Permethrin

Chỉ định chính thức của permethrin là điều trị các bệnh da liễu do ký sinh trùng gây ra, cụ thể:

• Điều trị bệnh ghẻ do cái ghẻ Sarcoptes scabiei gây ra, dùng dưới dạng kem bôi nồng độ 5%.
• Điều trị chấy đầu (head lice) ở da đầu và tóc, dùng dưới dạng dung dịch/kem xả (creme rinse) hoặc bộ sản phẩm (kit) nồng độ 1%.
• Điều trị rận mu (chấy vùng sinh dục, thường gọi là "crabs"), áp dụng cùng công thức 1% như điều trị chấy đầu; khuyến cáo tất cả bạn tình cũng cần được điều trị đồng thời để tránh tái nhiễm.
• Hỗ trợ xử lý bề mặt và vật dụng không giặt được (chăn, gối, thú nhồi bông, mũ, tai nghe...) bằng dạng xịt permethrin chuyên dụng cho bề mặt, không dùng dạng này lên da người.

Ngoài các chỉ định trên, permethrin đôi khi được bác sĩ chỉ định cho những mục đích khác ngoài hướng dẫn sử dụng tiêu chuẩn; trong trường hợp này người bệnh nên trao đổi kỹ với bác sĩ điều trị.

Liều dùng cho người lớn

Đối với bệnh ghẻ, permethrin kem 5% được thoa và massage kỹ toàn thân, từ vùng cổ trở xuống đến lòng bàn chân, sau đó rửa sạch bằng cách tắm hoặc tắm vòi sen sau khoảng 8 đến 14 giờ. Với người lớn, khoảng 30 gam kem là đủ cho một lần điều trị toàn thân. Một lần bôi thường đã có tác dụng điều trị dứt điểm; nếu sau 14 ngày vẫn còn dấu hiệu cái ghẻ sống thì mới cần bôi lại.

Đối với chấy đầu hoặc rận mu, dùng permethrin dạng dung dịch/kit 1%: thoa lên tóc đã gội sạch và lau khô bằng khăn cho đến khi tóc và da đầu được thấm ướt đều (đặc biệt chú ý vùng sau tai và gáy), để yên 10 phút rồi xả sạch bằng nước. Có thể dùng lược chải chấy để loại bỏ trứng còn sót lại. Nếu sau khoảng 7 đến 9 ngày vẫn còn thấy chấy sống, có thể bôi lại một lần nữa.

Liều dùng cho trẻ em

Permethrin dạng kem 5% điều trị ghẻ có thể dùng cho trẻ sơ sinh từ 2 tháng tuổi trở lên; với trẻ nhỏ, cần massage thuốc thêm vào cả vùng da đầu, đường chân tóc, thái dương và trán (là những vùng người lớn ít khi bị ghẻ nhưng trẻ nhỏ và người cao tuổi lại dễ bị), tránh để thuốc dính vào mắt, mũi, miệng hoặc bộ phận sinh dục. Với chấy đầu, dạng 1% cũng được dùng cho trẻ từ 2 tháng tuổi trở lên theo cùng cách thoa như người lớn. Không tự ý dùng permethrin cho trẻ dưới 2 tháng tuổi nếu chưa có chỉ định của bác sĩ.

Cách dùng chi tiết

Permethrin chỉ dùng ngoài da, tuyệt đối không uống. Trước khi bôi, cần vệ sinh và lau khô vùng da cần điều trị. Với dạng kem trị ghẻ, thoa một lớp mỏng, tránh để dính vào mắt và niêm mạc; nếu không may dính vào mắt hoặc miệng, cần rửa ngay bằng nước sạch. Với dạng dung dịch/kem xả trị chấy, chỉ gội đầu bằng dầu gội thông thường trước khi bôi thuốc (không dùng dầu xả hay loại dầu gội 2 trong 1, vì có thể làm giảm hiệu quả bám dính của thuốc lên tóc).

Quên liều và xử lý quá liều

Vì phác đồ điều trị bằng permethrin thường chỉ cần một lần bôi duy nhất nên hầu như không có lịch dùng thuốc định kỳ để có thể "quên liều" theo nghĩa thông thường; nếu cần bôi lại lần hai, nên chờ ít nhất 7 ngày sau lần bôi đầu tiên.

Về xử lý quá liều, do permethrin chỉ dùng ngoài da nên nguy cơ quá liều chủ yếu xảy ra khi vô tình nuốt phải thuốc. Trong trường hợp này, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế hoặc trung tâm chống độc để được hướng dẫn xử trí kịp thời; không tự ý gây nôn nếu chưa có chỉ dẫn của nhân viên y tế.

