Lactulose

Lactulose được chỉ định trong các trường hợp sau:

• Điều trị táo bón mạn tính ở người lớn và trẻ em, giúp làm mềm phân và phục hồi nhịp đại tiện bình thường.
• Dự phòng và điều trị bệnh não do gan (hôn mê gan hoặc tiền hôn mê gan) ở người bệnh suy gan, xơ gan.
• Hỗ trợ điều hòa nhu động sinh lý của đại tràng.
• Giúp làm lỏng phân, giảm áp lực khi rặn cho bệnh nhân sau phẫu thuật vùng hậu môn - trực tràng như phẫu thuật cắt trĩ.
• Một số trường hợp được sử dụng ngoài chỉ định chính thức (off-label) để hỗ trợ chuẩn bị đại tràng trước thủ thuật ở người cao tuổi táo bón nặng do thụt bari.

Lactulose không có hiệu quả trong điều trị hôn mê gan liên quan đến viêm gan nhiễm khuẩn cấp tính hoặc các rối loạn chuyển hóa, điện giải cấp khác của gan; đồng thời cũng không có tác dụng khi tăng amoniac huyết do rối loạn chuyển hóa bẩm sinh.

Liều dùng cho người lớn

Đối với điều trị táo bón mạn tính, liều khởi đầu thường dùng là 15-45 mL (tương đương khoảng 10-30 g lactulose) mỗi ngày, chia làm 1-2 lần uống, sau đó điều chỉnh liều tùy theo đáp ứng để đạt được 2-3 lần đi ngoài phân mềm mỗi ngày. Một số tài liệu ghi nhận liều duy trì phổ biến là 30-45 mL, uống 3 lần/ngày.

Đối với dự phòng và điều trị bệnh não do gan ở người lớn, liều khởi đầu thường là 20-30 g (tương đương 30-45 mL) uống 3-4 lần mỗi ngày. Trong đợt cấp bệnh não do gan, có thể dùng liều 20-30 g cách mỗi 1-2 giờ để đạt tác dụng nhuận tràng nhanh, sau đó giảm về liều duy trì sao cho bệnh nhân có 2-3 lần đi ngoài phân mềm mỗi ngày. Trường hợp tiền hôn mê hoặc hôn mê gan không thể uống được, có thể dùng dạng thụt giữ trực tràng với 300 mL dung dịch lactulose pha cùng 700 mL nước hoặc dung dịch muối sinh lý, giữ trong 30-60 phút, có thể lặp lại mỗi 4-6 giờ.

Liều dùng cho trẻ em

Với trẻ nhũ nhi, liều tham khảo khoảng 1,7-6,7 g/ngày (tương đương 2,5-10 mL), chia làm 3-4 lần uống trong ngày. Với trẻ lớn hơn và thanh thiếu niên, tổng liều mỗi ngày dao động khoảng 26,7-60 g (tương đương 40-90 mL), chia làm 3-4 lần. Ở tất cả các nhóm tuổi nhi khoa, liều cần được điều chỉnh dần để đạt 2-3 lần đi ngoài phân mềm mỗi ngày; nếu liều khởi đầu gây tiêu chảy, cần giảm liều ngay, và nếu tiêu chảy vẫn tiếp diễn thì nên ngừng thuốc.

Cách dùng

Lactulose dạng dung dịch uống có thể dùng trực tiếp hoặc pha loãng với nước, nước trái cây hay sữa để dễ uống hơn, đặc biệt với trẻ nhỏ do vị ngọt đậm của thuốc. Thuốc có thể uống vào một thời điểm cố định trong ngày (ví dụ sau bữa sáng) hoặc chia đều các lần trong ngày theo hướng dẫn của bác sĩ, không phụ thuộc nhiều vào bữa ăn. Trong thời gian dùng lactulose để nhuận tràng, người bệnh nên uống đủ nước, khoảng 1,5-2 lít mỗi ngày, để hỗ trợ hiệu quả điều trị. Với dạng thụt trực tràng, cần sử dụng thiết bị chuyên dụng theo hướng dẫn của nhân viên y tế, không tự ý thực hiện tại nhà nếu chưa được hướng dẫn.

Quên liều và quá liều

Nếu quên một liều, người bệnh nên uống ngay khi nhớ ra; tuy nhiên nếu đã gần đến giờ uống liều tiếp theo thì bỏ qua liều đã quên, không uống gộp liều để bù.

