1. Tiền sản giật là gì và tại sao cần tầm soát sớm?

Tiền sản giật là tình trạng tăng huyết áp thường xuất hiện sau tuần thứ 20 của thai kỳ kèm theo tổn thương cơ quan đích như thận, gan, não hoặc nhau thai. Đây là một biến chứng sản khoa nguy hiểm, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của cả mẹ và thai nhi. Cùng với nhiễm trùng và băng huyết sau sinh, Tiền sản giật là một trong ba nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở mẹ, với tỷ lệ chiếm khoảng 2 - 8% các biến chứng liên quan đến thai kỳ.

Điểm nguy hiểm của tiền sản giật là sự tiến triển âm thầm, không có dấu hiệu ngay từ những tuần đầu thai kỳ. Những triệu chứng lâm sàng thường chỉ bộc phát rõ vào tuần 25 - 28 hoặc muộn hơn. Đây chính là lý do việc tầm soát phải được thực hiện sớm, trước khi có bất kỳ triệu chứng nào xuất hiện.

Tầm soát tiền sản giật từ quý đầu thai kỳ giúp bác sĩ có kế hoạch giám sát và can thiệp sớm, bảo vệ sức khỏe cho cả mẹ và thai nhi

Với thai nhi, tiền sản giật kéo theo nhiều hậu quả nghiêm trọng như thai chậm tăng trưởng trong tử cung, suy dinh dưỡng bào thai, tăng nguy cơ nhau bong non và phải chấm dứt thai kỳ sớm dẫn đến sinh non. Do đó, mọi thai phụ đều nên được sàng lọc tiền sản giật từ quý đầu thai kỳ để có kế hoạch giám sát, dự phòng và can thiệp kịp thời.

2. Nên xét nghiệm tiền sản giật ở tuần bao nhiêu là hợp lý?

Thời điểm tối ưu nhất để thực hiện xét nghiệm tầm soát tiền sản giật là từ 11 tuần - 13 tuần 6 ngày, tức là quý đầu của thai kỳ. Đây là giai đoạn các chỉ số cần thiết như huyết áp, siêu âm Doppler động mạch tử cung và các dấu ấn sinh học trong máu mẹ có thể được đánh giá tương đối chính xác để dự đoán nguy cơ tiền sản giật sớm. Việc sàng lọc trong khoảng thời gian này giúp bác sĩ kịp thời đưa ra kế hoạch theo dõi và dự phòng phù hợp cho thai phụ có nguy cơ cao.

Theo giai đoạn thai kỳ, lịch tầm soát tiền sản giật được phân chia như sau:

• Quý I (11 tuần - 13 tuần 6 ngày): Là thời điểm quan trọng để tầm soát nguy cơ tiền sản giật sớm. Việc đánh giá thường bao gồm xét nghiệm các dấu ấn sinh học trong máu mẹ như PlGF, PAPP-A, kết hợp siêu âm Doppler động mạch tử cung và đo huyết áp động mạch trung bình. Xét nghiệm này có thể được thực hiện cùng lúc với Double test vì dùng chung chỉ số PAPP-A trên cùng một mẫu máu. Phương pháp sàng lọc theo khuyến cáo của FIGO/FMF có thể phát hiện khoảng 75 - 90% trường hợp tiền sản giật khởi phát sớm, với tỷ lệ dương tính giả khoảng 10%.
• Quý II (tuần 20 - 24): Thai phụ có thể được tiếp tục theo dõi nguy cơ tiền sản giật thông qua các xét nghiệm đánh giá yếu tố tạo mạch, đặc biệt là tỷ số sFlt-1/PlGF. Xét nghiệm quý II có giá trị hỗ trợ tiên lượng và đánh giá nguy cơ xuất hiện tiền sản giật, nhất là ở những thai phụ thuộc nhóm nguy cơ cao hoặc có kết quả tầm soát quý I chưa rõ ràng. 
• Những thai phụ được xác định có nguy cơ cao tiền sản giật cần tiếp tục được theo dõi sát bằng đo huyết áp định kỳ, kiểm tra protein niệu và đánh giá các chỉ số sinh học như tỷ số sFlt-1/PlGF khi có chỉ định.