Ghi chú về nguồn liều dùng: thông tin liều dùng trong bài được tổng hợp theo dữ liệu chuyên môn của Drugs.com (biên soạn dựa trên tài liệu của Cerner Multum), vì trong quá trình tra cứu không tìm thấy chuyên luận riêng về permethrin trên Dược điển Việt Nam qua trungtamthuoc.com/duoc-dien.

• Người có tiền sử dị ứng với permethrin hoặc với hoa cúc (chrysanthemum) và các chế phẩm có nguồn gốc từ hoa cúc.
• Người bị dị ứng với bất kỳ thành phần nào khác có trong chế phẩm chứa permethrin.
• Trẻ dưới 2 tháng tuổi không được tự ý dùng thuốc khi chưa có ý kiến của bác sĩ.
• Không dùng permethrin theo đường uống; đây là thuốc chỉ dùng ngoài da.
• Không để thuốc tiếp xúc với mắt, mũi, miệng hoặc niêm mạc; nếu vô tình dính vào các vùng này cần rửa ngay bằng nước sạch.
• Không dùng dạng xịt bề mặt (surface spray) trực tiếp lên da người, chỉ dùng cho vật dụng, quần áo hoặc đồ nội thất theo hướng dẫn.

Tác dụng phụ thường gặp

• Cảm giác bỏng rát, châm chích, ngứa hoặc phát ban nhẹ tại vùng da bôi thuốc.
• Tê hoặc râm ran tại vị trí bôi thuốc.
• Ngứa da đầu, đỏ da, sưng nhẹ hoặc châm chích ở vùng da đầu (đối với dạng trị chấy).

Tác dụng phụ ít gặp hơn

Theo dữ liệu chuyên môn, các phản ứng ngoài da như ngứa (khoảng 7% trường hợp), đỏ da và phát ban (khoảng 1-2%) đã được ghi nhận. Về thần kinh, cảm giác tê và châm chích xuất hiện ở khoảng 1-2% người dùng; đau đầu, chóng mặt cũng từng được báo cáo. Một số ít trường hợp co giật hiếm gặp đã được ghi nhận nhưng chưa xác định rõ mối liên hệ trực tiếp với việc dùng permethrin. Ngoài ra, người dùng có thể gặp đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn hoặc nôn, và đôi khi có sốt nhẹ.

Dấu hiệu cần cấp cứu ngay

Cần được hỗ trợ y tế khẩn cấp nếu xuất hiện dấu hiệu phản ứng dị ứng nghiêm trọng như nổi mề đay, khó thở, sưng mặt, môi, lưỡi hoặc họng. Nếu cảm giác bỏng rát, đỏ da hoặc sưng tại vùng bôi thuốc trở nên nghiêm trọng, cần liên hệ bác sĩ ngay lập tức.

• Phụ nữ có thai: permethrin được xếp vào nhóm B theo phân loại thai kỳ của FDA (Hoa Kỳ). Các nghiên cứu trên động vật không cho thấy bằng chứng gây hại cho thai nhi hay ảnh hưởng đến khả năng sinh sản, tuy nhiên hiện chưa có dữ liệu kiểm chứng đầy đủ trên người mang thai. Vì vậy, permethrin chỉ nên được sử dụng trong thai kỳ khi lợi ích điều trị được đánh giá là vượt trội hơn nguy cơ, và cần có chỉ định của bác sĩ.
• Phụ nữ cho con bú: hiện chưa có dữ liệu về việc permethrin có bài tiết qua sữa mẹ hay không. Nhà sản xuất khuyến cáo cần cân nhắc giữa việc tạm ngưng cho con bú hoặc ngưng dùng thuốc, tùy theo mức độ cần thiết của việc điều trị đối với người mẹ.
• Trẻ nhỏ và người cao tuổi: đây là hai nhóm đối tượng có thể bị ghẻ ở vùng da đầu, chân tóc, thái dương - vốn ít gặp ở người lớn khỏe mạnh, do đó cần được bôi thuốc bổ sung ở các vùng này theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Phản ứng thoáng qua: một số người có thể cảm thấy ngứa, sưng hoặc đỏ da tăng nhẹ trong thời gian đầu sử dụng thuốc; đây là phản ứng thường gặp và có thể tự giảm dần.
• Chỉ dùng ngoài da, tránh xa tầm tay trẻ em, không dùng lại thuốc cho người khác và không dùng quá thời gian khuyến cáo trên nhãn thuốc.