Khi dùng quá liều, biểu hiện thường gặp nhất là tiêu chảy và đau quặn bụng. Tiêu chảy kéo dài hoặc nặng có thể dẫn đến mất nước, giảm thể tích tuần hoàn, hạ kali máu và rối loạn điện giải khác, đặc biệt nguy hiểm với người cao tuổi hoặc người có bệnh nền nặng. Hiện chưa có thuốc giải độc đặc hiệu cho lactulose; xử trí quá liều chủ yếu là ngừng thuốc và điều trị triệu chứng, bù nước - điện giải khi cần thiết. Người bệnh nên liên hệ ngay với bác sĩ hoặc cơ sở y tế nếu nghi ngờ dùng quá liều hoặc tiêu chảy không cải thiện.

Không sử dụng lactulose trong các trường hợp sau:

• Người có tiền sử quá mẫn (dị ứng) với lactulose hoặc bất kỳ thành phần nào của chế phẩm.
• Người mắc bệnh galactose huyết (galactosemia) hoặc cần tuân theo chế độ ăn hạn chế nghiêm ngặt lactose/galactose, do dung dịch lactulose có chứa một lượng galactose và lactose.
• Người có các bệnh lý tắc ruột hoặc nghi ngờ tắc ruột cơ học.
• Người mắc bệnh viêm ruột (viêm loét đại tràng, bệnh Crohn) ở giai đoạn cần thận trọng cao với các thuốc nhuận tràng.
• Trường hợp đau bụng chưa rõ nguyên nhân, chưa được chẩn đoán xác định trước khi bắt đầu điều trị bằng lactulose.

Đây là mục thông tin có mức độ rủi ro cao, người bệnh cần thông báo đầy đủ tiền sử bệnh lý và dị ứng cho bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng, tuyệt đối không tự ý dùng thuốc nếu thuộc một trong các nhóm chống chỉ định trên.

Thường gặp

• Đầy hơi, chướng bụng.
• Ợ hơi.
• Đau quặn bụng, khó chịu vùng bụng.
• Buồn nôn.
• Tiêu chảy (thường liên quan đến liều dùng quá cao).

Ít gặp hoặc hiếm gặp

• Nôn mửa.
• Tăng natri máu.
• Hạ kali máu, mất cân bằng điện giải khi dùng liều cao kéo dài hoặc khi có tiêu chảy nặng.
• Chuột rút.
• Phản ứng dị ứng như phát ban, nổi mẩn đỏ, ngứa, sưng phù, khó thở - trường hợp này rất hiếm gặp nhưng cần được cấp cứu ngay nếu xảy ra.

Nếu bất kỳ tác dụng phụ nào kéo dài, trở nặng hoặc xuất hiện các dấu hiệu bất thường khác, người bệnh cần thông báo ngay cho bác sĩ hoặc dược sĩ để được xử trí kịp thời. Đây không phải danh sách đầy đủ toàn bộ tác dụng phụ có thể gặp phải.

Phụ nữ mang thai và cho con bú

Do lactulose hầu như không được hấp thu vào tuần hoàn chung, thuốc không được xem là gây hại đáng kể cho thai nhi, tuy nhiên phụ nữ mang thai hoặc dự định mang thai vẫn nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng. Hiện chưa có đầy đủ dữ liệu khẳng định lactulose có bài tiết qua sữa mẹ hay không, vì vậy cần thận trọng và hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng cho phụ nữ đang cho con bú.

Người bệnh đái tháo đường

Liều lactulose thông thường dùng cho táo bón ít ảnh hưởng đến người đái tháo đường. Tuy nhiên, khi điều trị bệnh não do gan cần dùng liều cao hơn đáng kể, nên bác sĩ cần cân nhắc kỹ và theo dõi đường huyết chặt chẽ hơn ở nhóm bệnh nhân này.

Người cao tuổi và người dùng thuốc kéo dài

Người cao tuổi, người suy nhược cơ thể sử dụng lactulose trên 6 tháng nên được kiểm tra định kỳ nồng độ điện giải trong máu (kali, clor, CO2) để phát hiện sớm các bất thường liên quan đến tiêu chảy kéo dài.

Người không dung nạp lactose, fructose hoặc thiếu hụt enzym

Cần thận trọng, tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng đối với người không dung nạp lactose, thiếu hụt enzym lactase toàn phần hoặc có rối loạn kém hấp thu glucose-galactose.

Các lưu ý khác

Không nên tự ý dùng lactulose kéo dài quá vài ngày mà không có hướng dẫn của bác sĩ nếu triệu chứng táo bón không cải thiện. Cần loại trừ các nguyên nhân đau bụng chưa rõ trước khi điều trị. Do quá trình lên men tạo khí hydro trong ruột, một số nhà sản xuất khuyến cáo về khả năng lý thuyết gây nổ khi thực hiện thủ thuật điện cao tần (electrocautery) trên bệnh nhân đang dùng lactulose; trong trường hợp này nên làm sạch ruột bằng dung dịch không lên men trước thủ thuật.

