1. Vai trò của tuyến giáp đối với sức khỏe tổng thể 

tuyến giáp là một tuyến nội tiết nhỏ hình con bướm nằm ở phía trước cổ, ngay dưới sụn giáp. Dù có kích thước nhỏ nhưng tuyến giáp đóng vai trò như một cơ quan điều phối toàn bộ quá trình trao đổi chất thông qua việc sản xuất, lưu trữ và giải phóng các hormone thiết yếu để kiểm soát năng lượng và nhịp sinh học của toàn bộ cơ thể.

Tuyến giáp dù có kích thước nhỏ nhưng đóng vai trò quan trọng trong cơ thể người

Chức năng chính của tuyến giáp là điều hòa tốc độ chuyển hóa tế bào, kiểm soát thân nhiệt, nhịp tim, cũng như ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của hệ thống thần kinh trung ương và hệ xương khớp. 

Khi tuyến giáp hoạt động bình thường (trạng thái bình giáp), cơ thể duy trì được mức năng lượng ổn định. Ngược lại, bất kỳ sự rối loạn nào khiến tuyến giáp sản xuất hormone quá mức (cường giáp) hoặc thiếu hụt (suy giáp) đều gây ra những tổn thương toàn thân, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ tim mạch, tiêu hóa và tâm sinh lý của người bệnh.

2. Xét nghiệm tuyến giáp gồm những chỉ số nào? 

Một bảng xét nghiệm sinh hóa đánh giá chức năng tuyến giáp tiêu chuẩn không chỉ đo lường lượng hormone do tuyến giáp tiết ra mà còn phải đánh giá cả hormone điều khiển tuyến giáp từ não bộ. Để đọc hiểu kết quả, người bệnh cần nắm 3 chỉ số chính sau:

• Chỉ số TSH (Thyroid Stimulating Hormone): Đây là hormone kích thích tuyến giáp do tuyến yên tiết ra. Tại tuyến giáp, TSH điều khiển việc tuyến giáp sản xuất thêm hoặc giảm bớt lượng hormone. Sự thay đổi nồng độ TSH là dấu hiệu cảnh báo sớm nhất và nhạy nhất cho các rối loạn tuyến giáp.
• Chỉ số FT4 (Free Thyroxine): Đây là hormone T4 ở dạng tự do (không gắn kết với protein), chiếm tỷ lệ lớn nhất trong các hormone do tuyến giáp sản xuất. FT4 phản ánh chính xác lượng hormone tuyến giáp đang hoạt động thực tế trong máu, chịu trách nhiệm chính trong việc điều hòa chuyển hóa năng lượng. 
• Chỉ số FT3 (Free Triiodothyronine): Là hormone T3 ở dạng tự do. Mặc dù lượng FT3 tuyến giáp sản xuất ra ít hơn FT4, nhưng FT3 lại có hoạt tính sinh học mạnh hơn FT4 gấp 4 lần. Xét nghiệm FT3 thường được bác sĩ chỉ định bổ sung khi nghi ngờ người bệnh mắc hội chứng cường giáp nhưng chỉ số FT4 vẫn ở mức bình thường. 

3. Hướng dẫn cách đọc kết quả xét nghiệm tuyến giáp chi tiết

Cách đọc kết quả xét nghiệm tuyến giáp không quá phức tạp. Bạn cần so sánh chỉ số xét nghiệm thực tế của mình với cột "Khoảng giá trị tham chiếu" được in trên phiếu trả kết quả. Giới hạn bình thường của người trưởng thành khỏe mạnh thường dao động như sau (tùy thuộc vào hệ thống máy xét nghiệm của từng cơ sở y tế): 

• TSH (0.4 - 4.0 mIU/L).
• FT4 (12 - 22 pmol/L).
• FT3 (3.1 - 6.8 pmol/L). 

Sự thay đổi ngược chiều giữa TSH và FT4/FT3 sẽ chỉ điểm các bệnh lý khác nhau như:

• Dấu hiệu suy giáp (Tuyến giáp hoạt động kém): Trong trường hợp này, tuyến giáp không sản xuất đủ hormone T4. Lúc này, tuyến yên sẽ tăng cường tiết ra nhiều TSH hơn để ép tuyến giáp làm việc. Do đó, trên phiếu kết quả sẽ hiển thị: Chỉ số TSH tăng cao vượt ngưỡng và chỉ số FT4 giảm thấp. Bệnh nhân thường có biểu hiện mệt mỏi, sợ lạnh, nhịp tim chậm và tăng cân không rõ nguyên nhân.
• Dấu hiệu cường giáp (Tuyến giáp hoạt động quá mức): Lúc này, tuyến giáp đang sản xuất ồ ạt hormone T4 và T3 vào máu. Tuyến yên nhận thấy lượng hormone đã quá dư thừa nên sẽ ngừng tiết TSH. Trên phiếu kết quả sẽ hiển thị: Chỉ số TSH giảm rất thấp (có thể về gần bằng 0) và chỉ số FT4, FT3 tăng cao vượt ngưỡng. Bệnh nhân sẽ đối mặt với các triệu chứng như nhịp tim nhanh, sụt cân nhiều, tay run và đổ mồ hôi liên tục.
• Rối loạn cận lâm sàng (Giai đoạn sớm): Đây là giai đoạn tuyến giáp mới bắt đầu lệch khỏi mức bình thường, chưa đủ để gây triệu chứng rõ. Nhưng "chưa có triệu chứng" không đồng nghĩa với "không cần xử lý". Với người trên 65 tuổi, phụ nữ sau mãn kinh, hoặc người có bệnh tim mạch, tình trạng TSH giảm thấp kéo dài làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim và loãng xương. Vì vậy khi phiếu kết quả cho thấy TSH bất thường dù FT4 vẫn trong ngưỡng, bạn nên đưa kết quả cho bác sĩ nội tiết xem, để bác sĩ quyết định là theo dõi hay cần can thiệp. 

