Bà bầu bị viêm đường tiết niệu: Dấu hiệu, rủi ro và cách xử trí

1. Vì sao phụ nữ mang thai dễ bị viêm đường tiết niệu?

Đường tiết niệu gồm thận, niệu quản, bàng quang và niệu đạo. Bình thường, nước tiểu bên trong hệ tiết niệu gần như không có vi khuẩn. Nhiễm khuẩn xảy ra khi vi khuẩn từ vùng da quanh hậu môn hoặc cơ quan sinh dục xâm nhập vào niệu đạo, sau đó phát triển trong đường tiết niệu. Trong số các tác nhân, vi khuẩn E. coli gặp nhiều nhất.

Khi mang thai, nồng độ hormone progesterone tăng lên làm giãn cơ trơn đường tiết niệu, giảm nhu động niệu quản và khiến nước tiểu lưu thông chậm hơn. Tử cung lớn dần cũng chèn ép bàng quang, và niệu quản, làm giãn đường tiết niệu và tăng tình trạng ứ đọng nước tiểu. Khả năng làm rỗng bàng quang có thể bị ảnh hưởng, khiến nước tiểu tồn lưu nhiều hơn ở một số thai phụ.

Hoặc những biến đổi về miễn dịch và thành phần nước tiểu cũng góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển. 

Chị em có thể gặp tình trạng viêm đường tiết niệu trong thai kỳ, nhất là khi có thói quen nhịn tiểu hoặc uống ít nước.

Nguy cơ mang thai bị viêm đường tiết niệu cao hơn ở một số nhóm, gồm người từng nhiễm khuẩn tiết niệu, người có vi khuẩn niệu không triệu chứng, người mắc đái tháo đường, sỏi tiết niệu hoặc bất thường cấu trúc đường tiết niệu. Thói quen nhịn tiểu lâu hoặc vệ sinh vùng kín từ sau ra trước cũng có thể giúp vi khuẩn dễ xâm nhập hơn.

2. Các thể viêm đường tiết niệu thường gặp khi mang thai

2.1. Vi khuẩn niệu không triệu chứng

Ở thể này, trong nước tiểu có vi khuẩn khi xét nghiệm nhưng thai phụ không có biểu hiện gì. Vì vậy, bệnh thường chỉ được phát hiện qua xét nghiệm nước tiểu khi khám thai. Nếu không được phát hiện và điều trị phù hợp, vi khuẩn niệu không triệu chứng có thể tiến triển thành viêm thận – bể thận. Vì vậy, thai phụ cần thực hiện xét nghiệm sàng lọc theo hướng dẫn chăm sóc thai kỳ và tuân thủ chỉ định điều trị của bác sĩ khi có kết quả bất thường. 

2.2. Viêm bàng quang, viêm niệu đạo

Đây là nhiễm khuẩn ở đường tiết niệu dưới. Mẹ bầu thường bị tiểu buốt, tiểu rắt, buồn tiểu gấp hoặc tức vùng bụng dưới. Tình trạng này gây khó chịu nhưng thường đáp ứng tốt với điều trị nếu được phát hiện sớm.

2.3. Viêm thận – bể thận

Đây là tình trạng nhiễm khuẩn đường tiết niệu trên, xảy ra khi vi khuẩn lan từ đường tiết niệu dưới lên thận. Đây là thể bệnh nghiêm trọng trong thai kỳ, có thể gây biến chứng cho mẹ và làm tăng nguy cơ sinh non. Ngoài các triệu chứng tiết niệu, người bệnh có thể sốt, rét run, đau lưng hoặc đau mạn sườn, buồn nôn và nôn. Viêm thận – bể thận trong thai kỳ cần nhập viện để theo dõi và điều trị kháng sinh đường tĩnh mạch theo chỉ định của bác sĩ.

3. Dấu hiệu nhận biết và cách phân biệt với thay đổi thông thường khi mang thai

Tiểu nhiều lần, thậm chí són tiểu khi ho hoặc hắt hơi, là hiện tượng phổ biến ở thai phụ, nhất là trong những tháng cuối. Vì vậy, nhiều người dễ bỏ qua dấu hiệu nhiễm khuẩn. Bạn nên nghĩ đến khả năng viêm đường tiết niệu khi có một hoặc nhiều biểu hiện sau:

• Đau, rát khi đi tiểu: cảm giác nóng rát khi đi tiểu thường rõ hơn vào cuối bãi tiểu.
• Buồn tiểu gấp, tiểu rắt: muốn đi tiểu liên tục nhưng mỗi lần chỉ được một ít.
• Nước tiểu bất thường: nước tiểu đục, có mùi khó chịu hoặc lẫn máu.
• Khó chịu vùng bụng dưới: tức nặng vùng trên xương mu, có thể đau khi quan hệ.

