Thuốc say máy bay: Các loại thường dùng, cách uống đúng và lưu ý an toàn

1. Vì sao nhiều người bị say khi đi máy bay?

Say máy bay là một dạng say tàu xe, xảy ra khi những gì mắt nhìn thấy không khớp với chuyển động mà tai trong (cơ quan giữ thăng bằng) cảm nhận. Não nhận tín hiệu trái ngược và gây ra các triệu chứng như:

• Chóng mặt, choáng váng.
• Buồn nôn, nôn.
• Đau đầu, mệt mỏi.
• Da tái, vã mồ hôi, tăng tiết nước bọt.

Lúc cất cánh, hạ cánh hoặc gặp nhiễu động là thời điểm dễ say nhất. Trẻ từ 2 - 12 tuổi, phụ nữ mang thai và người có tiền sử say tàu xe dễ gặp tình trạng này hơn.

Say máy bay xảy ra khi tín hiệu từ mắt và cơ quan thăng bằng trong tai truyền đến não không đồng nhất. 

2. Các loại thuốc say máy bay thường dùng

Thuốc chống say giúp giảm tín hiệu từ cơ quan thăng bằng truyền đến trung tâm gây nôn ở não. Hiện nay, thuốc chủ yếu thuộc hai nhóm sau:

2.1. Thuốc kháng histamin

Đây là nhóm thuốc được sử dụng phổ biến nhất, có nhiều dạng như viên nén, viên nhai, siro hoặc nước uống. Một số hoạt chất thường gặp gồm dimenhydrinate, diphenhydramine, meclizine, cinnarizine và promethazine.

Thuốc phòng buồn nôn, chóng mặt khá tốt nhưng thường gây buồn ngủ, khô miệng, nhìn mờ, nên người cần lái xe sau chuyến bay không nên dùng.

2.2. Thuốc kháng cholinergic (scopolamine)

Scopolamine thường được bào chế dưới dạng miếng dán, dán ở vùng da sau tai. Ưu điểm của dạng thuốc này là tác dụng kéo dài đến 72 giờ, phù hợp với những hành trình dài hoặc nhiều chặng bay. Thuốc có thể gây khô miệng, buồn ngủ, nhìn mờ và không được dùng cho người bị bệnh glôcôm góc đóng.

3. Uống thuốc say máy bay trước bao lâu?

Thời điểm dùng thuốc ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả chống say. Thông thường:

• Thuốc kháng histamin dạng uống như dimenhydrinate, diphenhydramine: dùng khoảng 30 - 60 phút trước khi khởi hành.
• Meclizine: dùng khoảng 1 giờ trước khi khởi hành.
• Promethazine: dùng khoảng 2 giờ trước khi khởi hành.
• Miếng dán scopolamine: dán sau tai ít nhất 4 giờ trước giờ bay.

Thuốc chống say dạng uống thường cần được sử dụng trước chuyến bay để đạt hiệu quả phòng ngừa tốt hơn. 

Mỗi sản phẩm có hàm lượng và hướng dẫn riêng, vì vậy bạn cần đọc kỹ hướng dẫn sử dụng hoặc hỏi dược sĩ về liều phù hợp với độ tuổi và thể trạng.

Không nên đợi Buồn nôn mới uống thuốc, vì khi đang say, dạ dày giảm hoạt động khiến thuốc hấp thu chậm; nếu đã nôn, thuốc có thể bị nôn ra trước khi có tác dụng.

Với chuyến bay dài hoặc bị hoãn, có thể cần dùng liều nhắc lại theo hướng dẫn, không tự ý tăng liều hay rút ngắn khoảng cách giữa các lần uống.

4. Những ai cần thận trọng khi dùng thuốc say máy bay?

4.1. Trẻ em

Trẻ dưới 2 tuổi không nên dùng thuốc chống say khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Với trẻ lớn hơn, cha mẹ cần chọn loại thuốc dành riêng cho trẻ em và dùng đúng liều theo độ tuổi. Một số trẻ có thể phản ứng ngược với thuốc, trở nên kích động, quấy khóc thay vì buồn ngủ. Phụ huynh cũng cần lưu ý, miếng dán scopolamine không dùng cho trẻ nhỏ.

