1. Ký hiệu SG trong xét nghiệm nước tiểu là gì?

SG là thuật ngữ viết tắt của Specific Gravity, phản ánh tỷ trọng (hay trọng lượng riêng) đặc trưng của nước tiểu. Thông số này đo lường mật độ của các chất hòa tan tồn tại trong huyết thanh được thận đào thải vào nước tiểu, ví dụ như protein, muối khoáng, glucose, các hợp chất ketone và chất điện giải.

Ở cơ thể của một người có sức khỏe ổn định, chỉ số SG thường nằm trong giới hạn an toàn từ 1.005 đến 1.030. Tuy nhiên, biên độ này không cố định mà thay đổi liên tục dựa vào lượng nước nạp vào cơ thể, thực đơn dinh dưỡng, cường độ vận động hoặc thể trạng của mỗi cá nhân. Ví dụ, việc dung nạp một lượng nước lớn sẽ khiến nước tiểu bị pha loãng, đẩy chỉ số SG xuống thấp. Trái lại, tình trạng thiếu hụt nước sẽ khiến nước tiểu cô đặc lại và làm gia tăng thông số này. Mẫu nước tiểu đầu tiên vào buổi sáng thường cô đặc nhất, là mẫu ưu tiên để đánh giá khả năng cô đặc của thận.

Chỉ số SG phản ánh mức độ cô đặc hoặc pha loãng của nước tiểu thông qua lượng chất hòa tan được đào thải

Y học hiện đại xem chỉ số tỷ trọng này như một thước đo phản ánh năng lực điều hòa nguồn nước nội sinh của thận. Nhờ có dữ liệu này, thầy thuốc dễ dàng nhận định hệ thống lọc có đang hoàn thành tốt nhiệm vụ giữ nước và loại bỏ cặn bã hay không. Dù vậy, chúng ta cần hiểu rằng SG chỉ là một yếu tố mang tính chất định hướng, không thể dùng làm tiêu chuẩn độc lập để đưa ra phán quyết về một bệnh lý nào đó mà phải đối chiếu cùng các chỉ số sinh hóa khác.

2. Chỉ số SG thấp hoặc cao có nguy hiểm không?

Bên cạnh tìm hiểu chỉ số SG trong xét nghiệm nước tiểu là gì, nhiều bệnh nhân thường thắc mắc việc chỉ số này tăng hoặc giảm có ý nghĩa như thế nào đối với sức khỏe. Khi chỉ số SG nằm ngoài ngưỡng bình thường, đó có thể là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang gặp sự thay đổi về cân bằng nước hoặc chức năng thận.

Nếu kết quả trả về hiển thị SG dưới mức 1.005, điều này chứng tỏ nước tiểu đang quá loãng. Thủ phạm phổ biến thường do thói quen uống nước quá nhiều trong thời gian ngắn hoặc do tác dụng của các nhóm thuốc lợi tiểu. Ở một góc độ nghiêm trọng hơn, hiện tượng giảm SG kéo dài có nguy cơ bắt nguồn từ các bệnh lý như đái tháo nhạt, hội chứng suy thận mạn tính hoặc các tổn thương tại ống thận khiến cơ chế cô đặc nước tiểu bị đình trệ.

Ngược lại, khi SG vượt ngưỡng 1.030, cơ thể bạn đang phát đi tín hiệu cảnh báo nước tiểu bị cô đặc quá mức. Trạng thái này phần lớn do cơ thể rơi vào tình cảnh thiếu nước nghiêm trọng khi sốt cao, tiêu chảy, nôn mửa liên tục hoặc làm việc nặng nhọc gây đổ mồ hôi nhiều. Ngoài ra, sự tăng vọt của chỉ số SG cũng có thể do bệnh tiểu đường kiểm soát kém gây ra, hoặc do các rối loạn cấp tính làm suy giảm chức năng lọc của cầu thận.

