1. Quả dư thừa là quả gì? Dùng trong trường hợp nào?

Trong đời sống văn hóa Tết cổ truyền, nhiều loại quả không được sử dụng với mục đích ăn uống mà chủ yếu mang ý nghĩa biểu trưng. Quả dư thừa là một ví dụ điển hình. Việc hiểu đúng bản chất loại quả này đóng vai trò quan trọng trong phòng tránh các nguy cơ sức khỏe không đáng có.

1.1. Quả dư thừa là gì? Tên gọi và đặc điểm hình thái

Quả dư thừa là tên gọi dân gian của một loại quả không dùng làm thực phẩm, thường được sử dụng với mục đích trưng bày trong các dịp lễ, Tết. Ở một số địa phương, quả này còn được gọi là cà vú. Tên gọi xuất phát từ hình dáng đặc trưng của quả, mang tính mô tả hình thái hơn là phân loại thực vật học.

Về đặc điểm hình thái, quả dư thừa thường có kích thước khá lớn, hình tròn hoặc hơi thuôn, vỏ dày và cứng, bề mặt nhẵn hoặc hơi sần, màu sắc nổi bật như xanh đậm, vàng hoặc ngả nâu khi già. Phần thịt quả bên trong thường chắc, không mọng nước, không có mùi vị đặc trưng của các loại quả ăn được. Hạt có thể to, cứng, phân bố không đều trong quả.

Quả dư thừa có vỏ dày, cứng, màu sắc bắt mắt

1.2. Vai trò và ý nghĩa của quả dư thừa trong mâm ngũ quả ngày Tết

Trong văn hóa dân gian Việt Nam, quả dư thừa không được sử dụng với mục đích ăn uống mà mang ý nghĩa biểu trưng trong đời sống tinh thần. Ngay từ tên gọi, “dư thừa” đã hàm ý sự dư dả, đủ đầy, thể hiện mong muốn một năm mới có nhiều may mắn về sức khỏe, tiền bạc và cuộc sống.

Chính vì ý nghĩa đó, quả dư thừa thường được lựa chọn để bày trên mâm ngũ quả ngày Tết. Hình dáng tròn đầy, kích thước lớn của quả được xem là biểu tượng của sự viên mãn, sung túc và no đủ. Việc đặt quả dư thừa trên bàn thờ gia tiên trong dịp đầu năm mang thông điệp cầu mong cả năm thuận lợi, kinh tế ổn định, sức khỏe dồi dào và cuộc sống an yên.

Bên cạnh giá trị biểu trưng, quả dư thừa còn góp phần tạo điểm nhấn về mặt hình thức cho mâm ngũ quả, giúp tổng thể trở nên cân đối, hài hòa và mang đậm nét văn hóa truyền thống. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng vai trò của quả dư thừa chỉ dừng lại ở ý nghĩa phong tục – tâm linh, không gắn với giá trị dinh dưỡng hay công dụng thực phẩm.

Quả dư thừa thường được bày trên mâm ngũ quả ngày Tết với ý nghĩa dư dả, sung túc.

2. Quả dư thừa ăn được không? Góc nhìn y học khẳng định

Câu hỏi “quả dư thừa có ăn được không” xuất phát từ tâm lý muốn tránh lãng phí thực phẩm hoặc từ sự nhầm lẫn với các loại quả quen thuộc. Tuy nhiên, dưới góc độ y học, câu trả lời là tuyệt đối không nên ăn quả dư thừa.

Quả dư thừa được xác định có chứa nhiều độc chất tự nhiên, trong đó nổi bật là solanine và scopolamine với nồng độ cao. Đây đều là những hoạt chất có độc tính rõ rệt đối với cơ thể con người.

Solanine là một glycoalkaloid thường gặp ở một số loài thực vật họ cà, có khả năng gây kích ứng mạnh đường tiêu hóa và hệ thần kinh khi xâm nhập vào cơ thể với liều cao. Trong khi đó, scopolamine là chất tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương, có thể gây rối loạn ý thức, ảo giác và ức chế hoạt động cơ.

Ngoài hai chất kể trên, quả dư thừa còn có thể chứa atropine và hyoscyamine – những alkaloid có khả năng gây ảo giác, khô miệng, rối loạn nhịp tim và liệt cơ. Ở liều thấp, các chất này đã có thể gây triệu chứng khó chịu. Nếu ăn vài trái trở lên, độc tính có thể tăng cao, dẫn đến hôn mê sâu và nguy cơ tử vong.

Các độc chất tự nhiên trong quả dư thừa có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe nếu ăn nhầm.

3. Nguy cơ sức khỏe nếu ăn nhầm quả dư thừa

Ngộ độc do thực phẩm là tình trạng thường gặp, nhất là trong các dịp lễ Tết khi thói quen ăn uống và sử dụng thực phẩm thay đổi. Quả dư thừa là một trong những loại quả có thể gây ngộ độc nếu bị sử dụng sai mục đích.

