Lactobacillus

Lactobacillus được chỉ định trong các trường hợp cân bằng vi sinh đường ruột bị phá vỡ, cụ thể bao gồm:

• Hỗ trợ điều trị tiêu chảy không biến chứng, đặc biệt tiêu chảy do loạn khuẩn ruột khi dùng kháng sinh hoặc hóa trị liệu.
• Hỗ trợ dự phòng và làm giảm mức độ tiêu chảy do rotavirus ở trẻ em.
• Hỗ trợ phòng ngừa tiêu chảy liên quan đến việc sử dụng kháng sinh, đi du lịch, hóa trị hoặc nằm viện dài ngày.
• Hỗ trợ cải thiện tình trạng rối loạn tiêu hóa, đầy trướng bụng, táo bón do mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột.
• Hỗ trợ trong hội chứng ruột kích thích (theo một số bằng chứng lâm sàng, hiệu quả chưa được khẳng định chắc chắn).
• Dùng đường âm đạo hoặc phối hợp đường uống để hỗ trợ trong nhiễm khuẩn âm đạo do mất cân bằng hệ vi sinh (viêm âm đạo do vi khuẩn).
• Bổ sung lợi khuẩn nhằm duy trì và tái lập hệ vi sinh vật đường ruột sinh lý bình thường.

Cần lưu ý, phần lớn chế phẩm Lactobacillus lưu hành dưới dạng thực phẩm bổ sung hoặc thuốc không kê đơn, do bằng chứng khoa học về hiệu quả điều trị ở một số chỉ định (như hội chứng ruột kích thích, không dung nạp lactose) còn chưa đầy đủ và thống nhất. Người dùng nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng để xác định chỉ định phù hợp với tình trạng sức khỏe của mình.

Liều dùng Lactobacillus rất đa dạng do phụ thuộc vào chủng vi khuẩn, hàm lượng vi khuẩn sống (CFU) và dạng bào chế của từng chế phẩm cụ thể (gói bột/cốm, viên nén, viên nang, viên nang tan trong ruột, ống hỗn dịch). Theo tài liệu chuyên môn, các dạng bào chế phổ biến gồm: gói bột hoặc cốm chứa 100 triệu đến 1 tỷ vi khuẩn đông khô; viên nén chứa 300-600 triệu vi khuẩn đông khô; viên nang chứa 1-6 tỷ vi khuẩn đông khô (dạng thường hoặc tan trong ruột); ống hỗn dịch (7 ml) chứa 350-500 triệu vi khuẩn.

Liều dùng tham khảo cho người lớn

• Chế phẩm phối hợp Lactobacillus acidophilus và natri carboxymethylcellulose: 2 viên nang mỗi lần, ngày uống 2-4 lần.
• Chế phẩm phối hợp Lactobacillus acidophilus và Lactobacillus bulgaricus: 2 viên nang, hoặc 4 viên nén, hoặc 1 gói cốm mỗi lần, ngày uống 3-4 lần.
• Viên nang tan trong ruột chứa Lactobacillus acidophilus và Lactobacillus casei: 1 viên/ngày trong 2 tuần đầu điều trị, có thể tăng liều tối đa lên 3 viên/ngày nếu cần.
• Với mục đích bổ sung lợi khuẩn thông thường (dạng thực phẩm bổ sung), một số sản phẩm khuyến nghị 1 viên nang/ngày; khi dùng đồng thời với kháng sinh, có thể tăng lên 2 lần/ngày trong suốt đợt kháng sinh và duy trì thêm khoảng 1 tuần sau khi ngừng kháng sinh.

Liều dùng tham khảo cho trẻ em

Liều Lactobacillus ở trẻ em thay đổi tùy sản phẩm và độ tuổi, thường thấp hơn liều người lớn (ví dụ một nửa đến một viên nang mỗi ngày với một số chế phẩm dành riêng cho trẻ). Do dữ liệu về liều chuẩn hóa cho trẻ em còn hạn chế, phụ huynh nên tuân theo hướng dẫn cụ thể trên nhãn sản phẩm hoặc chỉ định của bác sĩ nhi khoa, đặc biệt với trẻ sơ sinh và trẻ dưới 3 tuổi.

Cách dùng

Lactobacillus thường được uống cùng sữa, nước quả hoặc nước đun sôi để nguội, không nên pha với nước quá nóng vì nhiệt độ cao có thể làm chết vi khuẩn sống. Viên nang, viên nén và cốm có thể nhai hoặc nuốt nguyên; riêng viên nén nên được nghiền trước khi cho trẻ em uống để dễ sử dụng. Với viên nang bao tan trong ruột, cần nuốt nguyên viên, không nghiền hay nhai, để đảm bảo vi khuẩn sống sót qua môi trường acid dạ dày và phát huy tác dụng tại ruột.