Sốt, rét run kèm đau lưng có thể là dấu hiệu nhiễm khuẩn đã lan lên thận, nên đi khám ngay.

Nếu mẹ bầu chỉ đi tiểu nhiều lần, không kèm tiểu buốt, tiểu rắt hoặc các triệu chứng bất thường khác, đây có thể là thay đổi sinh lý thường gặp trong thai kỳ do thay đổi nội tiết, tăng hoạt động lọc của thận và áp lực của tử cung lên bàng quang. Tuy nhiên, việc không có triệu chứng không loại trừ hoàn toàn tình trạng vi khuẩn niệu không triệu chứng. Xét nghiệm nước tiểu, đặc biệt là cấy nước tiểu khi có chỉ định, giúp phát hiện và đánh giá tình trạng nhiễm khuẩn đường tiết niệu. 

4. Mang bầu bị viêm đường tiết niệu có nguy hiểm không?

Phần lớn trường hợp viêm bàng quang trong thai kỳ có tiên lượng tốt nếu được phát hiện và điều trị phù hợp. Tuy nhiên, nếu nhiễm khuẩn không được xử trí kịp thời, vi khuẩn có thể lan lên thận, gây viêm thận – bể thận và làm tăng nguy cơ biến chứng cho cả mẹ và thai nhi. 

Khi mẹ bầu bị viêm đường tiết niệu tiến triển thành viêm thận – bể thận, các rủi ro có thể gặp bao gồm:

• Với thai nhi: tăng nguy cơ chuyển dạ sinh non và trẻ sinh ra nhẹ cân.
• Với người mẹ: nhiễm khuẩn có thể lan vào máu, gây nhiễm khuẩn huyết, suy hô hấp và các biến chứng nặng khác.

Mức độ ảnh hưởng đến thai kỳ phụ thuộc vào tình trạng nhiễm khuẩn, mức độ nghiêm trọng và thời điểm được điều trị. Vì vậy, khi có dấu hiệu nghi ngờ hoặc được chẩn đoán nhiễm khuẩn đường tiết niệu, thai phụ nên đi khám và tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ. Điều trị đúng cách, kịp thời giúp hạn chế nguy cơ biến chứng và bảo vệ sức khỏe của mẹ và bé. 

5. Chẩn đoán và điều trị viêm đường tiết niệu khi mang thai

5.1. Các xét nghiệm giúp chẩn đoán

Bác sĩ thường chỉ định hai xét nghiệm chính từ mẫu nước tiểu, bao gồm:

• Tổng phân tích nước tiểu: tìm bạch cầu, hồng cầu và vi khuẩn, là những dấu hiệu gợi ý nhiễm khuẩn.
• Cấy nước tiểu: giúp phát hiện và định danh vi khuẩn gây nhiễm khuẩn, đồng thời có thể thực hiện kháng sinh đồ để đánh giá mức độ nhạy cảm của vi khuẩn với các loại kháng sinh. Đây là xét nghiệm quan trọng trong chẩn đoán vi khuẩn niệu không triệu chứng và hỗ trợ lựa chọn kháng sinh điều trị phù hợp. 

em có thể được chỉ định xét nghiệm nước tiểu ngay từ lần khám thai đầu tiên để phát hiện sớm vi khuẩn niệu.

Xét nghiệm nước tiểu thường được thực hiện ngay từ lần khám thai đầu tiên để sàng lọc vi khuẩn niệu không triệu chứng. Để hạn chế nguy cơ nhiễm bẩn mẫu, thai phụ nên vệ sinh vùng kín đúng cách, lấy nước tiểu giữa dòng vào dụng cụ vô khuẩn và gửi mẫu xét nghiệm theo hướng dẫn của cơ sở y tế. Khi nghi ngờ viêm thận – bể thận, bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm máu hoặc các thăm dò khác tùy tình trạng.

5.2. Điều trị bằng kháng sinh theo chỉ định

Viêm đường tiết niệu do vi khuẩn cần được điều trị bằng kháng sinh theo đơn của bác sĩ. Việc lựa chọn kháng sinh phụ thuộc vào thể bệnh, tuổi thai, kết quả cấy nước tiểu và kháng sinh đồ khi có, tiền sử dị ứng cũng như các yếu tố sức khỏe liên quan. Bác sĩ sẽ cân nhắc loại thuốc và thời gian điều trị phù hợp để vừa kiểm soát nhiễm khuẩn, vừa bảo đảm an toàn cho mẹ và thai nhi.

Với viêm bàng quang cấp trong thai kỳ, liệu trình kháng sinh thường kéo dài khoảng 5–7 ngày, tùy loại thuốc và hướng dẫn điều trị được áp dụng. Sau điều trị, bác sĩ có thể cân nhắc cấy nước tiểu kiểm tra để đánh giá đáp ứng.

