Dequalinium

Dequalinium được sử dụng trong hai nhóm chỉ định chính: viêm nhiễm phụ khoa và nhiễm khuẩn vùng miệng - họng.

Đối với dạng viên đặt âm đạo (hàm lượng phổ biến 10 mg), dequalinium chloride được chỉ định trong các trường hợp:

• Nhiễm khuẩn âm đạo, bao gồm viêm âm đạo do vi khuẩn (bacterial vaginosis)
• Nhiễm nấm âm đạo, điển hình là nhiễm nấm Candida
• Bệnh phụ khoa do Trichomonas vaginalis gây ra
• Hỗ trợ tạo môi trường vô khuẩn trước các phẫu thuật phụ khoa và trước khi sinh

Đối với dạng dùng tại chỗ ở vùng miệng - họng (viên ngậm, dung dịch súc miệng, xịt họng), dequalinium được dùng để hỗ trợ điều trị các nhiễm khuẩn thông thường như viêm họng, viêm amidan, viêm miệng, loét áp-tơ và viêm họng Vincent. Cần lưu ý dequalinium không có hiệu quả đối với nhiễm khuẩn do liên cầu (streptococcus) gây bệnh nặng, nên không thể thay thế kháng sinh đường toàn thân trong các trường hợp nhiễm khuẩn nghiêm trọng.

Liều dùng viên đặt âm đạo (người lớn)

Liều khuyến cáo phổ biến của dequalinium chloride dạng viên đặt âm đạo 10 mg là:

• Đặt 1 viên vào âm đạo mỗi ngày, dùng liên tục trong 6 ngày
• Nên đặt thuốc vào buổi tối, trước khi đi ngủ, để hoạt chất có thời gian tác dụng tại chỗ tối ưu

Cách dùng cụ thể: rửa sạch tay trước khi mở vỉ thuốc, nằm ngửa, hai gối co nhẹ, sau đó đưa viên thuốc vào sâu trong âm đạo bằng tay. Nếu niêm mạc âm đạo bị khô, viên thuốc có thể không tan hoàn toàn, trong trường hợp này có thể làm ẩm viên thuốc bằng một giọt nước trước khi đặt để tăng hiệu quả hòa tan. Người dùng không nên ngừng điều trị sớm dù các triệu chứng như ngứa, tiết dịch, có mùi đã giảm, vì liệu trình dưới 6 ngày có thể khiến bệnh tái phát. Nếu đang trong kỳ hành kinh ra nhiều, nên tạm ngừng đặt thuốc và tiếp tục lại sau khi hết kinh.

Liều dùng cho trẻ em

Hiện chưa có đủ dữ liệu nghiên cứu để xác định liều dùng và độ an toàn của dequalinium ở trẻ em, đặc biệt là trẻ chưa có kinh lần đầu (chưa trưởng thành về sinh dục). Vì vậy, dạng viên đặt âm đạo không được chỉ định cho nhóm đối tượng này.

Quên liều và quá liều

Nếu quên đặt một liều, người dùng chỉ nên đặt viên thuốc tiếp theo vào thời điểm gần nhất có thể và tiếp tục lịch dùng như bình thường, tuyệt đối không dùng gấp đôi liều để bù cho liều đã quên.

Về quá liều, việc dùng liều hằng ngày cao hơn khuyến cáo hoặc kéo dài thời gian điều trị quá 6 ngày không giúp tăng hiệu quả điều trị, mà ngược lại có thể làm tăng nguy cơ loét niêm mạc âm đạo. Trên thực tế, chưa ghi nhận tác dụng phụ nghiêm trọng nào sau khi dùng quá liều dequalinium chloride đường âm đạo. Nếu lỡ dùng quá nhiều viên thuốc, người dùng nên thông báo với bác sĩ, trong một số trường hợp, có thể cần rửa âm đạo để loại bỏ phần thuốc còn tồn dư.

Lưu ý: các thông tin về liều dùng trong bài được đối chiếu giữa tờ hướng dẫn sử dụng gốc của biệt dược chứa dequalinium chloride (dạng viên đặt âm đạo 10 mg) và các tài liệu tra cứu dược chất trong nước, hai nguồn này thống nhất về mức liều 1 viên/ngày trong 6 ngày, nên bài viết ưu tiên trình bày theo mức liều này.

Dequalinium (dạng viên đặt âm đạo) không được sử dụng trong các trường hợp sau:

• Người có tiền sử quá mẫn (dị ứng) với dequalinium chloride hoặc với bất kỳ thành phần tá dược nào có trong chế phẩm
• Người bị loét biểu mô âm đạo hoặc loét cổ tử cung
• Trẻ em/thiếu nữ chưa có kinh lần đầu (chưa đạt được sự trưởng thành về sinh dục)

Đây là những chống chỉ định tuyệt đối - nghĩa là không được sử dụng thuốc trong các tình huống này dù với bất kỳ lý do nào. Người bệnh cần thông báo đầy đủ tiền sử dị ứng và tình trạng bệnh lý phụ khoa hiện có cho bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng dequalinium.