Ngoài các tương tác nêu trên, một số thuốc lợi tiểu, thuốc chống trầm cảm và nhóm thuốc khác cũng có thể có tương tác ở mức độ trung bình với lactulose thông qua ảnh hưởng đến cân bằng điện giải. Người bệnh nên chủ động thông báo đầy đủ cho bác sĩ hoặc dược sĩ về tất cả các thuốc, thực phẩm chức năng đang sử dụng để được tư vấn phù hợp, tránh tự ý phối hợp thuốc.

Các chế phẩm chứa lactulose (dung dịch uống) nên được bảo quản ở nhiệt độ phòng, khoảng 15-30°C, tránh để nơi có nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp, tránh ánh sáng trực tiếp và để xa tầm tay trẻ em. Không nên bảo quản trong ngăn đá tủ lạnh vì có thể ảnh hưởng đến chất lượng dung dịch. Sau khi mở nắp, nên sử dụng theo thời hạn khuyến cáo trên bao bì hoặc tờ hướng dẫn sử dụng đi kèm sản phẩm.

Về giá bán tham khảo, các chế phẩm chứa lactulose trên thị trường Việt Nam hiện có mức giá dao động khá đa dạng tùy thương hiệu và quy cách đóng gói. Dạng hộp 20 gói x 15 mL của một số thương hiệu như Lactulose Stella có giá tham khảo khoảng 75.000-115.000 đồng/hộp tùy nhà thuốc và thời điểm khuyến mãi. Chế phẩm Duphalac (biệt dược gốc) đóng gói tương tự có giá tham khảo khoảng 140.000 đồng/hộp 20 gói. Mức giá thực tế có thể thay đổi tùy chương trình ưu đãi của từng nhà thuốc, người bệnh nên liên hệ trực tiếp nhà thuốc để có thông tin giá cập nhật và chính xác nhất.

Lactulose uống trước hay sau ăn thì tốt hơn?

Lactulose không phụ thuộc nhiều vào bữa ăn nên có thể uống vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày, miễn là duy trì đều đặn cùng một khung giờ để cơ thể quen với nhịp dùng thuốc. Nhiều người thường chọn uống sau bữa sáng để dễ theo dõi và duy trì thói quen. Nếu có băn khoăn cụ thể về thời điểm dùng thuốc phù hợp với tình trạng sức khỏe của mình, người bệnh nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ.

Dùng lactulose bao lâu thì có tác dụng?

Khác với các thuốc nhuận tràng kích thích có tác dụng nhanh, lactulose hoạt động theo cơ chế thẩm thấu nên cần thời gian để vi khuẩn đại tràng chuyển hóa và phát huy tác dụng. Thông thường, hiệu quả nhuận tràng rõ rệt xuất hiện sau khoảng 24-48 giờ sử dụng, một số trường hợp có thể lâu hơn tùy cơ địa. Người bệnh không nên tự ý tăng liều nếu chưa thấy tác dụng ngay trong ngày đầu, mà cần kiên trì theo đúng liều được hướng dẫn và tham khảo bác sĩ nếu sau vài ngày vẫn chưa cải thiện.

Trẻ em có dùng được lactulose không, cần lưu ý gì?

Lactulose có thể sử dụng cho trẻ em để điều trị táo bón, với liều lượng được điều chỉnh theo độ tuổi và cân nặng, thấp hơn nhiều so với liều người lớn. Do vị ngọt đậm đặc trưng, một số trẻ có thể khó uống trực tiếp; phụ huynh có thể pha loãng thuốc với nước hoặc nước trái cây để trẻ dễ uống hơn mà không ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị. Trẻ dùng thuốc nhuận tràng nói chung, bao gồm lactulose, cần được giám sát chặt chẽ bởi người lớn và theo đúng chỉ định của bác sĩ nhi khoa, không tự ý tăng liều hoặc kéo dài thời gian sử dụng.

Lactulose có dùng được lâu dài không?

Nhờ đặc điểm hầu như không hấp thu vào máu, lactulose được đánh giá là tương đối an toàn để sử dụng trong thời gian dài, kể cả ở người cao tuổi hoặc người cần điều trị duy trì bệnh não do gan. Tuy nhiên, người dùng lactulose liên tục trên 6 tháng, đặc biệt là người cao tuổi hoặc suy nhược, nên được bác sĩ chỉ định xét nghiệm điện giải đồ định kỳ để kịp thời phát hiện các bất thường. Việc sử dụng lâu dài vẫn cần có sự theo dõi của bác sĩ, không tự ý duy trì thuốc mà không tái khám.