Mặc dù tiền sản giật thường biểu hiện rõ ràng từ khoảng tuần 25 - 28 của thai kỳ hoặc muộn hơn, việc tầm soát cần được thực hiện ngay từ quý đầu để phát hiện sớm những thai phụ có nguy cơ cao. Điều này giúp bác sĩ có đủ thời gian áp dụng các biện pháp dự phòng và theo dõi phù hợp nhằm giảm nguy cơ xuất hiện tiền sản giật cũng như các biến chứng nghiêm trọng cho mẹ và thai nhi. 

11 tuần - 13 tuần 6 ngày là lời giải đáp cho câu hỏi xét nghiệm tiền sản giật sớm ở tuần bao nhiêu 

3. Xét nghiệm tiền sản giật bao gồm những kỹ thuật gì?

Xét nghiệm tiền sản giật không phải là một xét nghiệm đơn lẻ mà là sự phối hợp nhiều kỹ thuật đánh giá toàn diện nguy cơ và tăng độ chính xác trong dự đoán, cụ thể:

• Xét nghiệm máu PlGF: PlGF là protein do nhau thai tiết ra, đóng vai trò điều hòa sự phát triển hệ thống mạch máu bánh nhau. Ở thai phụ có nguy cơ tiền sản giật, nồng độ PlGF giảm thấp rõ rệt ngay từ khi chưa có triệu chứng lâm sàng. 
• Tỷ số sFlt-1/PlGF: sFlt-1 là yếu tố kháng tân tạo mạch, PlGF là yếu tố thúc đẩy quá trình tân tạo mạch. Khi tỷ số này tăng cao, cho thấy quá trình phát triển mạch máu nhau thai đang bị rối loạn, báo hiệu nguy cơ tiền sản giật. 
• PAPP-A: Trong tầm soát tiền sản giật, PAPP-A có thể được sử dụng như một dấu ấn thay thế hoặc bổ trợ khi xét nghiệm PlGF chưa sẵn có. Nồng độ PAPP-A thấp trong quý I có thể liên quan đến nguy cơ rối loạn chức năng nhau thai và tăng nguy cơ tiền sản giật, do đó giúp hỗ trợ đánh giá sớm nguy cơ cho thai phụ.
• Siêu âm Doppler động mạch tử cung: Ở thai kỳ bình thường, các chỉ số trở kháng (như chỉ số sức cản RI - Resistive Index hay chỉ số xung PI - Pulsatility Index) của động mạch tử cung sẽ giảm dần theo tuổi thai. Trong khi ở thai kỳ tiền sản giật, chỉ số lại tăng, phản ánh tình trạng trở kháng mạch máu bất thường tại giường trao đổi tử cung và nhau. Điều này phản ánh sự giảm tưới máu nhau thai, một trong những cơ chế bệnh sinh quan trọng của tiền sản giật. 
• Đo huyết áp động mạch trung bình: Kỹ thuật đo sẽ được thực hiện cả hai tay, lấy giá trị trung bình giúp phát hiện tăng huyết áp từ trước khi đạt ngưỡng chẩn đoán lâm sàng.
• Xét nghiệm nước tiểu: Phát hiện lượng protein dư thừa, dấu hiệu chứng tỏ thận đang bị tổn thương do tiền sản giật.
• Xét nghiệm máu: Gồm các xét nghiệm như xét nghiệm công thức máu toàn phần, đếm tiểu cầu, chức năng gan (AST/ALT), chức năng thận (creatinine/BUN), điện giải đồ và đông máu toàn bộ,...

Siêu âm Doppler động mạch tử cung và đo huyết áp trung bình cho phép đánh giá toàn diện nguy cơ tiền sản giật ngay từ quý đầu thai kỳ

4. Đối tượng cần ưu tiên xét nghiệm tiền sản giật

Mọi thai phụ mang thai từ 11 tuần - 13 tuần 6 ngày đều được khuyến cáo thực hiện tầm soát tiền sản giật, không phân biệt tiền sử hay tình trạng sức khỏe. Tuy nhiên, một số nhóm đặc biệt cần được ưu tiên tầm soát sớm và theo dõi sát sao hơn:

• Tiền sử bản thân hoặc gia đình trực hệ từng bị tiền sản giật trong thai kỳ trước.
• Mang thai lần đầu.
• Tuổi thai phụ trên 40.
• Chỉ số BMI trước mang thai từ 35kg/m2 trở lên.
• Mang đa thai.
• Có bệnh nền như tăng huyết áp mạn tính, đái tháo đường, bệnh thận mạn tính, Lupus ban đỏ hệ thống,...
• Khoảng cách giữa hai lần sinh trên 10 năm.

