1. Vì sao cần lấy mẫu nước tiểu đúng cách?

Khi đi tiểu, nước tiểu đi qua niệu đạo và tiếp xúc với vùng da quanh bộ phận sinh dục. Đây là nơi có sẵn vi khuẩn và tế bào bong tróc. Nếu các thành phần này lẫn vào mẫu, kết quả có thể ghi nhận vi khuẩn, bạch cầu hoặc tế bào biểu mô cao hơn thực tế.

Mẫu bị nhiễm bẩn khiến bác sĩ khó phân biệt nhiễm khuẩn tiết niệu thực sự với sai sót trong khâu lấy mẫu. Khi đó, bạn thường phải lấy lại mẫu và quá trình chẩn đoán bị chậm lại. Nắm rõ cách lấy mẫu nước tiểu vì vậy là bước đầu tiên giúp kết quả xét nghiệm có giá trị.

Bạn nên nắm rõ các bước lấy mẫu nước tiểu để kết quả xét nghiệm phản ánh đúng tình trạng sức khỏe. 

2. Cần chuẩn bị gì trước khi lấy mẫu?

Một số điểm bạn nên lưu ý trước khi lấy mẫu bao gồm:

• Dụng cụ đựng mẫu: Bạn nên dùng lọ hoặc cốc vô khuẩn có nắp do cơ sở y tế cung cấp. Chai lọ rửa lại tại nhà có thể không đảm bảo vô khuẩn.
• Thời điểm lấy mẫu: Nếu có thể, bạn nên lấy mẫu khi nước tiểu đã lưu trong bàng quang khoảng 2 - 3 giờ. Một số xét nghiệm yêu cầu nước tiểu đầu tiên buổi sáng vì mẫu này cô đặc hơn.
• Thuốc và thực phẩm: Một số thuốc, vitamin và thực phẩm như củ dền có thể làm thay đổi màu sắc hoặc thành phần nước tiểu. Bạn nên báo cho bác sĩ về các thuốc và thực phẩm bổ sung đang dùng.
• Kháng sinh: Nếu được chỉ định cấy nước tiểu, bạn nên báo cho nhân viên y tế biết bạn đang hoặc vừa dùng kháng sinh. Kháng sinh có thể làm kết quả cấy âm tính giả. Bạn không tự ý ngưng thuốc khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ. 
• Kinh nguyệt hoặc trĩ chảy máu: Máu lẫn vào mẫu có thể làm sai lệch kết quả. Trong trường hợp này, bạn nên báo trước với nhân viên y tế để được hướng dẫn thời điểm lấy mẫu phù hợp.

3. Cách lấy mẫu nước tiểu giữa dòng theo từng bước

Phương pháp lấy nước tiểu giữa dòng, còn gọi là "clean catch", được dùng cho phần lớn xét nghiệm, gồm tổng phân tích nước tiểu và cấy nước tiểu. Phần nước tiểu đầu tiên giúp rửa trôi bớt vi khuẩn ở niệu đạo, nên mẫu lấy ở giữa dòng thường sạch hơn.

3.1. Các bước thực hiện chung

1. Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch, sau đó lau khô.
2. Ghi họ tên, ngày giờ lấy mẫu lên nhãn lọ nếu được yêu cầu.
3. Vệ sinh vùng sinh dục ngoài bằng nước, khăn sạch. 
4. Mở nắp lọ và đặt ngửa nắp lên. Tránh chạm tay vào mặt trong của nắp và lọ.
5. Vệ sinh vùng sinh dục ngoài bằng nước, khăn sạch.
6. Đi tiểu một lượng nhỏ vào bồn cầu rồi dừng lại.
7. Đưa lọ vào dòng tiểu và tiếp tục đi tiểu cho đến khi được khoảng nửa lọ hoặc tới vạch đánh dấu, thường khoảng 30 - 60 ml. Không để miệng lọ chạm vào da.
8. Đi tiểu phần còn lại vào bồn cầu.
9. Đậy chặt nắp, lau sạch mặt ngoài lọ và rửa tay lại.

Lưu ý: Một số xét nghiệm đặc biệt có thể yêu cầu nước tiểu đầu dòng thay vì giữa dòng. Vì vậy, bạn nên làm đúng theo loại mẫu mà nhân viên y tế chỉ định. 

Rửa tay sạch bằng xà phòng trước khi lấy mẫu giúp giảm nguy cơ vi khuẩn lẫn vào nước tiểu. 

3.2. Lưu ý với nữ giới

Nữ giới nên ngồi trên bồn cầu với hai chân dạng rộng. Bạn dùng hai ngón tay tách hai môi âm hộ và giữ tư thế này trong suốt quá trình lấy mẫu. Khi vệ sinh, bạn lau nếp gấp bên trong trước, sau đó lau vùng lỗ niệu đạo. Luôn lau theo chiều từ trước ra sau để hạn chế đưa vi khuẩn từ vùng hậu môn lên niệu đạo.

3.3. Lưu ý với nam giới

Nam giới cần lau sạch đầu dương vật trước khi đi tiểu. Nếu chưa cắt bao quy đầu, bạn kéo bao quy đầu ra sau và giữ như vậy cho đến khi lấy xong mẫu.