Chỉ số SG bất thường có thể liên quan đến tình trạng mất nước, uống quá nhiều nước hoặc suy giảm chức năng thận

Việc chỉ số tỷ trọng tăng hay giảm tạm thời chưa đủ để kết luận bạn đã mắc trọng bệnh, bởi chúng chịu tác động rất lớn từ lối sống tại thời điểm lấy mẫu. Do đó, các bác sĩ luôn cần thực hiện thêm các khảo sát chuyên sâu để tìm ra căn nguyên gốc rễ.

3. Khi nào cần xét nghiệm SG và cần chuẩn bị gì trước khi thực hiện?

Mặc dù chỉ số SG có thể thay đổi theo lượng nước uống hàng ngày, nhưng nếu kết quả xét nghiệm liên tục cao hoặc thấp bất thường mà không xuất phát từ nguyên nhân rõ ràng như mất nước hoặc uống quá nhiều nước, người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ để được đánh giá thêm. Đặc biệt, việc tiến hành kiểm tra là vô cùng cấp bách nếu tình trạng bất thường của SG đi kèm với các dấu hiệu lâm sàng sau: 

• Cảm giác khát nước và buồn tiểu liên tục dù đã uống rất nhiều nước;
• Xuất hiện tình trạng tích nước gây phù nề ở vùng mặt, mắt cá chân hoặc bàn chân;
• Thể trạng mệt mỏi, kiệt sức và suy nhược không rõ lý do;
• Cơn buồn nôn hoặc nôn mửa diễn ra dai dẳng;
• Nước tiểu biến đổi sang màu sắc lạ hoặc bốc mùi nồng nặc;
• Các cơn đau buốt xuất hiện ở vùng thắt lưng, mạn sườn hoặc vùng bụng dưới.

Để bảo toàn độ chuẩn xác cho kết quả phân tích, người bệnh nên tuân thủ các hướng dẫn của bác sĩ trước khi lấy mẫu nước tiểu: 

• Với xét nghiệm nước tiểu thường quy, bạn không cần nhịn nước hay chuẩn bị đặc biệt chỉ cần lấy mẫu theo hướng dẫn. Việc hạn chế uống nước 12 - 14 tiếng chỉ áp dụng trong một số nghiệm pháp cô đặc nước tiểu chuyên sâu và phải được bác sĩ chỉ định, theo dõi;
• Kê khai đầy đủ các loại thuốc đang điều trị: Do một số hoạt chất có khả năng làm sai lệch kết quả sinh hóa, bạn cần thông báo cho bác sĩ nhưng tuyệt đối không được tự ý dừng thuốc khi chưa có lệnh;
• Lưu ý về thảo dược và thuốc cản quang: Việc sử dụng thuốc cản quang khi chụp chiếu hoặc các loại thực phẩm chức năng gần đây có thể làm nhiễu chỉ số của nước tiểu;
• Duy trì chế độ ăn uống bình thường: Không nên thay đổi thực đơn đột ngột trước ngày xét nghiệm nếu không có hướng dẫn chuyên môn.

Tuân thủ hướng dẫn trước khi lấy mẫu nước tiểu giúp kết quả xét nghiệm SG có độ chính xác cao hơn

Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn hiểu rõ SG trong xét nghiệm nước tiểu là gì cũng như ý nghĩa của chỉ số này đối với việc đánh giá sức khỏe. Mặc dù SG chỉ là một thông số trong xét nghiệm nước tiểu, nhưng sự thay đổi bất thường của nó có thể cung cấp nhiều dữ liệu quan trọng về tình trạng hydrat hóa và chức năng thận. Nếu kết quả SG bất thường kéo dài hoặc đi kèm triệu chứng đáng lo ngại, bạn nên thăm khám để được tư vấn và kiểm tra chuyên sâu hơn. Nếu bạn đọc có thắc mắc liên quan cần giải đáp hoặc nhu cầu kiểm tra sức khỏe, bạn đọc hãy liên hệ tới Hệ thống Y tế MEDLATEC qua Tổng đài 1900 56 56 56 để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời.