1. Bị suy thận là gì và các nguyên nhân khởi phát chính

Để hiểu rõ căn nguyên khi Bị suy thận, các chuyên gia Thận - Tiết niệu phân tích rằng thận đóng vai trò như bộ máy lọc tinh vi, mỗi ngày lọc khoảng 180 lít huyết tương để đào thải độc tố, chất cặn bã và nước dư thừa ra ngoài qua đường nước tiểu. Khi các đơn vị lọc máu (nephron) bị tổn thương cấu trúc và xơ hóa kéo dài, chúng mất đi khả năng lọc tự nhiên, dẫn đến sự tích tụ các chất độc hại trong cơ thể.

Y văn thường phân loại các nguyên nhân dẫn đến tổn thương thận thành ba nhóm cơ chế chính:

• Nguyên nhân tại thận: Bệnh viêm cầu thận mạn, bệnh thận do đái tháo đường, tăng huyết áp kéo dài làm tổn thương hệ thống mạch máu nhỏ trong cầu thận, hoặc bệnh thận đa nang di truyền.

Viêm cầu thận là một trong những nguyên nhân gây gây suy thận

• Nguyên nhân trước thận (thiếu máu nuôi dưỡng): Tình trạng tụt huyết áp kéo dài, mất nước nặng do tiêu chảy, xuất huyết hoặc suy tim làm giảm sút nghiêm trọng lượng máu bơm đến thận.
• Nguyên nhân sau thận (tắc nghẽn đường dẫn niệu): Sỏi thận, u bàng quang, u xơ tuyến tiền liệt hoặc hẹp niệu quản gây ứ trệ nước tiểu dội ngược áp lực lên đài bể thận.

2. Các giai đoạn tiến triển lâm sàng khi bị suy thận từ nhẹ đến nặng

Quá trình bị suy thận thường được các bác sĩ phân chia thành 5 giai đoạn dựa trên mức độ lọc cầu thận (eGFR) và lượng albumin trong nước tiểu để đánh giá khả năng hoạt động của bộ máy lọc máu. Bệnh thận mạn được xác định khi tổn thương hoặc giảm chức năng thận kéo dài trên 3 tháng:

Giai đoạn 1 và Giai đoạn 2 (Giai đoạn nhẹ)

• Chỉ số eGFR từ 90 ml/phút/1.73m2  trở lên (giai đoạn 1) hoặc từ 60 đến 89 (giai đoạn 2), kèm dấu hiệu tổn thương thận. Thận vẫn còn khả năng bù trừ tốt, người bệnh hầu như không cảm nhận được triệu chứng bất thường nào. Tổn thương chỉ được phát hiện tình cờ thông qua xét nghiệm nước tiểu thấy có protein hoặc siêu âm thấy cấu trúc thận thay đổi nhẹ.

Giai đoạn 3 (Giai đoạn trung bình)

• Chỉ số eGFR giảm xuống từ 30 đến 59 ml/phút/1.73m2. Lúc này, các chất cặn bã bắt đầu tích tụ trong máu, người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện mệt mỏi rõ rệt, sưng phù nhẹ ở mặt hoặc chân tay, tiểu đêm nhiều lần và chán ăn.

Giai đoạn 4 và Giai đoạn 5 (Giai đoạn nặng và suy thận mạn giai đoạn cuối)

• Chỉ số eGFR ở giai đoạn 4 từ 15 đến 29 và ở giai đoạn 5 dưới 15 ml/phút/1.73m2. Ở giai đoạn 5, . Thận gần như mất hoàn toàn chức năng lọc. Người bệnh đối mặt với tình trạng ngộ độc ure huyết, thiếu máu nặng, khó thở do ứ dịch phổi, buồn nôn liên tục. Khi đó, nhiều người bệnh cần điều trị thay thế thận theo chỉ định của bác sĩ, như chạy thận nhân tạo, lọc màng bụng hoặc ghép thận.

3. Dấu hiệu nhận biết sớm khi cơ thể gặp tình trạng bị suy thận

Do cơ chế bù trừ mạnh mẽ của cơ thể, các triệu chứng lâm sàng thường chỉ bộc lộ rõ khi bệnh đã chuyển sang giai đoạn trung bình và nặng:

Thay đổi bất thường về lượng và tính chất nước tiểu

• Tình trạng tiểu đêm liên tục nhiều lần khiến người bệnh mất ngủ, nước tiểu có nhiều bọt lâu tan (do rò rỉ lượng lớn protein) hoặc nước tiểu sẫm màu, lẫn máu do tổn thương màng lọc.

Biểu hiện phù nề và mệt mỏi toàn thân

• Do thận không thể đào thải nước và muối dư thừa, mặt, mí mắt (đặc biệt vào buổi sáng) và hai bàn chân, mắt cá chân xuất hiện tình trạng sưng phù ấn lõm. Kèm theo đó là cơ thể luôn trong trạng thái uể oải, xanh xao do thiếu hụt hormone erythropoietin sản xuất hồng cầu.