3.1. Ngộ độc tiêu hóa cấp

Biểu hiện sớm và thường gặp nhất khi ăn nhầm quả dư thừa là các triệu chứng liên quan đến đường tiêu hóa. Người ăn có thể xuất hiện buồn nôn, nôn ói, đau bụng quặn thắt và tiêu chảy. Các triệu chứng này có thể khởi phát sau vài chục phút đến vài giờ, tùy vào lượng quả đã ăn và cơ địa từng người.

Trong nhiều trường hợp, tình trạng nôn và tiêu chảy kéo dài có thể dẫn đến mất nước, rối loạn điện giải, khiến người bệnh mệt lả, tụt huyết áp và cần được can thiệp y tế sớm.

3.2. Ảnh hưởng đến gan và thận

Không chỉ dừng lại ở đường tiêu hóa, các độc tố trong quả dư thừa còn có khả năng gây tổn thương gan và thận. Sau khi được hấp thu, nhiều độc chất thực vật sẽ được chuyển hóa qua gan. Quá trình này có thể gây viêm gan cấp, làm tăng men gan và ảnh hưởng đến chức năng gan.

Bên cạnh đó, thận là cơ quan đào thải độc chất ra khỏi cơ thể. Khi phải xử lý một lượng lớn độc tố, thận có thể bị quá tải, làm tăng nguy cơ suy thận cấp, đặc biệt ở những người đã có bệnh thận nền.

Trong các trường hợp ăn nhiều quả dư thừa, độc tính mạnh có thể gây ức chế thần kinh trung ương, dẫn đến hôn mê sâu và đe dọa tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời.

Thận có thể bị quá tải, làm tăng nguy cơ suy thận cấp sau khi ăn nhầm quả dư thừa

3.3. Nguy hiểm hơn ở các nhóm đối tượng đặc biệt

Một số đối tượng có nguy cơ cao gặp biến chứng nặng khi ăn nhầm quả dư thừa, bao gồm trẻ nhỏ, người cao tuổi và những người mắc bệnh gan, thận hoặc bệnh tiêu hóa mạn tính. Ở các nhóm này, khả năng chuyển hóa và đào thải độc chất kém hơn, khiến độc tính dễ tích tụ và gây hậu quả nghiêm trọng.

4. Vì sao nhiều người vẫn cho rằng quả dư thừa ăn được?

Trên thực tế, không ít trường hợp ăn nhầm quả dư thừa xuất phát từ sự nhầm lẫn về hình thức và quan niệm dân gian. Hình dáng của quả dư thừa khá bắt mắt, màu vàng tươi, khiến người không có kiến thức chuyên môn dễ suy đoán rằng chúng có thể ăn được.

Ngoài ra, tâm lý “thắp hương xong thì ăn cho đỡ phí” cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ. Tuy nhiên, an toàn thực phẩm không thể dựa vào cảm quan hay truyền miệng, mà cần dựa trên bằng chứng khoa học và khuyến cáo y tế.

5. Nếu lỡ ăn quả dư thừa, cần làm gì?

Trong trường hợp nghi ngờ đã ăn nhầm quả dư thừa, việc xử trí đúng cách có ý nghĩa quyết định đến tiên lượng sức khỏe.

Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc dân gian hay các biện pháp truyền miệng để giải độc, bởi những cách này không những không hiệu quả mà còn có thể làm chậm trễ việc điều trị đúng.

Cần theo dõi sát các dấu hiệu cảnh báo như nôn nhiều, đau bụng dữ dội, tiêu chảy liên tục, chóng mặt, mệt lả hoặc rối loạn ý thức. Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được theo dõi, làm các xét nghiệm cần thiết và điều trị kịp thời.

Khi nghi ngờ ngộ độc thực vật, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế để theo dõi và xử trí kịp thời.

Tóm lại, quả dư thừa không phải là thực phẩm và không nên ăn dưới bất kỳ hình thức nào. Việc sử dụng sai mục đích có thể dẫn đến ngộ độc nghiêm trọng, ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể, thậm chí đe dọa tính mạng. An toàn thực phẩm cần được đặt lên hàng đầu và phải dựa trên cơ sở khoa học, không dựa vào cảm quan hay kinh nghiệm truyền miệng. Hiểu đúng và sử dụng đúng các loại quả trong đời sống, đặc biệt trong dịp lễ Tết, là cách thiết thực để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.

Khi nghi ngờ bị ngộ độc, hoặc cần hỗ trợ y tế 24/7 từ đội ngũ chuyên gia y tế, người dân có thể liên hệ hotline 1900 56 56 56 của MEDLATEC để được hỗ trợ kịp thời.