Tác dụng phụ của dequalinium (dạng viên đặt âm đạo) được phân loại theo tần suất gặp phải như sau:

• Thường gặp (có thể ảnh hưởng đến tối đa 1 trong 10 người dùng): tiết dịch âm đạo, ngứa hoặc rát âm đạo, nhiễm nấm âm đạo (nấm Candida)
• Ít gặp (có thể ảnh hưởng đến tối đa 1 trong 100 người dùng): chảy máu âm đạo, đau âm đạo, viêm âm đạo, đau đầu, buồn nôn
• Chưa xác định được tần suất cụ thể: loét niêm mạc âm đạo (thường xảy ra khi niêm mạc đã bị tổn thương từ trước), chảy máu tử cung, đỏ hoặc khô âm đạo, viêm bàng quang, phản ứng dị ứng với các biểu hiện như phát ban, sưng hoặc ngứa da, sốt

Phần lớn tác dụng phụ ở mức độ nhẹ và thoáng qua. Đáng chú ý, các triệu chứng viêm nhiễm âm đạo như ngứa, rát, tiết dịch đôi khi có thể nặng hơn trong vài ngày đầu điều trị trước khi cải thiện, người dùng nên tiếp tục liệu trình, nhưng nếu triệu chứng kéo dài hoặc trở nặng, cần liên hệ bác sĩ càng sớm càng tốt. Nếu gặp bất kỳ tác dụng phụ nào không được đề cập ở trên, người dùng cũng nên thông báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ để được đánh giá kịp thời.

Phụ nữ có thai

Dựa trên kinh nghiệm sử dụng lâm sàng đã có và do dequalinium chloride tác động chủ yếu tại chỗ trong âm đạo với khả năng hấp thu toàn thân rất thấp, các tài liệu hiện có không dự đoán ảnh hưởng có hại đáng kể lên thai kỳ hoặc thai nhi. Tuy vậy, dequalinium chỉ nên được dùng trong thai kỳ khi có chỉ định y tế thật sự cần thiết, và người mang thai nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng. Một điểm cần đặc biệt lưu ý là không nên dùng dequalinium trong vòng 12 giờ trước khi sinh, nhằm hạn chế tối đa việc trẻ sơ sinh tiếp xúc với hoạt chất này.

Phụ nữ cho con bú

Hiện chưa có dữ liệu nghiên cứu cụ thể về khả năng bài tiết dequalinium chloride vào sữa mẹ. Tuy nhiên, nhờ đặc điểm hấp thu toàn thân không đáng kể và thời gian điều trị ngắn (thường chỉ 6 ngày), khả năng gây tác dụng phụ trên trẻ bú mẹ được đánh giá là thấp. Phụ nữ đang cho con bú vẫn nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng dequalinium, và chỉ sử dụng khi thật sự cần thiết.

Các đối tượng khác cần thận trọng

• Người dưới 18 tuổi hoặc trên 55 tuổi: một số tài liệu ghi nhận chưa có đầy đủ dữ liệu về hiệu quả và độ an toàn của dequalinium khi điều trị viêm âm đạo do vi khuẩn ở nhóm tuổi này, nên cần thận trọng khi sử dụng
• Người có tiền sử dị ứng với thực phẩm, hóa chất, thuốc nhuộm hoặc các dị nguyên khác: cần thông báo cho bác sĩ trước khi dùng do có thể tăng nguy cơ phản ứng dị ứng với dequalinium
• Trong thời gian điều trị, không nên dùng đồng thời xà phòng, chất diệt tinh trùng hoặc các dung dịch rửa/thụt âm đạo, vì có thể ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị
• Không nên quan hệ tình dục không có biện pháp bảo vệ trong thời gian dùng thuốc, tương tự như khuyến cáo chung với các viêm nhiễm âm đạo khác

Ngoài các lưu ý nêu trên, các nguồn tra cứu được sử dụng cho bài viết này không đề cập cụ thể đến khuyến cáo điều chỉnh liều ở người suy gan hoặc suy thận - điều này phù hợp với đặc điểm dược động học của dequalinium chloride khi dùng đường âm đạo, do hoạt chất hầu như không được hấp thu vào tuần hoàn toàn thân.