Viêm thận – bể thận thường cần nhập viện để truyền kháng sinh và theo dõi cả mẹ lẫn thai. Nếu cấy nước tiểu phát hiện liên cầu khuẩn nhóm B (GBS), thai phụ có thể được chỉ định thêm kháng sinh dự phòng trong lúc chuyển dạ để bảo vệ trẻ sơ sinh.

5.3. Những hiểu lầm khi tự xử trí tại nhà

Khi mẹ bầu bị viêm đường tiết niệu, không ít người chọn uống nước râu ngô, nước mía, rau má hoặc tự mua thuốc vì lo kháng sinh ảnh hưởng đến thai. Một số hiểu lầm phổ biến bao gồm:

• Nước râu ngô, thảo mộc có thể thay thuốc: Chưa có đủ bằng chứng cho thấy những loại nước này có thể điều trị khỏi nhiễm khuẩn đường tiết niệu. Uống đủ nước có thể hỗ trợ duy trì lượng nước tiểu phù hợp, nhưng không thay thế được kháng sinh khi có chỉ định.
• Kháng sinh nào cũng hại thai: Không phải tất cả kháng sinh đều chống chỉ định trong thai kỳ. Bác sĩ có thể lựa chọn thuốc phù hợp dựa trên tuổi thai, loại nhiễm khuẩn và các yếu tố liên quan. Ngược lại, tự dùng thuốc hoặc trì hoãn điều trị nhiễm khuẩn có thể làm tăng nguy cơ biến chứng. 
• Hết triệu chứng là đã khỏi bệnh: Triệu chứng giảm không bảo đảm vi khuẩn đã được loại bỏ hoàn toàn. Thai phụ cần hoàn thành liệu trình theo đơn và thực hiện xét nghiệm kiểm tra nếu được bác sĩ chỉ định; không tự kéo dài hoặc dùng lại kháng sinh khi chưa được đánh giá. 

6. Cách phòng ngừa viêm đường tiết niệu trong thai kỳ

Không có cách nào loại bỏ hoàn toàn nguy cơ, nhưng một số thói quen hằng ngày có thể giúp hạn chế vi khuẩn xâm nhập. Cụ thể, thai phụ có thể lưu ý những điểm sau:

• Uống đủ nước, chia đều trong ngày để nước tiểu được đào thải thường xuyên.
• Đi tiểu ngay khi có nhu cầu và không nhịn tiểu lâu.
• Lau rửa vùng kín theo hướng từ trước ra sau sau khi đi vệ sinh.
• Đi tiểu trước và sau khi quan hệ tình dục.
• Mặc đồ lót bằng cotton, thay hằng ngày và hạn chế mặc quần bó sát.
• Tránh thụt rửa âm đạo, xịt thơm hoặc dùng xà phòng có mùi hương mạnh cho vùng kín.

Thai phụ cũng nên khám thai đúng lịch để được xét nghiệm nước tiểu theo chỉ định, kể cả khi không có triệu chứng.

Chị em nên đi khám thai đúng lịch để được theo dõi định kỳ

7. Khi nào mẹ bầu cần đi khám?

Bạn nên đi khám sớm khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ viêm đường tiết niệu như tiểu buốt, tiểu rắt, buồn tiểu gấp hoặc đau tức vùng bụng dưới. 

Thai phụ nên đến cơ sở y tế ngay nếu có một trong các dấu hiệu dưới đây, vì đó có thể là biểu hiện nhiễm khuẩn đã lan lên thận:

• Sốt, rét run.
• Đau lưng hoặc đau một bên mạn sườn.
• Buồn nôn, nôn nhiều.
• Gò tử cung, đau bụng từng cơn, ra dịch hoặc ra máu âm đạo.
• Mệt lả, lơ mơ.

Nếu đã dùng thuốc khoảng 2–3 ngày mà triệu chứng không được cải thiện, chị em cũng nên tái khám để bác sĩ đánh giá lại.

Bà bầu bị viêm đường tiết niệu là tình trạng khá thường gặp. Phần lớn trường hợp được kiểm soát tốt nếu phát hiện sớm qua xét nghiệm nước tiểu, dùng đúng thuốc và đủ liệu trình. Thai phụ không nên tự mua thuốc hoặc áp dụng các biện pháp tại nhà để thay thế điều trị y tế. Khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như sốt, rét run, đau vùng hông lưng, nôn nhiều hoặc gò tử cung, mẹ bầu cần đến cơ sở y tế ngay để được thăm khám và xử trí phù hợp. 

Nếu cần thăm khám, bạn có thể lựa chọn các địa chỉ uy tín như MEDLATEC. Tại MEDLATEC, thai phụ có thể khám Sản phụ khoa và thực hiện các xét nghiệm cần thiết để bác sĩ đánh giá tình trạng, từ đó hướng dẫn điều trị phù hợp với thai kỳ. Nếu cần tư vấn, đặt lịch khám nước tiểu, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.