1. U quái buồng trứng là gì và vì sao lại xuất hiện cấu trúc kỳ lạ

U quái buồng trứng (hay còn gọi là u bì buồng trứng - Teratoma), là một dạng khối u tế bào mầm phát triển từ các tế bào mầm của buồng trứng.

Tế bào mầm là những tế bào có khả năng biệt hóa theo nhiều hướng và phát triển thành các loại mô khác nhau. Khi các tế bào mầm trong buồng trứng phát triển và biệt hóa bất thường, chúng có thể hình thành u tế bào mầm, trong đó có u quái. Do chứa nhiều loại mô khác nhau, khối u có thể xuất hiện các thành phần như da, tóc, mỡ, răng, xương hoặc sụn.

Khối u quái có thể chứa các mô phát triển từ một hoặc nhiều lá phôi, bao gồm ngoại bì, trung bì và nội bì. Các thành phần có thể gặp gồm:

– Mô ngoại bì: Da, biểu mô, mô thần kinh và các cấu trúc liên quan .

– Mô trung bì: Mô mỡ, xương, sụn, răng, mô liên kết, cơ.

– Mô nội bì: Các mô có đặc điểm tương tự mô đường tiêu hóa, đường hô hấp hoặc một số mô tuyến.

U quái buồng trứng có thể gặp ở nhiều độ tuổi, bao gồm trẻ em, thanh thiếu niên, phụ nữ trong độ tuổi sinh sản và phụ nữ sau mãn kinh.

U quái buồng trứng có thể gặp ở nhiều lứa tuổi

2. Phân loại u quái buồng trứng theo mức độ tiến triển y khoa

U quái buồng trứng chủ yếu được chia thành các nhóm sau:

2.1. U quái trưởng thành (u bì buồng trứng lành tính)

là loại u quái buồng trứng thường gặp nhất và phần lớn lành tính. khối u chứa các mô đã trưởng thành như da, tóc, mô mỡ, sụn, xương hoặc răng. U thường phát triển tương đối chậm và nhiều trường hợp không gây triệu chứng, được phát hiện tình cờ khi siêu âm hoặc khám phụ khoa.

Mặc dù phần lớn lành tính, u vẫn có thể gây biến chứng Chuyển dạng ác tính trong u quái trưởng thành là biến chứng hiếm gặp và thường được ghi nhận ở phụ nữ lớn tuổi .

2.2. U quái chưa trưởng thành

Là loại u hiếm gặp hơn, thường xuất hiện ở trẻ em, thanh thiếu niên và phụ nữ trẻ. Đây là u ác tính, có khả năng phát triển nhanh và lan rộng đến các cơ quan khác. Mức độ ác tính và tiên lượng phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có giai đoạn bệnh và mức độ thành phần mô chưa trưởng thành.

2.3. U quái trưởng thành chuyên biệt (Struma ovarii)

Đây là dạng u quái trưởng thành hiếm gặp, trong đó mô tuyến giáp chiếm phần lớn khối u. Một số trường hợp có thể tiết hormone tuyến giáp, gây triệu chứng cường giáp như tim nhanh, run tay hoặc sụt cân.

3. Nhận diện dấu hiệu u quái buồng trứng và biến chứng nguy hiểm

U quái buồng trứng thường không gây triệu chứng rõ ràng, đặc biệt khi khối u còn nhỏ, nhiều trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ khi khám phụ khoa hoặc siêu âm. Khi khối u lớn, người bệnh có thể gặp:

• Đau âm ỉ vùng bụng dưới hoặc vùng chậu, thường lệch về bên có u.
• Chướng bụng, đầy hơi hoặc sờ thấy khối bất thường ở bụng dưới.
• Rối loạn kinh nguyệt, đau bụng kinh hoặc đau khi quan hệ.
• Tiểu nhiều, tiểu buốt hoặc táo bón do khối u chèn ép cơ quan lân cận.

Biến chứng nguy hiểm

Tùy thuộc vào kích thước, vị trí và đặc điểm của khối u, một số trường hợp có thể xuất hiện biến chứng cần được thăm khám và xử trí kịp thời, bao gồm:

• Xoắn buồng trứng: Gây đau bụng dữ dội đột ngột, buồn nôn hoặc nôn. Đây là tình trạng cấp cứu vì có thể làm gián đoạn nguồn máu nuôi và gây hoại tử buồng trứng.

U quái buồng trứng có thể gây biến chứng nguy hiểm xoắn buồng trứng

• Vỡ khối u: Dịch và chất bên trong u tràn vào ổ bụng, có thể gây đau bụng cấp và viêm phúc mạc.
•  Nhiễm trùng khối u : Khối u bị nhiễm khuẩn, dẫn đến viêm hoặc hình thành áp xe.
• Hóa ác: Một tỷ lệ nhỏ u quái trưởng thành có thể chuyển thành ác tính, nguy cơ cao hơn ở phụ nữ lớn tuổi.

Khi xuất hiện đau bụng dữ dội đột ngột, nôn ói hoặc sốt, người bệnh cần đến cơ sở y tế sớm để được kiểm tra và xử trí.

4. Các phương pháp chẩn đoán u quái buồng trứng chuẩn y khoa

Để chẩn đoán chính xác u quái buồng trứng xác định đặc điểm của khối u và nhận diện các dấu hiệu gợi ý lành tính hoặc ác tính, bác sĩ thường kết hợp thăm khám lâm sàng với các phương pháp chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm phù hợp:

– Siêu âm phụ khoa (Siêu âm ngả âm đạo hoặc ngả bụng): Là phương pháp đầu tay, chi phí thấp và hiệu quả cao. Trên hình ảnh siêu âm, u quái có hình ảnh rất đặc trưng như thành phần tăng âm (do chứa mỡ, tóc, xương), bóng lưng cản âm (do răng) hoặc mức dịch - mỡ.