4.2. Phụ nữ mang thai và đang cho con bú

Một số hoạt chất có thể đi qua nhau thai hoặc bài tiết vào sữa mẹ. Vì vậy, mẹ bầu và mẹ đang cho con bú cần được bác sĩ tư vấn trước khi dùng bất kỳ loại thuốc chống say nào. Thai phụ bị tiền sản giật cần đặc biệt thận trọng.

4.3. Người cao tuổi và người có bệnh nền

Người cao tuổi dễ gặp tác dụng phụ như lú lẫn, chóng mặt, ảo giác, nhất là khi dùng scopolamine. Ngoài ra, người mắc các bệnh lý sau cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng thuốc:

• Glôcôm (tăng nhãn áp).
• Phì đại tuyến tiền liệt, khó tiểu.
• Động kinh, bệnh tim mạch, bệnh gan, thận.
• Đang dùng thuốc an thần, thuốc chống trầm cảm hoặc thuốc dị ứng.

5. Sai lầm thường gặp khi dùng thuốc say máy bay

Để thuốc phát huy tác dụng và hạn chế rủi ro, bạn nên tránh những sai lầm sau:

• Cho trẻ uống thuốc để ngủ suốt chuyến bay: dùng thuốc với mục đích an thần cho trẻ có thể gây nguy hiểm, đặc biệt trong điều kiện áp suất khoang máy bay thấp.
• Uống cùng lúc nhiều loại thuốc: nhiều sản phẩm khác tên nhưng có cùng hoạt chất hoặc cùng nhóm, dùng chung dễ làm tăng tác dụng phụ như buồn ngủ, khô miệng, bí tiểu.
• Uống rượu bia sau khi dùng thuốc: rượu bia làm tăng tác dụng gây buồn ngủ của thuốc.

6. Cách giảm say máy bay không cần dùng thuốc

Với người chỉ say nhẹ, một số biện pháp đơn giản dưới đây có thể giúp giảm khó chịu:

• Chọn ghế cạnh cửa sổ hoặc khu vực gần cánh máy bay, nơi ít rung lắc hơn.
• Nhìn về một điểm cố định, nhắm mắt và hít thở chậm, sâu khi bắt đầu thấy khó chịu.
• Hạn chế đọc sách, xem phim, dùng điện thoại khi máy bay rung lắc.
• Ăn nhẹ trước chuyến bay, tránh ăn quá no, đồ nhiều dầu mỡ, đồ cay và rượu bia.
• Uống đủ nước, có thể dùng trà gừng hoặc kẹo gừng để giảm cảm giác buồn nôn.

Hạn chế đọc sách hoặc sử dụng thiết bị điện tử khi máy bay rung lắc có thể giúp giảm cảm giác say. 

7. Khi nào cần đi khám?

Say máy bay thường tự cải thiện sau khi hạ cánh. Tuy nhiên, bạn nên đến cơ sở y tế nếu gặp các dấu hiệu sau:

• Chóng mặt, buồn nôn kéo dài nhiều giờ hoặc nhiều ngày sau chuyến bay, hoặc xuất hiện cả khi không di chuyển.
• Nôn nhiều, có dấu hiệu mất nước như khô môi, tiểu ít, mệt lả.
• Đau đầu dữ dội, ù tai, đau tai hoặc nghe kém kéo dài.
• Sau khi dùng thuốc thấy đau mắt, nhìn mờ, khó tiểu, lú lẫn hoặc kích động bất thường.

Thuốc say máy bay giúp chuyến đi dễ chịu hơn nếu được chọn đúng loại và dùng đúng thời điểm. Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người có bệnh nền nên hỏi ý kiến bác sĩ trước chuyến đi.

Nếu bạn thường xuyên bị chóng mặt, buồn nôn khi di chuyển hoặc cần được tư vấn sức khỏe trước chuyến bay, hãy liên hệ tổng đài 1900 56 56 56 để được hỗ trợ đặt lịch khám với bác sĩ chuyên khoa tại Hệ thống Y tế MEDLATEC.