì vậy, xét nghiệm tế bào học thường cần kết hợp với chụp CT-Scanner phổi hoặc nội soi phế quản để tăng độ chính xác trong chẩn đoán.

2.2. Những yếu tố ảnh hưởng đến thời gian có kết quả xét nghiệm đờm

Xét nghiệm đờm bao lâu có kết quả còn tùy thuộc vào:

• Loại xét nghiệm được thực hiện:

Mỗi phương pháp có thời gian xử lý khác nhau. Các xét nghiệm soi trực tiếp thường nhanh hơn nhiều so với nuôi cấy vi sinh.

• Chất lượng mẫu đờm:

Nếu mẫu đờm không đạt yêu cầu, phòng xét nghiệm sẽ cần lấy lại mẫu mới nên thời gian trả kết quả phải kéo dài hơn.

• Trang thiết bị của cơ sở y tế:

Xét nghiệm được thực hiện tại cơ sở y tế trang bị hệ thống phân tích tự động giúp rút ngắn thời gian xử lý mẫu.

• Số lượng bệnh nhân:

Vào thời điểm đông bệnh nhân, kết quả xét nghiệm có thể cần nhiều thời gian hơn bình thường.

Người bệnh nên tuân thủ hướng dẫn trước khi lấy mẫu để đảm bảo có kết quả xét nghiệm chính xác

3. Lưu ý trước khi lấy mẫu xét nghiệm đờm

Để tránh ảnh hưởng đến kết quả, trước khi thực hiện xét nghiệm, người bệnh nên chú ý một số vấn đề:

• Nên lấy mẫu đờm vào buổi sáng sớm ngay sau khi thức dậy, trước khi ăn uống hoặc đánh răng. Đờm tích tụ qua đêm có nồng độ vi khuẩn cao nhất và không bị pha loãng bởi thức ăn hoặc nước uống, giúp kết quả chính xác hơn.
• Súc miệng bằng nước sạch trước khi lấy mẫu (không dùng nước súc miệng kháng khuẩn) để loại bỏ vi khuẩn trong khoang miệng, tránh lẫn tạp chất vào mẫu đờm.
• Lấy đờm đúng cách: hít sâu vào lồng ngực để lấy đờm thật sự từ đường hô hấp dưới. Mẫu đờm đạt yêu cầu thường có tính chất nhầy đặc, màu vàng, xanh hoặc nâu với thể tích tối thiểu khoảng 1 - 3 mL. Mẫu trong suốt, loãng thường là nước bọt và có thể bị phòng xét nghiệm từ chối do không đạt tiêu chuẩn.
• Không tự ý dùng kháng sinh vì kháng sinh có thể làm giảm số lượng vi khuẩn trong đờm và gây sai lệch kết quả xét nghiệm.
• Thực hiện đúng hướng dẫn của nhân viên y tế để tránh làm sai lệch kết quả.

Kết quả xét nghiệm đờm chính là căn cứ để bác sĩ chẩn đoán nhiều bệnh lý hô hấp. Sau khi lấy mẫu, bác sĩ hoặc nhân viên phòng xét nghiệm sẽ cung cấp thông tin để người bệnh biết xét nghiệm đờm bao lâu có kết quả. Người bệnh nên tuân thủ đúng hướng dẫn lấy mẫu và thăm khám tại cơ sở y tế uy tín để đảm bảo kết quả chính xác.

Nếu bị ho kéo dài trên 2 tuần kèm biểu hiện bất thường, quý khách hàng có thể liên hệ Hotline 1900 56 56 56 của Hệ thống Y tế MEDLATEC để được tư vấn phương pháp chẩn đoán, hướng dẫn đặt lịch cùng bác sĩ chuyên khoa nhằm phát hiện và điều trị kịp thời các bệnh lý đường hô hấp.