1. "Thận yếu" là gì dưới góc nhìn y học?

"Thận yếu" là cách gọi dân gian, không phải một chẩn đoán cụ thể. Trong y học hiện đại, cụm từ này thường được hiểu là tình trạng chức năng thận suy giảm, chẳng hạn bệnh thận mạn. Một số người cũng dùng nó để gọi chung các bệnh lý tại thận như viêm thận, sỏi thận hay nang thận. Theo Y học cổ truyền, "thận hư", "thận yếu" mang nghĩa rộng hơn và gắn với các biểu hiện như đau lưng, mỏi gối, tiểu đêm.

Thận là hai cơ quan hình hạt đậu, nằm ở hai bên cột sống, ngay dưới bờ sườn và phía sau ổ bụng. Do vị trí này, khi thận có vấn đề, cảm giác đau thường xuất hiện ở vùng hông lưng. Khi tìm hiểu tại sao thận yếu gây đau lưng, bạn nên tách bạch hai nhóm vấn đề. Nhóm thứ nhất là chức năng lọc của thận suy giảm. Nhóm thứ hai là tổn thương về cấu trúc thận, và hai nhóm này có biểu hiện đau rất khác nhau.

Bạn có thể cảm thấy đau vùng hông lưng khi thận gặp vấn đề, do thận nằm ở hai bên cột sống, ngay dưới bờ sườn.

2. Tại sao thận yếu gây đau lưng?

Đau do thận thường xuất hiện khi lớp bao quanh thận bị kéo căng, hoặc khi đường dẫn nước tiểu bị tắc nghẽn, co thắt. Tùy bệnh lý, cơn đau có thể âm ỉ hoặc dữ dội.

2.1. Thận sưng, căng giãn do viêm hoặc tắc nghẽn

Nhiễm khuẩn thận (viêm thận bể thận) thường xảy ra khi vi khuẩn từ bàng quang đi ngược lên thận. Mô thận bị viêm sẽ sưng lên, gây đau ở hông hoặc lưng dưới. Người bệnh thường kèm sốt cao, rét run, buồn nôn, tiểu buốt hoặc nước tiểu đục.

Khi dòng nước tiểu bị cản trở do sỏi, khối u hoặc hẹp niệu quản, nước tiểu có thể ứ lại và khiến thận giãn ra. Tình trạng này gọi là ứ nước thận. Tắc nghẽn đột ngột thường gây đau tức hoặc đau quặn ở hông lưng bên thận bị ảnh hưởng. Ngược lại, nếu tắc nghẽn tiến triển chậm, thận ứ nước có thể không gây đau và chỉ được phát hiện khi siêu âm.

Khi tắc nghẽn đi kèm nhiễm khuẩn (ví dụ sỏi niệu quản kèm sốt, rét run), tình trạng có thể diễn tiến nhanh thành nhiễm khuẩn huyết. Đây là tình trạng cấp cứu và người bệnh cần được xử trí tại cơ sở y tế ngay. 

2.2. Sỏi di chuyển trong đường tiết niệu

Sỏi nằm yên trong thận có thể chưa gây triệu chứng. Khi sỏi rơi xuống niệu quản, đường tiết niệu co thắt để đẩy sỏi ra ngoài và gây cơn đau quặn thận. Cơn đau thường dữ dội và đến theo từng đợt. Đau bắt đầu ở hông lưng rồi lan xuống bụng dưới, bẹn hoặc bộ phận sinh dục, có thể kèm tiểu ra máu, buồn nôn.

Sỏi di chuyển xuống niệu quản có thể gây cơn đau quặn dữ dội, lan từ hông lưng xuống bụng dưới và bẹn.

2.3. Nang thận phát triển to dần

Ở người mắc bệnh thận đa nang, nhiều túi chứa dịch hình thành trong thận và lớn dần theo thời gian. Đau bụng, đau hông hoặc đau lưng là triệu chứng thường gặp nhất. Tuy nhiên, nhiều người không có triệu chứng ở giai đoạn đầu và bệnh có thể được phát hiện qua tăng huyết áp, tiểu máu hoặc siêu âm. Thể thường gặp của bệnh có tính di truyền, nên người có người thân mắc bệnh thận đa nang nên trao đổi với bác sĩ về việc kiểm tra. Cơn đau có thể xuất hiện khi nang to lên hoặc chảy máu trong nang. sỏi thận và nhiễm khuẩn đường tiết niệu đi kèm cũng có thể gây đau.

2.4. Rối loạn khoáng xương ở giai đoạn bệnh thận muộn

Thận tham gia điều hòa canxi, phốt pho và hoạt hóa vitamin D. Khi bệnh thận mạn tiến triển, sự cân bằng này bị rối loạn và xương có thể yếu dần, dễ gãy hơn. Tình trạng này gọi là rối loạn khoáng xương do bệnh thận mạn. Rối loạn này có thể gây đau xương và làm tăng nguy cơ gãy xương, thường gặp ở người suy thận nặng hoặc đang lọc máu.

3. Suy giảm chức năng thận không phải lúc nào cũng gây đau lưng

Nhiều người cho rằng cứ đau lưng là do thận yếu, nhưng thực tế không hẳn như vậy. Bệnh thận mạn ở giai đoạn sớm thường không có triệu chứng rõ ràng. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ khi xét nghiệm máu hoặc nước tiểu vì một lý do khác.

Khi chức năng thận giảm nhiều hơn, người bệnh có thể gặp một số biểu hiện như:

• mệt mỏi, chán ăn;
• phù chân hoặc mí mắt;
• tiểu đêm, nước tiểu có bọt;
• ngứa da.

Đau lưng đơn thuần hiếm khi là dấu hiệu duy nhất của bệnh thận mạn. Điều này giải thích tại sao thận yếu gây đau lưng ở người có sỏi, viêm hoặc nang thận, trong khi nhiều người suy thận lại không đau lưng.

Phần lớn các trường hợp đau lưng xuất phát từ cơ, dây chằng, đĩa đệm hoặc cột sống. Vì vậy, bạn không nên tự kết luận mình bị bệnh thận chỉ dựa vào cảm giác đau lưng.

4. Phân biệt đau lưng do thận và đau lưng do cơ xương khớp

Sau khi hiểu tại sao thận yếu gây đau lưng, bạn có thể dựa vào một vài đặc điểm của cơn đau để định hướng nguyên nhân ban đầu. Các đặc điểm đó bao gồm:

Các đặc điểm trên chỉ mang tính tham khảo. Một số trường hợp có biểu hiện chồng lấn, nên việc xác định nguyên nhân vẫn cần bác sĩ thăm khám.

Đau lưng do cơ xương khớp thường tăng khi cúi, bê vật nặng hoặc ngồi lâu, và giảm khi nghỉ ngơi.

5. Khi nào người bị đau lưng nên đi khám?

Bạn nên đi khám sớm nếu đau lưng kéo dài, không cải thiện khi nghỉ ngơi hoặc đi kèm các dấu hiệu sau:

• Rối loạn tiểu tiện: tiểu buốt, tiểu rắt, nước tiểu đục hoặc có mùi hôi.
• Thay đổi nước tiểu: nước tiểu có máu hoặc có nhiều bọt.
• Phù: phù mặt, mí mắt hoặc cổ chân.
• Toàn thân: mệt mỏi kéo dài, chán ăn, tiểu đêm nhiều lần.

Bạn cần đến cơ sở y tế ngay nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Đau quặn dữ dội từng cơn ở hông lưng.
• Đau kèm sốt cao, rét run, nôn nhiều.
• Tiểu rất ít hoặc không đi tiểu trong nhiều giờ.
• Phụ nữ mang thai bị đau hông lưng kèm sốt.
• Người bệnh lơ mơ, lú lẫn.
• Đau lưng kèm yếu hoặc tê chân, tê vùng bẹn - mông, hoặc khó kiểm soát tiểu tiện, đại tiện.
• Đau lưng hoặc đau bụng đột ngột, dữ dội, kèm choáng váng, vã mồ hôi lạnh hoặc ngất. 

