Tibolone

Tibolone được sử dụng trong các trường hợp sau:

• Điều trị ngắn hạn các triệu chứng vận mạch (bốc hỏa, đổ mồ hôi đêm) do thiếu hụt estrogen ở phụ nữ sau mãn kinh, khởi phát ít nhất 12 tháng sau kỳ kinh tự nhiên cuối cùng.
• Cải thiện các triệu chứng tại chỗ liên quan đến teo niệu-sinh dục như khô âm đạo, đau khi giao hợp.
• Hỗ trợ phòng ngừa loãng xương sau mãn kinh ở những phụ nữ có nguy cơ gãy xương cao nhưng không thể dùng các thuốc phòng ngừa loãng xương khác (chỉ định hàng hai).
• Có thể khởi đầu ngay lập tức ở phụ nữ mãn kinh do phẫu thuật (cắt buồng trứng) hoặc đang điều trị bằng chất đồng vận GnRH.

Cần lưu ý, Tibolone không được chỉ định dùng như một biện pháp tránh thai và không thay thế cho các phương pháp phòng ngừa loãng xương đã được phê duyệt khác khi bệnh nhân có thể sử dụng chúng.

Liều dùng cho người lớn

Liều khuyến cáo của Tibolone là 2,5 mg, uống một lần mỗi ngày, dùng đường uống. Đây cũng là hàm lượng duy nhất được bào chế trên thị trường (viên nén 2,5 mg). Nguyên tắc chung khi khởi đầu và duy trì điều trị là dùng liều thấp nhất có hiệu quả trong thời gian ngắn nhất cần thiết để kiểm soát triệu chứng, đồng thời đánh giá lại nhu cầu tiếp tục điều trị sau mỗi 3-6 tháng.

Thời điểm bắt đầu điều trị phụ thuộc vào tình trạng mãn kinh của người bệnh:

• Mãn kinh tự nhiên: nên bắt đầu dùng Tibolone ít nhất 12 tháng sau kỳ kinh nguyệt tự nhiên cuối cùng.
• Mãn kinh do phẫu thuật, hoặc đang dùng chất đồng vận GnRH: có thể bắt đầu Tibolone ngay lập tức.
• Chuyển từ liệu pháp hormone thay thế (HRT) tuần tự sang Tibolone: bắt đầu dùng Tibolone 1 ngày sau khi kết thúc chu kỳ điều trị hiện tại.
• Chuyển từ HRT phối hợp liên tục sang Tibolone: có thể bắt đầu bất cứ lúc nào.

Người cao tuổi không cần điều chỉnh liều so với liều chuẩn ở người lớn.

Cách dùng

Viên Tibolone nên được uống nguyên viên với một lượng nước hoặc chất lỏng vừa đủ, vào cùng một thời điểm mỗi ngày để duy trì nồng độ ổn định trong cơ thể. Thuốc có thể uống không phụ thuộc vào bữa ăn (trước hoặc sau ăn đều được). Không nên tự ý bẻ, nghiền viên thuốc nếu không có chỉ định của bác sĩ. Lưu ý quan trọng: không phối hợp thêm bất kỳ progestogen riêng lẻ nào cùng với Tibolone, vì bản thân hoạt chất này đã có hoạt tính giống progesterone thông qua chất chuyển hóa của nó.

Quên liều

Nếu quên uống thuốc và thời gian trôi qua chưa đến 12 giờ so với giờ uống thường lệ, người bệnh có thể uống bù ngay khi nhớ ra. Nếu đã quá 12 giờ, nên bỏ qua liều đã quên và uống liều tiếp theo vào đúng giờ như lịch trình thông thường, không uống gấp đôi liều để bù.

Quá liều

Các nghiên cứu về độc tính cấp cho thấy Tibolone có độ an toàn tương đối cao khi dùng quá liều ngẫu nhiên. Triệu chứng quá liều có thể bao gồm buồn nôn, nôn ói và chảy máu âm đạo. Hướng xử trí chủ yếu là điều trị triệu chứng, chưa có thuốc giải độc đặc hiệu. Khi nghi ngờ quá liều, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế để theo dõi và xử trí kịp thời.