Do dequalinium chloride dạng viên đặt âm đạo có khả năng hấp thu toàn thân rất thấp, các tài liệu tra cứu hiện có không ghi nhận tương tác thuốc-thuốc mang tính hệ thống rõ ràng. Tuy nhiên, có một số tương tác tại chỗ và khuyến cáo phối hợp cần lưu ý như sau:

Về tương tác với thực phẩm hoặc rượu bia, hiện không có dữ liệu cụ thể nào về ảnh hưởng của rượu bia đối với hiệu quả hoặc độ an toàn của dequalinium, đây là một khoảng trống thông tin cần được người dùng lưu ý và hỏi thêm ý kiến chuyên môn nếu có nhu cầu sử dụng đồng thời.

Dequalinium chloride (dạng viên đặt âm đạo) nên được bảo quản ở nơi khô ráo, tránh ánh sáng trực tiếp, ở nhiệt độ không vượt quá 30°C, giữ thuốc trong bao bì gốc và để xa tầm tay trẻ em. Không sử dụng thuốc đã hết hạn dùng được ghi trên bao bì.

Về giá bán, các chế phẩm chứa dequalinium chloride (như Fluomizin, Qualizin, Vagidequa, Aliquina...) dạng viên đặt âm đạo 10 mg, quy cách 1 vỉ x 6 viên, hiện được rao bán trên các nhà thuốc trực tuyến tại Việt Nam với mức giá tham khảo dao động khoảng 120.000 - 180.000 VNĐ/hộp, tùy thương hiệu, nhà sản xuất và thời điểm mua. Mức giá này có thể thay đổi theo từng hệ thống phân phối, khuyến mãi tại từng thời điểm, vì vậy người mua nên kiểm tra giá cập nhật trực tiếp tại nhà thuốc trước khi đặt mua.

Dequalinium có phải là thuốc kháng sinh không?

Không. Dequalinium là một chất sát trùng - kháng khuẩn tại chỗ thuộc nhóm hợp chất amoni bậc bốn, hoạt động bằng cách phá vỡ màng tế bào và ức chế chuyển hóa của vi sinh vật, khác với cơ chế của kháng sinh cổ điển (thường tác động chọn lọc lên một con đường sinh học đặc hiệu của vi khuẩn). Do phổ tác dụng rộng và cơ chế đa điểm, dequalinium ít có khả năng gây đề kháng hơn so với một số kháng sinh thông thường, nhưng thuốc chỉ có tác dụng tại chỗ và không thể thay thế kháng sinh đường toàn thân trong các bệnh nhiễm khuẩn nặng hoặc lan tỏa.

Dequalinium có dùng được cho phụ nữ có thai không?

Dequalinium có thể được bác sĩ chỉ định cho phụ nữ có thai khi thật sự cần thiết, do hoạt chất tác dụng tại chỗ trong âm đạo với mức hấp thu toàn thân rất thấp và chưa ghi nhận ảnh hưởng có hại rõ ràng đến thai kỳ qua kinh nghiệm sử dụng đã có. Tuy nhiên, quyết định sử dụng vẫn cần dựa trên đánh giá của bác sĩ sản khoa, và cần đặc biệt tránh dùng thuốc trong 12 giờ trước khi sinh để hạn chế trẻ sơ sinh tiếp xúc với dequalinium chloride.

Quên đặt thuốc dequalinium một ngày có sao không?

Nếu quên đặt thuốc một ngày, người dùng chỉ cần đặt viên thuốc tiếp theo vào thời điểm gần nhất và tiếp tục theo đúng lịch trình 6 ngày, tuyệt đối không đặt gấp đôi liều để bù cho ngày đã quên. Việc bỏ lỡ một liều có thể làm giảm hiệu quả điều trị hoặc kéo dài thời gian hồi phục, nên người dùng cần cố gắng duy trì đủ liệu trình, nếu có bất kỳ nghi ngại nào, nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ.

Vì sao đôi khi tìm thấy viên thuốc dequalinium còn sót lại trong quần lót?

Chế phẩm dequalinium dạng viên đặt âm đạo có chứa một số tá dược không tan hoàn toàn trong môi trường âm đạo. Vì vậy, phần bã của viên thuốc đôi khi có thể được tìm thấy trong quần lót sau khi đặt thuốc. Đây là hiện tượng bình thường, không ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị và không có nghĩa là thuốc chưa phát huy tác dụng. Nếu niêm mạc âm đạo khô, khiến viên thuốc khó tan, người dùng có thể làm ẩm viên thuốc bằng một giọt nước trước khi đặt.

Dequalinium dùng được cho trẻ em không?

Hiện chưa có đủ dữ liệu nghiên cứu về liều dùng và độ an toàn của dequalinium ở trẻ em, đặc biệt là dạng viên đặt âm đạo. Thuốc bị chống chỉ định ở trẻ chưa có kinh lần đầu (chưa trưởng thành về sinh dục). Với các dạng dùng ngoài tại vùng miệng - họng, việc sử dụng cho trẻ em cần có chỉ định và hướng dẫn cụ thể từ bác sĩ hoặc dược sĩ, không nên tự ý sử dụng.