Bác sĩ hướng dẫn người bệnh cách đọc kết quả xét nghiệm tuyến giáp cơ bản

Như vậy, ba chỉ số TSH, FT3 và FT4 cho biết tuyến giáp của bạn đang hoạt động bình thường, quá mức hay kém đi. Tuy nhiên trên thực tế chúng chưa cho biết nguyên nhân thực sự vì sao. Cùng một kết quả "TSH giảm, FT4 tăng" có thể do bệnh Basedow, do viêm tuyến giáp, hoặc do một nhân tuyến giáp hoạt động quá mức, mỗi nguyên nhân có cách điều trị khác nhau. Để tìm đúng nguyên nhân, bác sĩ thường chỉ định thêm xét nghiệm kháng thể (như TRAb), siêu âm tuyến giáp hoặc xạ hình tuyến giáp. 

4. Những yếu tố có thể làm sai lệch kết quả xét nghiệm tuyến giáp 

Kết quả định lượng hormone tuyến giáp rất nhạy cảm và có thể bị sai lệch giả (âm tính giả hoặc dương tính giả) bởi một số yếu tố như:

• Người bệnh sử dụng các loại thực phẩm chức năng bổ sung Biotin (Vitamin B7) liều cao - thường có mặt trong các sản phẩm làm đẹp da, mọc tóc. Biotin can thiệp trực tiếp vào phản ứng miễn dịch của máy xét nghiệm, dẫn đến kết quả TSH bị giảm thấp giả tạo và FT4 tăng cao giả tạo, khiến bác sĩ dễ chẩn đoán nhầm thành bệnh cường giáp. 
• Các thuốc chứa corticoid, thuốc chống loạn nhịp tim có thể làm thay đổi nồng độ hormone: Một số bệnh lý cấp tính nặng (như nhồi máu cơ tim, nhiễm trùng huyết) hoặc việc sử dụng các loại thuốc điều trị chống loạn nhịp tim cũng làm thay đổi quá trình chuyển hóa T4 thành T3 ngoại vi, gây rối loạn các chỉ số trên phiếu kết quả. 
• Phụ nữ mang thai sẽ có sự thay đổi sinh lý tự nhiên về nội tiết, dẫn đến hệ quy chiếu chỉ số TSH sẽ khác biệt hoàn toàn theo từng tam cá nguyệt so với người bình thường

5. Những lưu ý khi đi xét nghiệm tuyến giáp 

Khác với xét nghiệm đường huyết hay mỡ máu, xét nghiệm chức năng tuyến giáp không bắt buộc người bệnh phải nhịn ăn. Thời điểm lấy máu có thể diễn ra vào bất kỳ khoảng thời gian nào trong ngày. Tuy nhiên, để đảm bảo kết quả phản ánh chính xác nhất hoạt động của tuyến giáp, người bệnh cần tuân thủ một số nguyên tắc quan trọng trước khi lấy máu xét nghiệm:

• Xét nghiệm chức năng tuyến giáp không bắt buộc nhịn ăn, nên nếu bạn đã ăn sáng thì vẫn lấy máu được. Tuy nhiên nếu chủ động sắp xếp được, hãy lấy máu vào buổi sáng khi chưa ăn: sau khi ăn, chỉ số TSH giảm nhẹ trong vài giờ, có thể che mất một trường hợp rối loạn ở mức ranh giới. Điều này đặc biệt quan trọng với người đang theo dõi định kỳ, lấy máu cùng một khung giờ giữa các lần thì kết quả sẽ có thể so sánh được với nhau. 
• Dừng sử dụng các sản phẩm có chứa Biotin ít nhất từ 2 đến 3 ngày trước khi đi xét nghiệm. Nếu đang dùng mà chưa kịp dừng, cần thông báo với bác sĩ trước khi có chỉ định.
• Tránh dùng các chất kích thích như cà phê, rượu, bia, thuốc lá trước khi xét nghiệm. Đồng thời hạn chế các chất giàu đạm, nước uống có ga để đảm bảo kết quả chính xác nhất.
• Đối với bệnh nhân đã được chẩn đoán mắc bệnh tuyến giáp và đang trong quá trình dùng thuốc điều trị nội tiết, cần tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị về việc có nên uống thuốc vào buổi sáng trước khi lấy máu hay không, vì liều thuốc vừa uống có thể làm tăng vọt nồng độ FT4 trong máu, gây khó khăn cho việc đánh giá liều lượng duy trì.

Để đảm bảo có kết quả chính xác, bác sĩ thường kết hợp xét nghiệm tuyến giáp và một số phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác

Biết cách đọc kết quả Xét nghiệm tuyến giáp giúp người bệnh chủ động theo dõi sức khỏe nội tiết tốt hơn. Tuy nhiên, các chỉ số này bắt buộc phải được bác sĩ chuyên khoa Nội tiết đánh giá kết hợp cùng các phương pháp chẩn đoán khác như siêu âm tuyến giáp và biểu hiện lâm sàng để đưa ra kết quả cuối cùng. 

Tốt nhất, bạn nên lựa chọn đơn vị y tế uy tín để thăm khám và thực hiện các xét nghiệm, chẩn đoán liên quan. Một địa chỉ y tế bạn có thể tham khảo và lựa chọn là Hệ thống Y tế MEDLATEC. Để đặt lịch khám sớm, Quý khách có thể liên hệ MEDLATEC qua tổng đài dịch vụ 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.