Tuyệt đối không sử dụng Tibolone trong các trường hợp sau:

• Quá mẫn với Tibolone hoặc bất kỳ thành phần nào của chế phẩm.
• Đang mang thai hoặc nghi ngờ mang thai; đang cho con bú.
• Có tiền sử hoặc đang bị ung thư vú, hoặc nghi ngờ ung thư vú.
• Có khối u ác tính phụ thuộc estrogen hoặc progestin đã biết hoặc nghi ngờ (ví dụ: ung thư nội mạc tử cung).
• Tăng sản nội mạc tử cung chưa được điều trị.
• Chảy máu âm đạo bất thường chưa được chẩn đoán nguyên nhân.
• Rối loạn chức năng gan hoặc bệnh gan đang tiến triển, kể cả khi các xét nghiệm chức năng gan chưa trở về bình thường.
• Đang có hoặc có tiền sử bệnh huyết khối tắc mạch động mạch (như đau thắt ngực, đột quỵ, nhồi máu cơ tim, bệnh mạch vành, cơn thiếu máu não thoáng qua).
• Đang có hoặc có tiền sử huyết khối tĩnh mạch đã được xác nhận (huyết khối tĩnh mạch sâu, thuyên tắc phổi) hoặc viêm tắc tĩnh mạch đang hoạt động.
• Rối loạn đông máu di truyền đã biết (thiếu hụt protein C, protein S, antithrombin).
• Rối loạn thị lực do bệnh lý mạch máu ở mắt (mất một phần hoặc toàn bộ thị lực).
• Bệnh rối loạn chuyển hóa porphyrin (porphyria).

Đây là nhóm nội dung có mức độ rủi ro cao, người bệnh cần thông báo đầy đủ tiền sử bệnh lý cá nhân và gia đình cho bác sĩ trước khi bắt đầu điều trị bằng Tibolone.

Thường gặp (tỷ lệ 1-10%)

• Ngứa vùng sinh dục.
• Rậm lông, tăng cân.
• Đau vùng bụng dưới.
• Kết quả phết tế bào cổ tử cung (Pap smear) bất thường, căng tức vú, loạn sản cổ tử cung.
• Tăng sản nội mạc tử cung, tiết dịch âm đạo, đau vùng chậu, chảy máu âm đạo.
• Nhiễm nấm candida âm hộ-âm đạo, viêm âm hộ-âm đạo.

Ít gặp (tỷ lệ dưới 1%)

• Phù nề.
• Mụn trứng cá, ngứa da.
• Khó chịu vùng bụng.
• Nhiễm nấm, nhiễm nấm âm đạo.
• Đau núm vú.

Chưa xác định tần suất cụ thể

• Nhồi máu cơ tim cấp, đột quỵ do thiếu máu não cục bộ, huyết khối tĩnh mạch sâu, thuyên tắc phổi.
• Giảm dung nạp glucose; thay đổi các thành phần lipid máu (giảm HDL, giảm LDL, giảm cholesterol và triglyceride toàn phần).
• Chảy máu âm đạo bất thường.
• Ung thư nội mạc tử cung, u ác tính tuyến vú.
• Viêm da tiết bã, phát ban da.
• Bất thường xét nghiệm chức năng gan.
• Trầm cảm, chóng mặt, đau đầu, đau nửa đầu.
• Đau khớp, đau cơ.
• Nhìn mờ, rối loạn thị giác.

Người bệnh nên liên hệ ngay với bác sĩ nếu gặp các dấu hiệu bất thường nghiêm trọng như chảy máu âm đạo không kiểm soát, đau ngực, khó thở, sưng đau một bên chân, đau đầu dữ dội đột ngột, yếu liệt một bên cơ thể, hoặc vàng da vàng mắt.

• Phụ nữ có thai: Tibolone chống chỉ định tuyệt đối trong thai kỳ; nếu phát hiện có thai trong quá trình điều trị, cần ngừng thuốc ngay lập tức.
• Phụ nữ cho con bú: không khuyến cáo sử dụng do nguy cơ ảnh hưởng đến trẻ bú mẹ chưa được đánh giá đầy đủ.
• Suy gan: cần thận trọng ở người có bệnh lý gan (ví dụ u tuyến gan); ngừng thuốc nếu xuất hiện vàng da hoặc bất thường chức năng gan.
• Người có nguy cơ huyết khối tĩnh mạch: cần đánh giá kỹ các yếu tố nguy cơ (tuổi cao, béo phì, bất động kéo dài, lupus ban đỏ hệ thống, ung thư) trước và trong quá trình điều trị; nên ngừng thuốc tạm thời 4-6 tuần trước phẫu thuật có nguy cơ bất động kéo dài.
• Người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp: Tibolone không được chứng minh có tác dụng bảo vệ tim mạch và không được khuyến cáo dùng cho mục đích dự phòng bệnh tim mạch.
• Người có tiền sử đau nửa đầu, động kinh, hen suyễn, sỏi mật, lupus ban đỏ, xơ cứng tai (otosclerosis), u xơ tử cung hoặc lạc nội mạc tử cung: cần thận trọng vì Tibolone có thể làm nặng thêm các tình trạng này.
• Người trên 60-65 tuổi: cần cân nhắc kỹ nguy cơ đột quỵ và sa sút trí tuệ có thể tăng lên khi bắt đầu liệu pháp hormone ở nhóm tuổi này.
• Sàng lọc định kỳ: nên thực hiện chụp nhũ ảnh (mammogram) trước khi bắt đầu và định kỳ trong quá trình điều trị, cùng với khám phụ khoa và theo dõi đều đặn.