Quên liều và quá liều

Nếu quên một liều Lactobacillus, người dùng nên tiếp tục sử dụng liều kế tiếp theo đúng lịch trình đã định, đây là hoạt chất bổ sung lợi khuẩn nên việc quên một liều thường không gây nguy hiểm nghiêm trọng. Về quá liều, các tài liệu chuyên môn hiện chưa ghi nhận báo cáo về triệu chứng quá liều Lactobacillus. Tuy nhiên, nếu nghi ngờ dùng quá liều hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường, người dùng nên liên hệ ngay với bác sĩ hoặc dược sĩ để được tư vấn kịp thời.

• Người có tiền sử dị ứng hoặc quá mẫn với Lactobacillus hoặc bất kỳ thành phần nào trong chế phẩm.
• Người bị sốt cao: không tự ý dùng Lactobacillus để điều trị tiêu chảy kèm sốt cao, trừ khi có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.
• Người có bệnh galactose huyết bẩm sinh hoặc thiếu hụt enzym lactase, nếu chế phẩm Lactobacillus có chứa thành phần lactose.
• Người có tiền sử dị ứng với sữa hoặc lactose, cần thận trọng với các chế phẩm Lactobacillus có nguồn gốc từ môi trường nuôi cấy chứa sữa.
• Không tự ý dùng Lactobacillus quá 2 ngày để điều trị tiêu chảy tại nhà mà không có hướng dẫn của thầy thuốc, vì tiêu chảy kéo dài có thể là dấu hiệu của bệnh lý cần được thăm khám.

Đây là mục có mức độ rủi ro cao nên người dùng, đặc biệt là người có bệnh nền hoặc đang dùng nhiều loại thuốc khác, cần đọc kỹ hướng dẫn sử dụng của từng sản phẩm cụ thể và tham khảo ý kiến bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng Lactobacillus.

Thường gặp

• Sinh hơi trong ruột (đầy hơi, chướng bụng nhẹ) khi mới bắt đầu dùng Lactobacillus; hiện tượng này thường giảm dần khi tiếp tục quá trình điều trị.
• Táo bón nhẹ ở một số người dùng.

Ít gặp hoặc hiếm gặp

• Nhiễm acid chuyển hóa đã được ghi nhận khi dùng dạng viên nén chứa Lactobacillus.
• Phản ứng dị ứng (mẩn ngứa, phát ban) ở người có cơ địa quá mẫn với thành phần của chế phẩm.
• Một số tài liệu ghi nhận chưa có phản ứng có hại đáng kể cần xử trí đặc biệt đối với chế phẩm Lactobacillus dùng đơn độc, đúng liều khuyến cáo.

Nếu gặp bất kỳ tác dụng không mong muốn nào khi dùng Lactobacillus, người dùng nên thông báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ để được theo dõi và xử trí phù hợp, không tự ý tiếp tục sử dụng nếu triệu chứng nặng lên.

• Phụ nữ có thai: hiện chưa có nghiên cứu đầy đủ, có kiểm soát về độ an toàn của Lactobacillus trên phụ nữ mang thai; dù chưa ghi nhận bằng chứng gây dị tật hoặc độc tính cho thai nhi, tốt nhất nên tránh dùng Lactobacillus khi mang thai trừ khi có chỉ định của bác sĩ.
• Phụ nữ cho con bú: không có chống chỉ định tuyệt đối với phụ nữ đang cho con bú, tuy nhiên nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.
• Trẻ sơ sinh và trẻ dưới 3 tuổi: cần có sự giám sát, theo dõi chặt chẽ của nhân viên y tế khi dùng chế phẩm chứa Lactobacillus cho nhóm đối tượng này.
• Người suy giảm miễn dịch: các chế phẩm probiotic chứa Lactobacillus nên được sử dụng thận trọng ở người bị suy giảm miễn dịch, do nguy cơ (hiếm gặp) liên quan đến nhiễm khuẩn cơ hội khi hệ miễn dịch suy yếu nghiêm trọng.
• Người suy gan, suy thận: các nguồn chuyên môn được tham khảo hiện chưa cung cấp dữ liệu cụ thể về việc cần điều chỉnh liều Lactobacillus ở nhóm đối tượng này.
• Người lái xe, vận hành máy móc: Lactobacillus không gây ảnh hưởng đến khả năng lái xe hay vận hành máy móc.
• Nên bảo quản và sử dụng chế phẩm Lactobacillus còn hạn dùng, tránh dùng sản phẩm đã hết hạn vì vi khuẩn sống có thể không còn hoạt lực.

