1. Thối não là gì? Đây có phải một bệnh lý sức khoẻ nguy hiểm?

Nhiều người thường thắc mắc "thối não" là gì và liệu đây có phải là một căn bệnh nguy hiểm hay không. Thực tế, thối não là cách nói vui trên mạng xã hội để chỉ tình trạng một người tiếp xúc quá nhiều với những nội dung ngắn, lặp đi lặp lại hoặc ít giá trị, dễ ảnh hưởng đến khả năng tập trung, tư duy và tiếp nhận thông tin. Thuật ngữ này bắt nguồn từ cụm từ tiếng Anh Brain Rot, không phải là tên của một bệnh lý được y học công nhận.

Tên gọi "thối não" ở đây nhưng không có nghĩa não bộ bị "thối" hay tổn thương về mặt cấu trúc. Cho đến nay, chưa có bằng chứng khoa học nào khẳng định thối não là một bệnh hoặc gây hủy hoại não. Mặc dù không nguy hiểm như một bệnh lý, tình trạng này vẫn đáng lưu ý nếu kéo dài liên tục. 

Thối não là cách nói vui tình trạng tiếp xúc quá mức với nội dung ngắn vô bổ

2. Thối não thường xảy ra ở những ai?

"Thối não" có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng trẻ em và thanh thiếu niên là nhóm có nguy cơ cao hơn do não bộ vẫn đang trong giai đoạn phát triển, đồng thời khả năng kiểm soát hành vi và thời gian sử dụng thiết bị điện tử chưa hoàn thiện.

Các video ngắn, trò chơi hoặc nội dung giải trí có nhịp độ nhanh thường thu hút trẻ bởi hình ảnh sinh động và liên tục tạo cảm giác mới lạ. Nếu dành quá nhiều thời gian cho những nội dung này, trẻ có thể dần mất hứng thú với việc đọc sách, học tập hoặc các hoạt động đòi hỏi sự tập trung và kiên nhẫn. Bên cạnh đó, việc tiếp xúc thường xuyên với nội dung thiếu chọn lọc còn có thể ảnh hưởng đến khả năng chú ý, ghi nhớ và tư duy phản biện của trẻ.

Ngoài trẻ em, học sinh, sinh viên, người làm việc nhiều với thiết bị số hoặc thường xuyên sử dụng mạng xã hội nhiều giờ mỗi ngày cũng có nguy cơ gặp tình trạng tương tự. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng ở mỗi người sẽ khác nhau, phụ thuộc vào thời lượng sử dụng thiết bị, loại nội dung tiếp cận và sự cân bằng giữa giải trí với học tập, làm việc, vận động và nghỉ ngơi.

Tóm lại, không phải cứ sử dụng điện thoại hay xem video ngắn là sẽ bị "thối não". Nguy cơ chỉ tăng lên khi việc tiêu thụ nội dung thiếu chọn lọc trở thành thói quen kéo dài ở cả trẻ nhỏ và người lớn.

3. Dấu hiệu nhận biết tình trạng thối não

Có những dấu hiệu cần lưu ý về tình trạng "thối não" do tiêu thụ các nội dung kém chất lượng như

3.1. Đắm chìm vào thế giới ảo do mình tưởng tượng, giảm tập trung, ít giao tiếp hơn

Một trong những dấu hiệu dễ nhận thấy là bạn dành quá nhiều thời gian cho thế giới ảo, từ trò chơi, video đến các nhân vật yêu thích trên mạng. Bạn có thể liên tục nghĩ về những nội dung đã xem, thích ở một mình để tiếp tục sử dụng thiết bị điện tử và giảm hứng thú với các hoạt động ngoài đời thực. Lúc này, sức tập trung sẽ bị suy giảm nghiêm trọng, ít giao tiếp với gia đình hoặc bạn bè và luôn mong muốn được quay lại với điện thoại, máy tính bảng ngay khi có cơ hội.

3.2. Tư duy dập khuôn, cứng nhắc

Khi thường xuyên tiếp nhận những nội dung ngắn, lặp đi lặp lại, bạn có thể dần hình thành lối suy nghĩ đơn giản, ít đào sâu vấn đề. Với trẻ em, các con sẽ có xu hướng bắt chước lời nói, hành động hoặc trào lưu trên mạng mà không hiểu rõ ý nghĩa, đồng thời gặp khó khăn khi cần phân tích, giải quyết vấn đề hoặc đưa ra ý kiến của riêng mình. Điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng sáng tạo, tư duy phản biện và việc tiếp thu kiến thức trong học tập.

3.3. Trì trệ, không thể tự sinh hoạt bình thường

Một số người bắt đầu phụ thuộc vào thiết bị điện tử đến mức lơ là các hoạt động thường ngày. Nghiêm trọng hơn, một số người có thể chậm trễ trong việc ăn uống, vệ sinh cá nhân, làm bài tập hoặc ngủ nghỉ vì mải xem video hay chơi game, nhất là trẻ em. Khi bị yêu cầu dừng sử dụng thiết bị, trẻ dễ cáu gắt, khó chịu hoặc mất tập trung. Nếu tình trạng này kéo dài, hiệu quả học tập, sức khỏe thể chất và tinh thần của trẻ đều có thể bị ảnh hưởng.

Trẻ dễ bị cáu gắt hơn so với bình thường

4. Nên làm gì khi nghi ngờ bản thân đang bị "thối não"?

Các bước xử lý tình trạng này với người lớn và trẻ em tương đối khác nhau, cụ thể:

4.1. Đối với người lớn

Khi nhận thấy bản thân có dấu hiệu "thối não", bạn cần hành động ngay để phục hồi tư duy, đơn cử như:

• Thay đổi thói quen dùng công nghệ: Như đặt giới hạn xem các video ngắn dưới 30 phút mỗi ngày, xóa ứng dụng nền tảng mạng xã hội không cần thiết. Ngoài ra, bạn có thể tự đặt quy định một số khu vực hay thời gian không cầm điện thoại như khi ăn uống, trước khi ngủ.
• Áp dụng các phương pháp phục hồi chức năng não bộ: Như xây dựng thói quen đọc mỗi ngày để rèn luyện lại khả năng tập trung sâu, có thể bắt đầu từ khoảng thời gian ngắn (tối thiểu 15 phút) và sau đó tăng dần thời gian lên. Việc ghi chép nhật ký bằng tay cũng là một phương pháp có thể kích thích tư duy logic và sắp xếp lại ngôn từ. Bạn cũng nên lựa chọn học kỹ năng mới như tham gia các hoạt động đòi hỏi tư duy cao như học ngoại ngữ, chơi cờ, hoặc nhạc cụ.
• Tăng cường tương tác, kết nối với thực tế: Tăng cường gặp gỡ bạn bè và trò chuyện trực tiếp không dùng điện thoại. Vận động ngoài trời giúp tăng lưu lượng máu lên não và cải thiện tâm trạng. Bạn có thể lựa chọn một số phương pháp tập luyện giúp dịu thần kinh như thiền, tập thở sâu,...

4.2. Đối với trẻ em 

Nếu nhận thấy trẻ có dấu hiệu bị cuốn quá mức vào các nội dung giải trí trên môi trường số, cha mẹ không nên quá lo lắng hay vội vàng kết luận con mắc một vấn đề sức khỏe. Hãy bình tĩnh quan sát, điều chỉnh thói quen sinh hoạt và đồng hành cùng trẻ để xây dựng lối sống cân bằng hơn, cụ thể:

• Chủ động dành nhiều thời gian giao tiếp, làm gương cho con: Cha mẹ nên dành thời gian trò chuyện, đọc sách hoặc cùng con vui chơi mỗi ngày. Đồng thời, hãy làm gương bằng cách hạn chế sử dụng thiết bị điện tử khi ở bên con và xây dựng những khoảng thời gian "không màn hình" để cả gia đình cùng kết nối.
• Tạo môi trường sống lành mạnh, sôi nổi và hoà đồng cho trẻ: Thay vì để trẻ dành phần lớn thời gian trong nhà với điện thoại hoặc máy tính bảng, cha mẹ nên khuyến khích con tham gia các hoạt động ngoài trời, chơi thể thao, học năng khiếu hoặc gặp gỡ bạn bè.
• Tạo trò chơi tư duy giúp trẻ rèn luyện: Các trò chơi kích thích tư duy như ghép hình, xếp khối, cờ vua, giải câu đố, đọc sách hoặc làm thí nghiệm khoa học đơn giản sẽ giúp trẻ rèn luyện khả năng tập trung, ghi nhớ và giải quyết vấn đề cho trẻ. Cha mẹ nên lựa chọn hoạt động phù hợp với độ tuổi, đồng thời khuyến khích trẻ chủ động khám phá thay vì chỉ tiếp nhận thông tin một chiều từ màn hình.

Cha mẹ cùng trẻ chơi các trò chơi tư duy để rèn luyện khả năng tập trung

Thối não không phải là một bệnh lý nhưng có thể ảnh hưởng lớn đến khả năng làm việc, học tập và chất lượng sống của mỗi người. Nếu đã thay đổi thói quen sống nhưng tình trạng không được cải thiện, bạn nên đi thăm khám tại các cơ sở y tế uy tín như chuyên khoa Thần kinh thuộc Hệ thống Y tế MEDLATEC để các bác sĩ kiểm tra và tư vấn chi tiết hơn. Để đặt lịch khám, Quý khách vui lòng liên hệ tổng đài 1900 56 56 56 của MEDLATEC để được hỗ trợ.