Đau lưng sau chấn thương, kèm sút cân không rõ nguyên nhân hoặc ở người có tiền sử ung thư cũng cần được thăm khám sớm. Theo NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), nhiễm khuẩn thận nếu không được điều trị có thể dẫn đến nhiễm khuẩn huyết.

Với người đau lưng kéo dài, bạn nên thận trọng khi tự dùng thuốc giảm đau chống viêm không steroid (NSAID) trong thời gian dài. Nhóm thuốc này có thể làm giảm lượng máu đến thận và ảnh hưởng đến chức năng thận, nhất là ở người đã có bệnh thận từ trước, người cao tuổi, người đang mất nước hoặc đang dùng thuốc huyết áp, thuốc lợi tiểu. Theo hướng dẫn KDIGO, người có mức lọc cầu thận (eGFR) dưới 60 nên tránh dùng NSAID kéo dài, và tránh hoàn toàn khi eGFR dưới 30. 

Bạn nên đi khám nếu đau lưng kéo dài hoặc kèm sốt, tiểu máu, rối loạn tiểu tiện để được xác định đúng nguyên nhân.

6. Bác sĩ kiểm tra những gì khi nghi ngờ đau lưng do thận?

Bác sĩ sẽ hỏi về đặc điểm cơn đau, tiền sử bệnh và các thuốc đang dùng, sau đó khám vùng hông lưng. Tùy tình trạng, bạn có thể được chỉ định các kiểm tra sau:

• Xét nghiệm nước tiểu: giúp phát hiện hồng cầu, bạch cầu, protein hoặc dấu hiệu nhiễm khuẩn. Khi cần, bác sĩ đo thêm tỷ lệ albumin/creatinin niệu (ACR) và cấy nước tiểu. 
• Xét nghiệm máu: định lượng creatinin để ước tính mức lọc cầu thận (eGFR). Chỉ số này phản ánh khả năng lọc máu của thận. Khi nghi nhiễm khuẩn, bác sĩ có thể kèm công thức máu và CRP. 
• Siêu âm hệ tiết niệu: giúp quan sát kích thước thận và phát hiện sỏi, nang hoặc ứ nước thận. Đây thường là lựa chọn đầu tiên, đặc biệt ở phụ nữ mang thai. 
• Chụp cắt lớp vi tính (CT): được chỉ định khi cần xác định rõ vị trí sỏi hoặc nguyên nhân tắc nghẽn.

Nếu thận không có bất thường, bác sĩ có thể hướng đến nguyên nhân cơ xương khớp và chỉ định chụp X-quang hoặc MRI cột sống khi cần. Người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc có người thân mắc bệnh thận nên kiểm tra chức năng thận định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ, kể cả khi chưa có triệu chứng.

Như vậy, câu trả lời cho câu hỏi tại sao thận yếu gây đau lưng nằm ở các bệnh lý khiến thận viêm, sưng, tắc nghẽn hoặc tạo nang. Không phải mọi trường hợp suy giảm chức năng thận đều gây đau, và đau lưng cũng thường xuất phát từ cơ xương khớp. Khi đau hông lưng kèm sốt, tiểu máu, rối loạn tiểu tiện hoặc phù, bạn nên đi khám sớm để được xác định đúng nguyên nhân.

Nếu cần thăm khám, bạn có thể lựa chọn các cơ sở y tế uy tín như MEDLATEC. Tại MEDLATEC, người bệnh có thể được khám và thực hiện các xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh cần thiết để bác sĩ đánh giá nguyên nhân đau lưng và chức năng thận. Nếu cần tư vấn, đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.