1. Triệu chứng lao phổi tái phát

Tình trạng lao phổi tái phát xảy ra khi người bệnh được chẩn đoán lao phổi dù đã được điều trị khỏi bệnh. Lao phổi tái phát (hay còn gọi là lao tái diễn) có thể xảy ra do vi khuẩn lao cũ tái hoạt động trong cơ thể, hoặc do người bệnh bị nhiễm lại chủng vi khuẩn lao mới. Theo Tổ chức Y tế thế giới, bệnh lao được xác định là đã điều trị khỏi khi người bệnh có xác nhận vi khuẩn học ban đầu dương tính, hoàn thành phác đồ điều trị với kết quả xét nghiệm đờm âm tính trong tháng điều trị cuối cùng và ít nhất một lần âm tính trước đó. Trường hợp không có xác nhận vi khuẩn học, bệnh được ghi nhận là "hoàn thành điều trị" khi người bệnh uống đủ thuốc theo phác đồ.

Khi người đã được tuyên bố khỏi bệnh hoặc hoàn thành điều trị mà xuất hiện trở lại các dấu hiệu của lao, cần được đánh giá tái phát ngay.

Lưu ý quan trọng: Triệu chứng lao tái phát có thể tương tự lao lần đầu và không thể tự chẩn đoán tại nhà. Cần đến cơ sở y tế để được xét nghiệm vi khuẩn học (soi đờm, cấy đờm hoặc xét nghiệm sinh học phân tử) để xác định chẩn đoán. Dưới đây là một số triệu chứng điển hình: 

Ho dai dẳng

Khi bị lao phổi tái phát, người bệnh thường ho dai dẳng lâu ngày, thường kéo dài từ 3 tuần trở lên. Dù đã sử dụng các loại thuốc ho thông thường nhưng triệu chứng ho vẫn không thuyên giảm. Đầu tiên có thể là ho khan, sau đó, ho có thể kèm theo đờm và tình trạng ngứa họng. Trên thực tế, nhiều người bệnh chủ quan vì ho không kèm theo sốt nên đã bỏ lỡ cơ hội chẩn đoán bệnh sớm. 

Ho dai dẳng có thể là do lao tái phát

Ho ra máu hay trong đờm có lẫn máu

Biểu hiện này được đánh giá là rất nghiêm trọng, nó có thể là dấu hiệu cảnh báo tổn thương mô phổi. Dù chỉ ho ra vài tia máu, bạn cũng không nên xem thường và nên đi khám sớm. 

Sốt 

Thông thường, bệnh nhân chỉ số nhẹ từ 37,5 - 38,5 độ C nhưng sốt kéo dài nhiều ngày và thường sốt về chiều kèm theo triệu chứng đổ mồ hôi. 

Đổ mồ hôi trộm ban đêm

Ngay cả khi điều kiện thời tiết rất mát mẻ, người bệnh cũng có thể bị đổ mồ hôi khi đang ngủ vào ban đêm. Nhiều bệnh nhân tỉnh giấc giữa đêm vì người ướt đẫm mồ hôi. Đây là triệu chứng thường gặp trong lao tiến triển, xảy ra do phản ứng viêm mạn tính và rối loạn điều nhiệt của cơ thể khi nhiễm vi khuẩn lao. 

Tức ngực, khó thở

Triệu chứng này có thể xảy ra khi tổn thương ở phổi đã lan rộng. Cơn đau tức ngực và khó thở càng tăng lên khi người bệnh leo cầu thang, hít thở sâu. Nếu tình trạng này ngày càng tăng lên, bệnh nhân cần đi khám sớm. 

Mệt mỏi, kiệt sức

Cảm giác đau mỏi này khác với đau mỏi sau tập luyện hoặc vận động thông thường. Bệnh nhân thường xuyên bị mệt mỏi, thiếu năng lượng và đầu óc không minh mẫn. Đây là một biểu hiện cho thấy cơ thể đang quá tải khi liên tục phải chống lại vi khuẩn lao. 

Người bệnh không nên chủ quan với biểu hiện đau mỏi, kiệt sức

Sụt cân 

Đây là triệu chứng của nhiều bệnh lý và cũng có thể là Triệu chứng lao phổi tái phát. Ngay cả khi không điều chỉnh chế độ ăn, bệnh nhân vẫn có thể giảm đến vài kg trong 1 tháng. Nguyên nhân gây ra tình trạng sụt cân là do tình trạng viêm mạn tính kéo dài, tăng dị hóa (catabolism), giảm cảm giác ngon miệng và giảm hấp thu dinh dưỡng do vi khuẩn lao gây ra. 

