1. Vai trò của hormone Cortisol đối với sức khỏe

Cortisol còn được gọi với cái tên dễ hiểu hơn là “hormone căng thẳng” vì cơ thể thường sản sinh ra loại hormone này khi chúng ta căng thẳng, lo lắng hoặc trong những tình huống khẩn cấp. Hormone Cortisol được sản xuất từ tuyến thượng thận và giúp cơ thể đối phó với tình trạng căng thẳng bằng cách tăng đường huyết, huyết áp, điều hòa chuyển hóa đường hay chất béo,... Chính vì thế, sự tăng hay giảm Cortisol bất thường đều có thể gây ra những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. 

Cortisol còn được gọi là “hormone căng thẳng”

Cortisol tham gia vào nhiều hoạt động sinh lý trong cơ thể và đảm nhiệm một số vai trò dưới đây: 

- Điều hòa chuyển hóa năng lượng: Loại hormone này có tác dụng kích thích quá trình tạo glucose từ protein và axit béo để cung cấp năng lượng ổn định cho não bộ. Bên cạnh đó, Cortisol còn dùng axit béo từ mô mỡ và phân giải protein thành acid amin nhằm mục đích tái tạo tế bào hay tổng hợp enzyme.

- Duy trì cân bằng huyết áp và dịch thể: Một trong những vai trò quan trọng của Cortisol là kiểm soát muối và nước trong cơ thể, từ đó góp phần duy trì mức độ ổn định của chỉ số huyết áp. Từ đó, việc vận chuyển glucose và dưỡng chất tới các tế bào diễn ra nhịp nhàng hơn. 

- Điều hòa miễn dịch và phản ứng viêm: Cortisol cũng góp phần giảm viêm, hạn chế tình trạng hoạt động quá mức của hệ miễn dịch. Nhờ đó, có thể phòng tránh tình trạng viêm mạn tính.

- Ứng phó với stress: Khi phải chịu những áp lực, căng thẳng, nồng độ cortisol tăng cao nhằm mục đích khôi phục trạng thái cân bằng cho cơ thể, giúp cơ thể đối phó với stress một cách hiệu quả nhất. 

- Hỗ trợ thai kỳ: Đối với phụ nữ đang có thai, hormone Cortisol góp phần hỗ trợ thai nhi phát triển tốt. 

Cortisol đảm nhiệm nhiều vai trò quan trọng và được đánh giá như một loại hormone trung tâm, ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động chuyển hóa, sức khỏe tim mạch, hoạt động của hệ miễn dịch và hệ thần kinh. 

2. Tăng hoặc giảm hormone Cortisol có đáng lo ngại không?

Tình trạng tăng hoặc giảm bất thường nồng độ Cortisol đều là những triệu chứng bất thường và có thể gây ra một số rủi ro sức khỏe đáng lo ngại. Dưới đây là những thay đổi của cơ thể khi nồng độ “hormone căng thẳng” tăng hay giảm quá mức: 

2.1. Tăng Cortisol quá mức

Tăng cortisol là tình trạng cơ thể sản xuất hoặc dung nạp lượng hormone căng thẳng cortisol vượt quá mức bình thường trong thời gian dài, gây ảnh hưởng tiêu cực đến chuyển hóa, huyết áp và sức khỏe toàn thân. Nguyên nhân là do khối u ở tuyến yên hoặc tuyến thượng thận hay cũng có thể là do sử dụng corticosteroid liều cao,... Tình trạng tăng Cortisol quá mức có thể dẫn đến những vấn đề sức khỏe như sau: 

- Tăng cân bất thường: Mỡ thường tích tụ ở vùng mặt, bụng và lưng trên. 

- Biến đổi mô mỡ và da: Trên cơ thể người bệnh xuất hiện nhiều vết rạn da có màu tím đỏ, đặc biệt là ở vùng đùi, bụng. Bên cạnh đó, tình trạng tích mỡ ở giữa 2 bả vai cũng có thể xuất hiện kèm theo. 

- Suy giảm sức cơ: Khi nồng độ Cortisol tăng cao có thể dẫn đến tình trạng dị hóa protein tăng cường và đây chính là một trong những nguyên nhân khiến cơ bắp của trở nên suy yếu, đặc biệt là ở chân và tay. 

- Rối loạn chuyển hóa: Như đã nêu trên, Cortisol cao cũng có thể khiến lượng đường trong máu tăng cao. Do đó, thường xuyên căng thẳng cũng là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường tuýp 2 và cũng có thể gây ra tình trạng tăng huyết áp. 

- Rối loạn nội tiết - sinh dục: Khi “hormone căng thẳng” liên tục tăng cao, chị em có thể bị rối loạn nội tiết - sinh dục với những biểu hiện thường gặp như rậm lông, kinh nguyệt không đều, thậm chí, vô kinh. 

- Ảnh hưởng xương khớp: Cortisol tăng cao có thể dẫn đến mất cân bằng chuyển hóa canxi và gây loãng xương.

Có thể nói rằng, tăng Cortisol trong thời gian dài không chỉ gây tích tụ mỡ thừa, ảnh hưởng đến vóc dáng mà còn là nguyên nhân dẫn đến rối loạn chuyển hóa và tác động tiêu cực đến hoạt động của hệ tim mạch, hệ xương khớp và sức khỏe tổng thể. 

2.2. Giảm Cortisol 

Giảm nồng độ hormone Cortisol khi cơ thể gặp áp lực, lượng hormone này tăng lên để đối phó với căng thẳng. Tình trạng này có thể dẫn đến những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng dưới đây:

- Mệt mỏi: Nguyên nhân gây ra triệu chứng này là do tình trạng thiếu hụt hormone Cortisol có thể làm giảm khả năng chuyển hóa glucose, sử dụng năng lượng không hiệu quả khiến người bệnh thường xuyên trong trạng thái mệt mỏi, thậm chí suy nhược cơ thể. 

Cortisol suy giảm có thể khiến cơ thể người bệnh bị suy nhược

- Chóng mặt và hạ huyết áp: Cortisol có nhiệm vụ duy trì trương lực mạch máu, cân bằng muối và nước. Do đó, khi lượng hormone này trong cơ thể bị thiếu hụt, người bệnh dễ gặp phải tình trạng chóng mặt, hạ huyết áp, nhất là khi thay đổi tư thế đột ngột. 

- Giảm cân và yếu cơ: Lượng Cortisol trong cơ thể liên tục sụt giảm có thể dẫn đến rối loạn chuyển hóa protein và lipid. Điều này dẫn đến tình trạng yếu cơ và sụt cân. 

- Biến đổi tâm trạng và da: Người bị giảm hormone Cortisol dễ cáu gắt, thậm chí bị trầm cảm. Đồng thời, da của người bệnh cũng dễ bị sạm. 

- Khủng hoảng tuyến thượng thận: Đây là tình trạng nghiêm trọng và cần được cấp cứu kịp thời. Cụ thể, bệnh nhân sẽ có một số biểu hiện như đau bụng dữ dội, tiêu chảy, tụt huyết áp,...

3. Làm thế nào để cân bằng hormone Cortisol?

Sự thiếu hụt hay dư thừa Cortisol đều có thể gây ra những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Do đó, duy trì nồng độ cortisol ổn định cũng là một cách giúp bạn bảo vệ sức khỏe. Dưới đây là một số gợi ý cụ thể giúp bạn cân bằng hormone Cortisol: 

- Tăng cường ăn một số thực phẩm giàu chất chống oxy hóa và vitamin C giảm tác động stress oxy hóa, đồng thời duy trì tình trạng ổn định của tuyến thượng thận.

- Ngủ đủ giấc, thường xuyên vận động, nghỉ ngơi đầy đủ, thực hiện những công việc yêu thích để giảm căng thẳng. Nếu cần thiết, người bệnh nên nhờ đến sự trợ giúp của chuyên gia tâm lý. 

Ngủ đủ giấc là cách giúp cân bằng nồng độ Cortisol trong cơ thể

- Nếu sự tăng giảm Cortisol bất thường là do yếu tố bệnh lý, bác sĩ cần can thiệp điều trị bằng các biện pháp như dùng thuốc điều chỉnh hormone, phẫu thuật,... 

Trên đây là những thông tin giúp bạn hiểu rõ hơn hormone Cortisol là gì và vai trò của loại hormone này đối với sức khỏe. Bên cạnh đó, bài viết cũng gợi ý một số mẹo giúp cân bằng Cortisol trong cơ thể. 

Nếu nhận thấy dấu hiệu bất thường, bạn không nên chủ quan mà cần đi khám bác sĩ chuyên khoa càng sớm càng tốt. Để được đặt lịch khám tại Hệ thống Y tế MEDLATEC, quý khách vui lòng liên hệ đến tổng đài 1900 56 56 56, các tổng đài viên luôn sẵn sàng hỗ trợ bạn.