– Chụp cắt lớp vi tính (CT scanner) hoặc Chụp cộng hưởng từ (MRI): Được chỉ định khi hình ảnh siêu âm không rõ ràng khối u có đặc điểm phức tạp hoặc cần đánh giá thêm trước khi lựa chọn phương pháp điều trị.

– Xét nghiệm chỉ số dấu ấn ung thư (Tumor markers): Bác sĩ sẽ chỉ định định lượng các chỉ số trong máu như CA 125, AFP (Alpha-fetoprotein), HCG và LDH. Các xét nghiệm này có vai trò hỗ trợ chẩn đoán và đánh giá nguy cơ.

– Giải phẫu bệnh (Tiêu chuẩn vàng): Là phương pháp quan trọng để xác định bản chất mô học của khối u khi có chỉ định phẫu thuật lấy u. Mẫu bệnh phẩm được bác sĩ giải phẫu bệnh đánh giá dưới kính hiển vi nhằm xác định loại u, mức độ trưởng thành của mô và các đặc điểm liên quan đến ác tính.

5. Phương pháp điều trị u quái buồng trứng hiện nay

Phương pháp điều trị u quái buồng trứng phụ thuộc vào loại u, kích thước, triệu chứng, đặc điểm trên hình ảnh học, tuổi, tình trạng sức khỏe và nhu cầu bảo tồn khả năng sinh sản.

Với u quái trưởng thành lành tính, một số trường hợp u nhỏ, không gây triệu chứng và có đặc điểm hình ảnh phù hợp có thể được bác sĩ cân nhắc theo dõi định kỳ. Khi u có kích thước lớn, gây triệu chứng, có nguy cơ biến chứng hoặc đặc điểm nghi ngờ, phẫu thuật có thể được chỉ định. .

5.1. Phẫu thuật bảo tồn buồng trứng

Thường áp dụng cho phụ nữ trong độ tuổi sinh sản khi khối u được đánh giá là lành tính. Bác sĩ bóc tách khối u, cố gắng bảo tồn mô buồng trứng lành để duy trì chức năng nội tiết và khả năng sinh sản.

Khối u lành tính phương pháp điều trị bác sĩ sẽ phẫu thuật bóc tách khối u, bảo tồn buồng trứng cho người bệnh

5.2. Phẫu thuật cắt buồng trứng

Có thể được chỉ định khi khối u lớn, làm tổn thương mô buồng trứng, buồng trứng bị hoại tử không còn khả năng bảo tồn, hoặc có dấu hiệu ác tính. Phạm vi phẫu thuật cần dựa trên độ tuổi, nhu cầu sinh sản, dựa trên loại mô bệnh học và giai đoạn bệnh. 

5.3. Nội soi hoặc mổ mở

• Nội soi: Thường được lựa chọn với u có kích thước và đặc điểm phù hợp, giúp giảm đau, hạn chế sẹo và rút ngắn thời gian hồi phục.
• Mổ mở: Có thể cần thiết khi u rất lớn, đã vỡ, xoắn hoại tử nặng hoặc nghi ngờ ác tính cần đánh giá ổ bụng.

6. Những lưu ý cho người bệnh và theo dõi u quái buồng trứng

Người bệnh cần hiểu đúng về u quái buồng trứng để tránh chủ quan hoặc điều trị sai cách:

• Không tự dùng thuốc nam, thuốc bắc hoặc thực phẩm chức năng để làm tan u: Hiện chưa có thuốc uống nào có thể làm tiêu biến u quái. Tự điều trị có thể làm chậm quá trình thăm khám và tăng nguy cơ biến chứng.
• Không phải u quái nào cũng là ung thư: Phần lớn u quái lành tính. Bác sĩ sẽ cần đánh giá loại u, kích thước, đặc điểm hình ảnh, triệu chứng và các yếu tố liên quan trước khi quyết định theo dõi hay điều trị. Không chủ quan khi chưa có triệu chứng: U có thể phát triển âm thầm. Đau bụng dưới đột ngột, dữ dội, kèm nôn hoặc sốt có thể là dấu hiệu biến chứng như xoắn hoặc vỡ u, cần cấp cứu sớm.
• Không quá lo lắng về nguy cơ vô sinh khi phẫu thuật: Với trường hợp phù hợp, bác sĩ có thể bóc u và bảo tồn mô buồng trứng lành, giúp duy trì chức năng sinh sản.
• Khám và theo dõi định kỳ: Nên khám phụ khoa, siêu âm theo lịch bác sĩ chỉ định. Với khối u được theo dõi, cần tái khám đúng hẹn để đánh giá kích thước và diễn tiến.
• Lựa chọn cơ sở chuyên khoa: Phẫu thuật cần được thực hiện bởi đội ngũ có kinh nghiệm trong xử trí bệnh lý buồng trứng.

Khi được phát hiện và xử trí phù hợp, người bệnh có thể giảm nguy cơ biến chứng và bảo vệ sức khỏe sinh sản, chất lượng cuộc sống.

Để đặt lịch khám chuyên khoa Sản phụ khoa tại MEDLATEC, quý khách hàng liên hệ Tổng đài 1900 56 56 56 để được hỗ trợ nhanh nhất.