Hơi thở hôi

Vi khuẩn lao hoạt động mạnh ở phổi và đường hô hấp có thể khiến hơi thở của người bệnh có mùi hôi, khó chịu dù người bệnh luôn đảm bảo vệ sinh răng miệng. Nếu hơi thở hôi kèm theo triệu chứng ho lâu ngày và sụt cân, bạn nên đi khám vì đây rất có thể là biểu hiện lao tái phát. 

Viêm đường hô hấp kéo dài

Nếu tình trạng viêm nhiễm thường xuyên lặp lại và không thể khỏi hẳn dù đã dùng thuốc, rất có thể là do vi khuẩn lao đang tái hoạt động. 

2. Những ai dễ bị lao phổi tái phát

Không phải tất cả những trường hợp bị lao phổi đều bị tái phát sau điều trị. Tuy nhiên, những đối tượng dưới đây được cho là có nguy cơ tái phát cao hơn những nhóm đối tượng khác. Cụ thể: 

- Người từng mắc lao phổi: Sau điều trị, vi khuẩn lao vẫn có thể tồn tại trong cơ thể người bệnh và có nguy cơ hoạt động trở lại. Do đó, người bệnh nên tuân thủ chỉ định tái khám định kỳ của bác sĩ để phát hiện sớm những bất thường. 

- Bệnh nhân bỏ dở điều trị hoặc điều trị không đúng phác đồ của bác sĩ: Nếu uống thuốc không đúng liều lượng, bỏ thuốc giữa chừng, vi khuẩn lao có thể kháng thuốc hoặc tồn tại dai dẳng trong cơ thể. Người bị lao tái phát có nguy cơ kháng thuốc (lao kháng đa thuốc - MDR-TB) cao hơn so với người mắc lao lần đầu, vì vậy tuyệt đối không tự mua thuốc điều trị.

- Người có hệ miễn dịch suy yếu: Đối với những trường hợp này, hệ miễn dịch suy giảm khiến cơ thể không thể kiểm soát vi khuẩn lao còn tồn tại trong cơ thể và từ đó dẫn tới tái phát bệnh. Các nhóm có nguy cơ cao bao gồm: người nhiễm HIV/AIDS, người mắc đái tháo đường, người đang điều trị bằng corticosteroid hoặc thuốc ức chế miễn dịch, và người suy dinh dưỡng nặng.

Người có thói quen hút thuốc dễ tái phát lao phổi

- Người có lối sống không lành mạnh: Nếu thường xuyên hút thuốc lá, uống rượu bia, thức khuya,... hệ miễn dịch và sức khỏe của các cơ quan đường hô hấp sẽ bị suy giảm nghiêm trọng và tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn lao tái hoạt động và gây bệnh trở lại.

3. Làm sao để phòng ngừa lao phổi tái phát?

Để phòng ngừa lao phổi tái phát, bạn cần lưu ý những vấn đề dưới đây: 

- Tái khám định kỳ để được theo dõi tình trạng hồi phục sức khỏe và phát hiện sớm triệu chứng lao phổi tái phát. 

- Uống thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ để tránh nguy cơ vi khuẩn lao kháng thuốc và tái phát.

- Tránh tiếp xúc với nguồn lây bệnh, thường xuyên rửa tay và đeo khẩu trang khi ra ngoài. 

- Tăng cường sức đề kháng bằng cách ăn uống đủ chất, nghỉ ngơi đầy đủ và tập luyện mỗi ngày. 

- Không hút thuốc lá, hạn chế dùng rượu bia hoặc các chất kích thích khác. 

- Vắc xin BCG được khuyến cáo tiêm cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ để phòng ngừa các thể lao nặng (lao màng não, lao kê). Đối với người lớn đã từng mắc lao, hiệu quả bảo vệ của BCG đối với lao phổi chưa được chứng minh đầy đủ. Người lớn có thể hỏi ý kiến bác sĩ về các biện pháp phòng bệnh phù hợp với tình trạng cụ thể của mình. 

Người bệnh cần kiểm tra sức khỏe thường xuyên để kịp thời phát hiện những bất thường đang xảy ra trong cơ thể

Nếu không chăm sóc sức khỏe đúng cách, lao phổi rất dễ tái phát dù người bệnh đã từng điều trị lao thành công. Nhận biết sớm triệu chứng lao phổi tái phát có thể giúp người bệnh được kịp thời điều trị, tránh được nguy cơ biến chứng nguy hiểm. 

Mọi thắc mắc về bệnh lao phổi, các vấn đề về hô hấp hoặc có nhu cầu đặt lịch khám sớm, mời bạn liên hệ đến tổng đài 1900 56 56 56 của Hệ thống Y tế MEDLATEC để được tư vấn chi tiết hơn.