Theo dữ liệu tương tác chuyên môn hiện có, số lượng thuốc được ghi nhận có tương tác với permethrin dạng bôi khá hạn chế do đường dùng tại chỗ giúp hoạt chất này hấp thu vào tuần hoàn toàn thân rất ít.

Trong quá trình tra cứu từ các nguồn chuyên môn được phép sử dụng, không tìm thấy dữ liệu cụ thể về tương tác giữa permethrin với rượu, bia hoặc thực phẩm. Người dùng nên chủ động thông báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ về tất cả các loại thuốc, thực phẩm chức năng đang sử dụng để được tư vấn phù hợp.

Permethrin nên được bảo quản ở nhiệt độ phòng, tránh ẩm và tránh nhiệt độ cao, để xa tầm tay trẻ em và không để trong phòng tắm nơi có độ ẩm cao.

Về giá bán tham khảo, mức giá của các chế phẩm chứa permethrin dao động khá lớn tùy thị trường và quy cách đóng gói. Tại Hoa Kỳ, giá bán lẻ trung bình cho một tuýp kem 5% loại 60 gam dao động khoảng 97-146 USD nếu mua trực tiếp tại nhà thuốc, nhưng có thể giảm còn khoảng 16-42 USD khi sử dụng các chương trình giảm giá của nhà thuốc. Tại Anh, một tuýp kem permethrin 5% có giá tham khảo khoảng 12-17 bảng Anh. Tại một số thị trường châu Á như Bangladesh, các chế phẩm permethrin 5% dạng tuýp 30 gam có giá rất thấp, chỉ khoảng 48-57 taka (dưới 1 USD). Tại Việt Nam, các nhà thuốc trực tuyến hiện chưa công bố rộng rãi mức giá cụ thể cho sản phẩm chứa permethrin đơn thành phần; người bệnh nên liên hệ trực tiếp nhà thuốc hoặc bệnh viện da liễu tại địa phương để biết giá chính xác và kiểm tra tình trạng còn hàng.

Permethrin có dùng được cho phụ nữ mang thai không?

Permethrin được xếp vào nhóm B theo phân loại nguy cơ thai kỳ của FDA, nghĩa là các nghiên cứu trên động vật chưa cho thấy bằng chứng gây hại cho thai nhi, nhưng chưa có đủ dữ liệu kiểm chứng trên người mang thai. Vì vậy, phụ nữ mang thai chỉ nên dùng permethrin khi có chỉ định của bác sĩ, trong trường hợp lợi ích điều trị được đánh giá là lớn hơn nguy cơ tiềm ẩn.

Bôi Permethrin bao lâu thì khỏi ghẻ và khi nào cần bôi lại?

Với bệnh ghẻ, kem permethrin 5% cần được để trên da từ 8 đến 14 giờ trước khi rửa sạch, và thông thường chỉ một lần bôi đã có tác dụng điều trị dứt điểm ký sinh trùng gây bệnh. Tuy nhiên, cảm giác ngứa có thể vẫn còn kéo dài một thời gian sau khi cái ghẻ đã bị tiêu diệt, do đó không nên nhầm lẫn triệu chứng ngứa dai dẳng với việc điều trị thất bại. Chỉ khi sau 14 ngày vẫn còn dấu hiệu cái ghẻ còn sống (như xuất hiện tổn thương mới) mới cần bôi lại một lần nữa theo hướng dẫn của bác sĩ.

Permethrin có điều trị được rận mu (chấy vùng kín) không?

Có. Ngoài chỉ định điều trị ghẻ và chấy đầu, permethrin dạng dung dịch 1% cũng được dùng để điều trị rận mu. Khi điều trị, cần thoa thuốc lên toàn bộ vùng lông mu và các vùng lông xung quanh đùi, hậu môn (tránh vùng trong âm đạo hoặc trực tràng), để yên 10 phút rồi rửa sạch. Điều quan trọng là tất cả bạn tình cũng cần được điều trị đồng thời để tránh tái nhiễm qua lại.

Có thể dùng dầu xả trước khi bôi Permethrin trị chấy không?

Không nên. Trước khi bôi permethrin dạng trị chấy, chỉ nên gội đầu bằng dầu gội thông thường, không dùng dầu xả hoặc loại dầu gội kết hợp 2 trong 1, vì các sản phẩm này có thể tạo lớp màng trên tóc làm giảm khả năng bám và thẩm thấu của thuốc, từ đó ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị.