Các tin tức tại MEDlatec
Làm gì khi lên cơn nghiện? Cách vượt qua cơn thèm an toàn
- 18/06/2026 | Tình trạng nghiện game là gì và những ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe
- 19/06/2026 | Nghiện ma tuý và những dấu hiệu lên cơn nghiện cần nhận biết
- 06/07/2026 | Chất gây nghiện là gì và những tác hại đến sức khỏe bạn cần biết rõ
- 11/07/2026 | Nghiện Dopamine là gì và những cách giúp cải thiện "hormone hạnh phúc"
- 16/11/2026 | Nghiện mạng xã hội: Dấu hiệu nhận biết và cách kiểm soát
1. Lên cơn nghiện là biểu hiện gì?
“Lên cơn nghiện” là cách gọi quen thuộc cho trạng thái của người đã lệ thuộc vào một chất. Khi ngừng hoặc giảm sử dụng, họ xuất hiện cảm giác thèm mãnh liệt, kèm theo khó chịu về thể chất và tinh thần. Về mặt y khoa, tình trạng này gồm hai thành phần thường đi cùng nhau:
- Cơn thèm (craving): Mong muốn sử dụng chất trở nên rất mạnh và chi phối suy nghĩ. Cơn thèm có thể quay lại cả khi đã ngừng một thời gian, nhất là lúc căng thẳng hoặc khi gặp lại bạn bè, nơi chốn từng gắn với việc sử dụng.
- Hội chứng cai: Đây là những triệu chứng xuất hiện khi cơ thể thiếu chất đã quen dùng. Biểu hiện khác nhau tùy loại chất, có thể gồm bồn chồn, lo âu, mất ngủ, vã mồ hôi, run tay, đau mỏi người, buồn nôn hoặc tâm trạng chán nản.
Tại Việt Nam, trạng thái cai là một trong các tiêu chuẩn bác sĩ dùng để xác định tình trạng nghiện ma túy theo quy định của Bộ Y tế. Phân biệt hai thành phần trên giúp bạn biết khi nào có thể tự vượt qua cơn thèm, và khi nào cần đến sự hỗ trợ của nhân viên y tế.
2. Làm gì khi lên cơn nghiện để vượt qua cơn thèm?
Cơn thèm thường diễn ra giống một con sóng: tăng dần, lên đến đỉnh rồi lắng xuống. Với thuốc lá, mỗi cơn thèm thường chỉ kéo dài vài phút. Với ma túy hay rượu, thời gian có thể dài hơn nhưng vẫn có giới hạn. Mục tiêu lúc này là đi qua đỉnh sóng mà không sử dụng chất.
2.1. Trì hoãn và chuyển sự chú ý trong vài phút đầu
Bạn có thể tự hẹn với bản thân chờ thêm một khoảng ngắn, chẳng hạn 10 phút, rồi mới quyết định. Trong thời gian đó, hãy làm một việc khiến tay chân và đầu óc bận rộn, như uống một cốc nước, đi bộ quanh nhà, tắm nước ấm hoặc dọn dẹp. Hít thở chậm và sâu cũng giúp giảm cảm giác bồn chồn.
2.2. Quan sát cơn thèm thay vì cố đè nén
Kỹ thuật “lướt sóng cơn thèm” (urge surfing) thường được dùng trong liệu pháp nhận thức hành vi. Bạn ngồi yên, gọi tên cảm giác đang có trong cơ thể, theo dõi nhịp thở và để cơn thèm tự tăng rồi giảm. Thèm là một cảm giác, không phải một mệnh lệnh buộc phải làm theo. Khi luyện tập thường xuyên, nhiều người thấy những cơn thèm sau dễ kiểm soát hơn.
2.3. Rời khỏi tác nhân kích thích và tìm người hỗ trợ
Nếu cơn thèm xuất hiện vì bạn đang ở nơi từng sử dụng chất hoặc đang ngồi cùng người đang dùng, hãy rời đi sớm. Sau đó, bạn nên gọi cho một người đáng tin cậy, có thể là người thân, bạn bè hoặc nhân viên tư vấn đang theo dõi quá trình cai. Nói ra cơn thèm thường giúp giảm bớt áp lực phải giữ một mình.
2.4. Nhắc lại lý do muốn dừng sử dụng
Bạn có thể viết sẵn những lý do muốn cai và những hậu quả đã từng gặp, rồi đọc lại khi cơn thèm đến. Ghi chép thời điểm, hoàn cảnh và mức độ của từng cơn thèm cũng giúp bạn nhận ra tác nhân của mình. Từ đó, bạn sẽ chủ động hơn trong việc biết làm gì khi lên cơn nghiện ở những lần sau.
3. Người thân nên hỗ trợ thế nào khi người bệnh lên cơn?
Với gia đình, hiểu đúng làm gì khi lên cơn nghiện cũng quan trọng như với chính người bệnh. Trong lúc lên cơn, người bệnh dễ cáu gắt, lo âu hoặc kích động. La mắng, đe dọa hay khóc lóc thường khiến tình huống căng thẳng hơn.
Một số điều người thân nên làm bao gồm:
- Giữ bình tĩnh: Nói ngắn gọn, nhẹ nhàng và lắng nghe nhiều hơn khuyên bảo.
- Ở bên cạnh: Không để người bệnh một mình khi triệu chứng cai rõ rệt hoặc tâm trạng bất ổn.