Thai phụ lớn tuổi, mang đa thai hoặc có tiền sử tăng huyết áp thuộc nhóm nguy cơ cao cần được tầm soát tiền sản giật sớm và theo dõi suốt thai kỳ

5. Đọc kết quả xét nghiệm tiền sản giật như thế nào cho đúng?

Kết quả xét nghiệm tầm soát tiền sản giật phản ánh mức độ nguy cơ, không phải chẩn đoán xác định. Thai phụ và gia đình cần hiểu rõ hai loại kết quả có thể nhận được:

• Kết quả nguy cơ cao (tiền sản giật trước tuần 32 hoặc trước tuần 37): Cho thấy thai phụ có khả năng cao phát triển tiền sản giật, cần được theo dõi sát hơn và có thể được chỉ định các biện pháp dự phòng hoặc can thiệp sớm theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Kết quả nguy cơ thấp: Cho thấy khả năng xảy ra tiền sản giật trong thai kỳ là thấp, tuy nhiên vẫn cần theo dõi thường xuyên theo lịch khám thai định kỳ, đặc biệt là trong quý II và quý III.

Lưu ý: Đây là xét nghiệm tầm soát với độ nhạy 90% và tỷ lệ dương tính giả 10% (FIGO). Thai phụ không nên lo lắng quá nếu kết quả cho thấy nguy cơ cao nhưng chưa có triệu chứng. Mọi quyết định theo dõi, điều trị hoặc can thiệp đều cần dựa trên thăm khám trực tiếp và đánh giá toàn diện của bác sĩ sản khoa.

6. Dấu hiệu tiền sản giật cần đến bệnh viện ngay lập tức

Ngay cả khi đã thực hiện tầm soát tiền sản giật, thai phụ vẫn cần chú ý theo dõi các dấu hiệu lâm sàng trong suốt thai kỳ. Nếu có những triệu chứng sau đây, thai phụ cần đến cơ sở y tế kiểm tra ngay, không nên chờ đến lịch khám định kỳ tiếp theo:

• Huyết áp đo được cao hơn hoặc bằng 140/90 mmHg trong hai lần đo cách nhau ít nhất 4 giờ.
• Phù nề đột ngột ở mặt, hai tay hoặc chân không giải thích được bởi nguyên nhân thông thường.
• Tăng cân nhanh bất thường, hơn 1 - 2 kg trong một tuần do tích nước.
• Thay đổi thị lực: nhìn mờ, thấy chớp sáng trước mắt, nhìn đôi hoặc mất thị lực thoáng qua.
• Đau đầu dữ dội, hoàn toàn không đáp ứng với các loại thuốc giảm đau thông thường.
• Đau vùng thượng vị hoặc hạ sườn phải.
• Buồn nôn hoặc nôn ói đột ngột xuất hiện lần đầu trong 3 tháng giữa hoặc cuối thai kỳ.
• Thai máy ít hoặc ngừng cử động rõ rệt so với thường ngày.

Theo dõi huyết áp thường xuyên trong thai kỳ là biện pháp đơn giản nhất để phát hiện sớm dấu hiệu cảnh báo tiền sản giật

Hy vọng qua bài viết này, bạn đã trả lời được câu hỏi xét nghiệm tiền sản giật ở tuần bao nhiêu. Có thể thấy thời điểm sớm để xét nghiệm tiền sản giật là từ 11 tuần - 13 tuần 6 ngày. Để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và thai nhi, sản phụ nên chủ động đến các cơ sở uy tín để được chẩn đoán bằng các biện pháp khoa học và chính xác nhất. Một địa chỉ bạn có thể tham khảo và lựa chọn là chuyên khoa Sản phụ khoa thuộc Hệ thống Y tế MEDLATEC. Để đặt lịch khám chủ động, Quý khách vui lòng liên hệ tổng đài 1900 56 56 56 của MEDLATEC để được hỗ trợ.