Đây là mục có mức độ rủi ro cao, người dùng nên thông báo đầy đủ cho bác sĩ hoặc dược sĩ về tất cả thuốc, thực phẩm chức năng đang sử dụng trước khi bổ sung Lactobacillus để được tư vấn về khoảng cách dùng thuốc phù hợp.

Các chế phẩm chứa Lactobacillus, dù ở dạng bột, cốm, viên nén hay viên nang, đều nên được bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh sáng trực tiếp và nhiệt độ cao (thường dưới 30°C, một số chế phẩm dạng lỏng hoặc men vi sinh sống cần bảo quản lạnh 2-8°C theo hướng dẫn riêng của nhà sản xuất) để đảm bảo vi khuẩn sống không bị suy giảm hoạt lực. Cần để xa tầm tay trẻ em và không dùng sản phẩm khi đã quá hạn sử dụng in trên bao bì.

Về giá bán, các sản phẩm bổ sung Lactobacillus trên thị trường Việt Nam khá đa dạng tùy thương hiệu, dạng bào chế và số lượng chủng lợi khuẩn phối hợp. Một số mức giá tham khảo: sản phẩm men vi sinh dạng gói/hộp phổ thông có giá dao động khoảng 140.000 - 250.000 đồng/hộp; các sản phẩm cao cấp hơn, nhập khẩu hoặc phối hợp nhiều chủng lợi khuẩn có giá khoảng 400.000 - 600.000 đồng/hộp; riêng dòng sản phẩm chuyên biệt dùng đường uống hỗ trợ phụ khoa có giá cao hơn, khoảng 680.000 - 1.225.000 đồng/hộp tùy quy cách đóng gói. Mức giá thực tế có thể thay đổi theo thời điểm, nhà phân phối và chương trình khuyến mãi, người mua nên tham khảo trực tiếp tại nhà thuốc để có thông tin cập nhật.

Lactobacillus có phải là thuốc kê đơn không?

Phần lớn chế phẩm chứa Lactobacillus được xếp vào nhóm thuốc không kê đơn (OTC) hoặc thực phẩm bổ sung, có thể mua tại nhà thuốc mà không cần đơn của bác sĩ. Tuy nhiên, với trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh nền, nên tham khảo ý kiến bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng Lactobacillus để đảm bảo an toàn và chọn đúng chế phẩm phù hợp với tình trạng sức khỏe.

Nên uống Lactobacillus trước hay sau ăn, có cần cách xa thuốc kháng sinh không?

Chế phẩm Lactobacillus thường được uống cùng sữa, nước quả hoặc nước đun sôi để nguội, không cần bắt buộc cố định thời điểm trước hay sau ăn trừ khi nhãn sản phẩm ghi cụ thể khác. Điều quan trọng hơn là nếu đang dùng đồng thời với kháng sinh (đặc biệt nhóm tetracyclin, quinolon), nên uống Lactobacillus cách xa thời điểm dùng kháng sinh khoảng 1-2 giờ, vì kháng sinh có thể tiêu diệt vi khuẩn sống trong chế phẩm, làm giảm hiệu quả bổ sung lợi khuẩn.

Trẻ sơ sinh có dùng được Lactobacillus không?

Lactobacillus có thể được cân nhắc sử dụng cho trẻ sơ sinh trong một số trường hợp cụ thể, nhưng theo các tài liệu chuyên môn, nhóm đối tượng trẻ sơ sinh và trẻ dưới 3 tuổi cần được giám sát, theo dõi chặt chẽ bởi nhân viên y tế khi dùng chế phẩm này. Phụ huynh không nên tự ý cho trẻ sơ sinh dùng Lactobacillus mà không có hướng dẫn của bác sĩ nhi khoa.

Dùng Lactobacillus trong bao lâu thì có hiệu quả và có thể dùng kéo dài không?

Với tiêu chảy tự điều trị tại nhà, không nên dùng Lactobacillus quá 2 ngày mà không có hướng dẫn của bác sĩ; nếu sau 2 ngày các triệu chứng không cải thiện, cần đi khám để tìm nguyên nhân. Với mục đích bổ sung lợi khuẩn duy trì sức khỏe đường ruột nói chung, một số chế phẩm có thể dùng liên tục theo hướng dẫn của nhà sản xuất, nhưng người dùng nên tham khảo ý kiến dược sĩ để xác định thời gian sử dụng phù hợp với từng sản phẩm.