- Giữ môi trường an toàn: Cất bỏ rượu, chất gây nghiện, thuốc không được kê đơn và các vật dụng có thể gây thương tích.
- Chăm sóc cơ bản: Hỗ trợ người bệnh uống đủ nước, ăn nhẹ, nghỉ ngơi ở nơi yên tĩnh, rồi liên hệ bác sĩ hoặc cơ sở điều trị để được hướng dẫn.
4. Những cách xử lý dễ gây nguy hiểm
Một số cách làm được truyền miệng có thể khiến tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn. Những sai lầm thường gặp bao gồm:
- Dùng “một liều cuối” cho qua cơn: Sau một thời gian ngừng sử dụng, khả năng dung nạp của cơ thể giảm đi. Viện Nghiên cứu Lạm dụng Ma túy Hoa Kỳ (NIDA) lưu ý rằng khi người bệnh dùng lại liều như trước, nhất là với heroin và các chất dạng thuốc phiện, nguy cơ quá liều tăng cao.
- Dùng rượu hoặc thuốc an thần để “cắt cơn”: Phối hợp nhiều chất ức chế thần kinh có thể làm chậm nhịp thở. Rượu cũng dễ khơi lại cơn thèm ma túy ở người đang cai.
- Tự ngừng rượu đột ngột tại nhà ở người uống nhiều, lâu năm: Hội chứng cai rượu có thể diễn tiến từ mức khó chịu nhẹ đến mức đe dọa tính mạng. Người có tiền sử co giật hoặc từng cai rượu nặng nên được bác sĩ đánh giá trước khi ngừng.
- Tự dùng thuốc theo lời mách bảo: Các thuốc hỗ trợ cai cần được bác sĩ chỉ định và theo dõi tác dụng phụ.
5. Dấu hiệu cần đưa đi cấp cứu ngay
Bạn nên gọi cấp cứu 115 hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:
- Co giật, kể cả khi cơn co giật ngắn và tự hết.
- Lú lẫn nặng, nói nhảm, không nhận ra người quen, hoặc ảo giác (nhìn thấy, cảm thấy những thứ không có thật).
- Sốt, vã mồ hôi nhiều, tim đập rất nhanh hoặc không đều.
- Thở chậm, thở yếu, môi tím tái, lơ mơ khó đánh thức, đặc biệt sau khi vừa sử dụng lại chất.
- Có ý nghĩ hoặc hành vi tự làm hại bản thân, hoặc kích động mạnh, có nguy cơ gây nguy hiểm cho người xung quanh.
Với rượu, co giật thường gặp trong 12–48 giờ đầu sau lần uống cuối. Sảng rượu, một thể cai rượu nặng, thường xuất hiện sau khoảng 2–4 ngày. Khi cai chất kích thích như ma túy đá, người bệnh có thể rơi vào trầm cảm nặng và có ý nghĩ tự sát, vì vậy một số trường hợp cần nằm viện để được theo dõi.
6. Điều trị lâu dài để hạn chế cơn nghiện tái diễn
Biết làm gì khi lên cơn nghiện giúp vượt qua từng thời điểm khó khăn. Tuy nhiên, nghiện là bệnh lý mạn tính của não, và cơn thèm có thể quay lại sau nhiều tháng. Điều trị hiệu quả thường kết hợp nhiều hướng:
- Cắt cơn có giám sát y tế: Bác sĩ theo dõi để kiểm soát triệu chứng cai và hạn chế biến chứng.
- Thuốc khi có chỉ định: Với nghiện các chất dạng thuốc phiện, bác sĩ có thể cân nhắc điều trị duy trì bằng methadone hoặc thuốc chống tái nghiện như naltrexone. Hiện chưa có thuốc đặc hiệu cho cai ma túy đá, nên điều trị chủ yếu tập trung vào triệu chứng và tâm lý.
- Liệu pháp tâm lý, hành vi: Người bệnh học cách nhận diện tác nhân, luyện kỹ năng ứng phó với cơn thèm và xây dựng lại thói quen sinh hoạt.
- Đánh giá sức khỏe tổng thể: Người sử dụng chất gây nghiện lâu ngày có thể cần kiểm tra chức năng gan, thận và các bệnh lý đi kèm theo chỉ định của bác sĩ.
Cơn thèm hay một lần tái sử dụng không có nghĩa là thất bại. Đó là tín hiệu cho thấy kế hoạch điều trị cần được xem lại cùng bác sĩ.
Làm gì khi lên cơn nghiện phụ thuộc vào mức độ của từng cơn. Với cơn thèm đơn thuần, bạn có thể trì hoãn, chuyển sự chú ý, rời khỏi tác nhân kích thích và tìm người hỗ trợ. Khi xuất hiện co giật, lú lẫn, khó thở hoặc ý nghĩ tự hại, người bệnh cần được cấp cứu ngay. Về lâu dài, thăm khám và điều trị đều đặn là cách giúp giảm nguy cơ tái nghiện.
Nếu cần thăm khám, bạn có thể lựa chọn các địa chỉ uy tín như MEDLATEC. Tại đây, người bệnh được bác sĩ thăm khám, tư vấn và thực hiện các xét nghiệm cần thiết, bao gồm xét nghiệm chất gây nghiện và đánh giá chức năng gan, để có cơ sở xây dựng hướng theo dõi phù hợp. Nếu cần tư vấn, đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.
Lựa chọn dịch vụ
Quý khách hàng vui lòng lựa chọn dịch vụ y tế theo nhu cầu!