Tibolone có thể tương tác với nhiều nhóm thuốc khác nhau, làm thay đổi hiệu quả điều trị hoặc tăng nguy cơ tác dụng phụ. Dưới đây là một số tương tác đáng chú ý:

Do danh sách tương tác của Tibolone khá đa dạng và một số tương tác có ý nghĩa lâm sàng quan trọng, người bệnh cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ hoặc dược sĩ về tất cả các thuốc, thực phẩm chức năng đang sử dụng trước khi bắt đầu dùng Tibolone.

Tibolone (biệt dược phổ biến Livial) cần được bảo quản ở nhiệt độ từ 15-30°C, tránh ánh sáng trực tiếp và nơi ẩm ướt. Nên giữ vỉ thuốc trong bao bì gốc cho đến khi sử dụng để hạn chế tác động của độ ẩm và ánh sáng làm giảm chất lượng thuốc. Để xa tầm tay trẻ em.

Về giá bán, tại thời điểm khảo sát, Livial (Tibolone 2,5 mg) được bán với giá tham khảo dao động khoảng 35-53 bảng Anh cho hộp 28 viên tại một số nhà thuốc trực tuyến ở Anh, và khoảng 143-169 ringgit Malaysia (RM) cho một hộp tương tự tại thị trường Malaysia. Mức giá cụ thể tại các nhà thuốc ở Việt Nam có thể khác biệt tùy theo nhà phân phối, kênh nhập khẩu và thời điểm mua hàng; người bệnh nên liên hệ trực tiếp các nhà thuốc uy tín tại địa phương để có báo giá chính xác và kiểm tra nguồn gốc sản phẩm trước khi mua.

Tibolone có phải là thuốc tránh thai không?

Không. Tibolone chỉ được chỉ định để giảm triệu chứng mãn kinh và hỗ trợ phòng ngừa loãng xương ở phụ nữ sau mãn kinh, hoàn toàn không có tác dụng tránh thai. Phụ nữ vẫn còn khả năng mang thai không nên dựa vào Tibolone để ngừa thai dưới bất kỳ hình thức nào.

Uống Tibolone trong bao lâu thì thấy hiệu quả và có cần dùng lâu dài không?

Hầu hết các nghiên cứu ghi nhận Tibolone bắt đầu cải thiện các triệu chứng vận mạch như bốc hỏa trong vòng vài tuần đến vài tháng đầu điều trị. Tuy nhiên, nguyên tắc điều trị được khuyến cáo là dùng liều thấp nhất có hiệu quả trong thời gian ngắn nhất cần thiết, đồng thời đánh giá lại nhu cầu tiếp tục sử dụng sau mỗi 3-6 tháng cùng bác sĩ điều trị, vì lợi ích và nguy cơ của liệu pháp hormone có thể thay đổi theo thời gian sử dụng.

Tibolone có làm tăng nguy cơ ung thư vú không?

Một số nghiên cứu dịch tễ học, trong đó có Million Women Study, ghi nhận nguy cơ ung thư vú có thể tăng lên khi sử dụng Tibolone, đặc biệt khi dùng kéo dài; nguy cơ này có xu hướng trở về mức nền trong vòng vài năm sau khi ngừng thuốc. Tuy nhiên một số nghiên cứu khác dùng dữ liệu khác lại chưa xác nhận được mối liên hệ này một cách nhất quán. Do đó, phụ nữ có yếu tố nguy cơ ung thư vú (tiền sử gia đình, bệnh lý tuyến vú) cần được bác sĩ đánh giá kỹ và theo dõi bằng chụp nhũ ảnh định kỳ trong suốt quá trình dùng Tibolone.

Quên uống Tibolone một ngày có sao không?

Nếu quên uống và chưa quá 12 giờ so với giờ uống thường lệ, người bệnh có thể uống bù ngay. Nếu đã quá 12 giờ, nên bỏ qua liều đã quên, không uống gấp đôi liều, và tiếp tục uống liều tiếp theo vào đúng giờ như thường lệ. Việc quên một liều đơn lẻ thường không gây ảnh hưởng nghiêm trọng nhưng không nên lặp lại thường xuyên để đảm bảo hiệu quả kiểm soát triệu chứng ổn định.