4. Hướng dẫn thu gom nước tiểu 24 giờ

Bác sĩ chỉ định mẫu nước tiểu 24 giờ khi cần đo tổng lượng một chất được đào thải trong cả ngày, chẳng hạn protein hoặc creatinin. Việc thu gom thường diễn ra tại nhà với bình chứa chuyên dụng. Các bước cơ bản bao gồm:

• Bắt đầu: Buổi sáng khi thức dậy, bạn đi tiểu bỏ lần đầu tiên vào bồn cầu và ghi lại giờ.
• Thu gom: Toàn bộ nước tiểu trong 24 giờ tiếp theo đều được giữ lại, kể cả lần tiểu khi đi đại tiện. Nếu cần đại tiện, bạn hãy đi tiểu trước và thu phần nước tiểu này vào bình. Cách này giúp không bị mất nước tiểu và tránh lẫn phân vào mẫu. 
• Kết thúc: Đúng giờ đã ghi vào sáng hôm sau, bạn đi tiểu lần cuối và cho vào bình.

Một số bình chứa có sẵn chất bảo quản bên trong. Bạn không nên đổ bỏ chất này và cần tránh để chất bảo quản tiếp xúc với da. Cách giữ bình giữa các lần tiểu, trong ngăn mát hay ở nơi thoáng mát, có thể khác nhau giữa các phòng xét nghiệm. Vì vậy, bạn nên làm theo hướng dẫn đi kèm bình chứa. Nếu quên thu gom một lần, bạn nên báo lại với nhân viên y tế vì mẫu thiếu có thể làm kết quả không chính xác.

Mẫu nước tiểu 24 giờ là mẫu được thu gom liên tục trong khoảng thời gian 24 giờ theo hướng dẫn.

5. Bảo quản và vận chuyển mẫu nước tiểu

Mẫu nước tiểu nên được gửi đến phòng xét nghiệm càng sớm càng tốt, lý tưởng là trong vòng 1 giờ sau khi lấy. Ở nhiệt độ phòng, vi khuẩn trong mẫu có thể tiếp tục sinh sôi và làm thay đổi kết quả.

Theo NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), nếu chưa thể gửi mẫu trong vòng 1 giờ, bạn có thể cho lọ vào túi nhựa kín và bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh ở khoảng 4°C, không quá 24 giờ. Một số xét nghiệm, đặc biệt là cấy nước tiểu, có thể yêu cầu thời gian ngắn hơn. Bạn nên hỏi rõ cơ sở y tế trước khi lấy mẫu tại nhà và không để mẫu vào ngăn đá.

Một số lọ có sẵn chất bảo quản, giúp mẫu ổn định lâu hơn ở nhiệt độ phòng. Nếu bạn được phát loại lọ này, hãy làm theo hướng dẫn của cơ sở y tế và không đổ bỏ chất trong lọ. 

6. Những lỗi thường gặp khiến mẫu không đạt yêu cầu

Dù đã được hướng dẫn cách lấy mẫu nước tiểu, nhiều người vẫn mắc một số sai sót nhỏ khiến mẫu không đạt yêu cầu. Những lỗi thường gặp bao gồm:

• Lấy cả phần nước tiểu đầu dòng.
• Chạm tay vào mặt trong lọ hoặc để miệng lọ chạm vào da.
• Dùng lọ không vô khuẩn.
• Lấy quá ít nước tiểu so với vạch yêu cầu.
• Để mẫu ở nhiệt độ phòng nhiều giờ trước khi gửi.
• Không thông báo khi đang có Kinh nguyệt.

Nếu nghi ngờ mình đã lấy mẫu chưa đúng, bạn nên báo với nhân viên y tế để được hướng dẫn lấy mẫu mới.

7. Câu hỏi thường gặp

7.1. Có cần nhịn ăn trước khi xét nghiệm nước tiểu không?

Với xét nghiệm nước tiểu thông thường, bạn không cần nhịn ăn. Nếu được chỉ định thêm xét nghiệm máu cần nhịn ăn, nhân viên y tế sẽ hướng dẫn cụ thể. Bạn cũng nên tránh uống quá nhiều nước ngay trước khi lấy mẫu, vì nước tiểu quá loãng có thể ảnh hưởng đến một số chỉ số như tỷ trọng.

Bạn không nên uống quá nhiều nước ngay trước khi lấy mẫu vì có thể ảnh hưởng đến chỉ số

7.2. Có thể tự lấy mẫu nước tiểu tại nhà không?

Bạn có thể tự lấy mẫu tại nhà nếu được cung cấp lọ vô khuẩn và nắm rõ cách lấy mẫu nước tiểu theo hướng dẫn. Sau khi lấy, mẫu nên được đậy kín, ghi nhãn và gửi đến phòng xét nghiệm trong thời gian cho phép.

Thực hiện đúng cách lấy mẫu nước tiểu giúp hạn chế nhiễm bẩn, tránh phải lấy mẫu lại và hỗ trợ bác sĩ đánh giá chính xác tình trạng sức khỏe. Nếu bạn có các dấu hiệu như tiểu buốt, tiểu rắt, nước tiểu đục, lẫn máu hoặc đau vùng hông lưng, bạn nên đi khám sớm để được chỉ định xét nghiệm phù hợp.

Nếu cần thực hiện xét nghiệm nước tiểu, bạn có thể lựa chọn các địa chỉ uy tín như MEDLATEC. Tại đây, khách hàng được nhân viên y tế hướng dẫn lấy mẫu. Khách hàng cũng có thể sử dụng dịch vụ lấy mẫu xét nghiệm tận nơi và tra cứu kết quả trên website medlatec.vn hoặc ứng dụng My MEDLATEC. Nếu cần tư vấn, đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.