Phù nề là một trong những dấu hiệu cảnh báo bị suy thận

Ngứa ngáy da dẻ và rối loạn tiêu hóa

• Sự tích tụ các chất độc urê trong máu và các rối loạn khác của bệnh thận mạn có thể gây ngứa kéo dài khắp  cơ thể. Người bệnh cũng thường xuyên có cảm giác buồn nôn, chán ăn, miệng có vị kim loại.

4. Các biện pháp kiểm soát, điều trị và phòng ngừa bệnh lý thận mạn tính

Khi đối diện với tình trạng bị suy thận, việc tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị y khoa kết hợp thay đổi lối sống là yếu tố quan trọng giúp làm chậm tiến triển bệnh và bảo tồn chức năng thận:

Điều trị nội khoa kiểm soát nguyên nhân gốc rễ

• Kiểm soát huyết áp và đường huyết: Duy trì ổn định huyết áp dưới 130/80 mmHg và kiểm soát nghiêm ngặt chỉ số đường huyết giúp bảo vệ các mạch máu nhỏ trong cầu thận không bị tổn thương thêm.

Duy trì huyết áp ổn định hỗ trợ các mạch máu trong thận không bị tổn thương thêm

• Sử dụng thuốc bảo vệ thận: Bác sĩ thường chỉ định các nhóm thuốc ức chế men chuyển (ACEi) hoặc ức chế thụ thể (ARB) cho người có tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc đạm/albumin trong nước tiểu, nhằm làm giảm áp lực lọc trong cầu thận và giảm lượng protein niệu. Người bệnh cần xét nghiệm creatinin và kali máu định kỳ khi dùng nhóm thuốc này.

Xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học cho người bệnh thận

• Giảm lượng đạm (protein) nạp vào: Giúp giảm tải gánh nặng lọc thải cho các nephron còn lại.Người bệnh giai đoạn 3 đến 5 chưa chạy thận thường được khuyến cáo khoảng 0,8 g đạm/kg cân nặng/ngày và tránh ăn trên 1,3 g/kg/ngày. Nên ưu tiên chọn đạm có giá trị sinh học cao từ lòng trắng trứng, thịt nạc, cá với lượng vừa phải theo chỉ định chuyên gia dinh dưỡng.
• Ăn nhạt hoàn toàn: Hạn chế muối, nên dưới 5 g muối (tương đương dưới 2 g natri) mỗi ngày, và các thực phẩm chế biến sẵn giàu natri nhằm kiểm soát tình trạng phù nề và huyết áp cao.
• Kiểm soát kali và photpho: Tránh ăn các loại quả khô, chuối, khoai tây chứa nhiều kali khi có dấu hiệu tăng kali máu để bảo vệ nhịp đập của tim.

5. Những sai lầm phổ biến khiến tình trạng bị suy thận ngày càng trầm trọng

Nhiều người bệnh do thiếu hiểu biết đã vô tình đẩy nhanh tiến trình suy giảm chức năng thận thông qua các thói quen tai hại:

• Tự ý sử dụng các bài thuốc Nam, thuốc Bắc trôi nổi không rõ nguồn gốc: Một số loại lá cây hoặc thuốc gia truyền truyền miệng có thể chứa chất độc với thận (như acid aristolochic) hoặc nhiễm kim loại nặng, có thể gây tổn thương ống thận cấp và làm bệnh nặng nhanh hơn, thậm chí phải chạy thận nhân tạo.
• Lạm dụng thuốc giảm đau kháng viêm (NSAIDs): Thói quen tự ý mua thuốc giảm đau xương khớp uống kéo dài làm giảm lưu lượng máu nuôi dưỡng thận, gây tổn thương thận cấp hoặc làm bệnh thận mạn nặng thêm.
• Ăn mặn và lạm dụng thực phẩm chế biến sẵn: Làm tăng áp lực lọc của cầu thận và thúc đẩy tình trạng cao huyết áp không kiểm soát.

Suy thận cần được phát hiện và theo dõi sớm để hạn chế nguy cơ bệnh tiến triển, đồng thời bảo tồn chức năng thận còn lại. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như phù, mệt mỏi, thay đổi lượng nước tiểu hoặc tăng huyết áp, người bệnh nên chủ động thăm khám. Người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc có người thân bị bệnh thận nên kiểm tra creatinin (eGFR) và albumin niệu định kỳ, ngay cả khi chưa có triệu chứng.

Với những người mắc bệnh thận hoặc có nguy cơ suy giảm chức năng thận, việc lựa chọn cơ sở y tế uy tín để thăm khám và theo dõi định kỳ đóng vai trò quan trọng. Hệ thống Y tế MEDLATEC là địa chỉ đồng hành cùng người bệnh trong quá trình kiểm tra, đánh giá và theo dõi sức khỏe. Với đội ngũ chuyên gia, bác sĩ giàu kinh nghiệm cùng hệ thống xét nghiệm đạt tiêu chuẩn quốc tế ISO 15189:2022 và CAP, MEDLATEC hỗ trợ phát hiện các bất thường, cung cấp cơ sở để bác sĩ tư vấn hướng chăm sóc và điều trị phù hợp. Quý khách hàng Liên hệ tổng đài 1900 56 56 56 để được tư vấn và đặt lịch thăm khám tại MEDLATEC.