1. Viêm đường tiết niệu có lây không?

Viêm đường tiết niệu có lây không - câu trả lời là viêm đường tiết niệu không lây lan như bệnh truyền nhiễm thông thường. Viêm đường tiết niệu không phải bệnh lây qua tiếp xúc thông thường (ôm hôn, dùng chung bồn cầu, khăn mặt), không lây qua không khí hoặc nước bọt.

Bệnh không thuộc nhóm bệnh lây qua đường tình dục như lậu, chlamydia (dù một số triệu chứng viêm đường tiết niệu có thể gây triệu chứng giống bệnh lây nhiễm qua đường tình dục).

Trường hợp có nguy cơ lây lan gián tiếp

Mặc dù bệnh không lây trực tiếp, vi khuẩn gây bệnh (E. coli) có thể truyền từ người này sang người khác trong một số trường hợp:

• Qua quan hệ tình dục: Vi khuẩn từ vùng hậu môn hoặc âm đạo của người bệnh có thể đi vào niệu đạo bạn tình, gây viêm đường tiết niệu ở người kia (đặc biệt nếu không dùng bao cao su). Quan hệ không an toàn tăng nguy cơ lây vi khuẩn chứ không phải lây bệnh. 
• Lây từ mẹ sang con: Phụ nữ mang thai bị viêm đường tiết niệu nặng có thể lây vi khuẩn cho trẻ sơ sinh (nhiễm trùng mắt, phổi) nếu không được điều trị.

Tóm lại viêm đường tiết niệu không lây, nhưng cần vệ sinh tốt và quan hệ tình dục an toàn để tránh lan truyền vi khuẩn.

2. Định nghĩa và phân loại viêm đường tiết niệu

Trước khi giải đáp viêm đường tiết niệu có lây không bạn cần tìm hiểu viêm đường tiết niệu là gì. Viêm đường tiết niệu là tình trạng nhiễm trùng xảy ra ở bất kỳ phần nào của hệ tiết niệu: niệu đạo, bàng quang, niệu quản hoặc thận. Bệnh do vi khuẩn (thường là E. coli) xâm nhập và nhân lên trong đường tiết niệu, gây viêm nhiễm.

Viêm đường tiết niệu là tình trạng nhiễm trùng xảy ra ở bất kỳ phần nào của hệ tiết niệu

Phân loại theo vị trí:

• Nhiễm trùng đường tiết niệu dưới (phổ biến nhất): Viêm niệu đạo (urethritis), viêm bàng quang (cystitis).
• Nhiễm trùng đường tiết niệu trên: Viêm thận bể thận (pyelonephritis) - nghiêm trọng hơn là viêm niệu quản, có nguy cơ nhiễm trùng huyết.

3. Ai dễ mắc viêm đường tiết niệu?

• Phụ nữ (do cấu trúc giải phẫu).
• Người quan hệ tình dục thường xuyên.
• Người mang thai, mãn kinh, tiểu đường, sỏi tiết niệu hoặc đặt ống thông tiểu.
• Trẻ em (đặc biệt bé gái) và người cao tuổi.

Viêm đường tiết niệu không phải bệnh mãn tính nhưng dễ tái phát nếu không phòng ngừa đúng cách.

3. Nguyên nhân dẫn đến viêm đường tiết niệu

Viêm đường tiết niệu chủ yếu là bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn gây ra, với khoảng 95% trường hợp xảy ra theo cơ chế ngược dòng (vi khuẩn từ niệu đạo xâm nhập lên bàng quang, niệu quản và thận), chỉ khoảng 5%  vi khuẩn từ các ổ nhiễm khuẩn khác trong cơ thể đi theo máu đến thận và tiết niệu. Vi khuẩn thường trú ở đường ruột hoặc da vùng hậu môn dễ dàng di chuyển nếu vệ sinh không đúng cách.

3.1. Vi khuẩn gây bệnh chính

• Escherichia coli (E. coli): Chiếm 80% các trường hợp, là vi khuẩn thường trú trong ruột và trên da gần hậu môn. Đây là tác nhân hàng đầu gây viêm niệu đạo, viêm bàng quang và viêm thận bể thận.
• Các vi khuẩn khác: Klebsiella, Proteus mirabilis, Enterobacter, Citrobacter, Enterococcus, Pseudomonas aeruginosa, Staphylococcus saprophyticus (thường gặp ở phụ nữ trẻ sau quan hệ tình dục).
• Một số trường hợp hiếm: Virus (Adenovirus), nấm (Candida - ở người suy giảm miễn dịch), ký sinh trùng (giun lươn, trùng roi) hoặc vi khuẩn từ bệnh lây truyền qua đường tình dục (Chlamydia trachomatis, Neisseria gonorrhoeae, Mycoplasma).

Vi khuẩn là nguyên nhân chính gây viêm đường tiết niệu

3.2. Con đường lây nhiễm chính

Do vi khuẩn chủ yếu xâm nhập qua ngược dòng từ niệu đạo:

• Từ vùng hậu môn đến niệu đạo và bàng quang (phổ biến nhất ở nữ do niệu đạo ngắn và gần hậu môn).
• Quan hệ tình dục không an toàn: Vi khuẩn bị đẩy vào niệu đạo, đặc biệt sau quan hệ tình dục bằng đường hậu môn hoặc không vệ sinh trước hoặc sau giao hợp.
• Các trường hợp khác: Đặt ống thông tiểu, chấn thương niệu đạo, sỏi tiết niệu gây ứ trệ nước tiểu.

3.3. Yếu tố nguy cơ làm tăng nguy cơ mắc bệnh

Ở nữ giới:

Vệ sinh vùng kín sai cách: Lau từ sau ra trước, nhịn tiểu lâu, không vệ sinh sạch sẽ sau quan hệ hoặc trong kỳ kinh nguyệt (không thay băng vệ sinh 3 - 4 giờ/lần hoặc dùng loại kém chất lượng).

• Quan hệ tình dục thường xuyên hoặc không lành mạnh (không dùng bao cao su, không vệ sinh trước/sau).
• Thay đổi hormone: Mang thai (tăng ứ trệ nước tiểu), mãn kinh (giảm estrogen làm mỏng niêm mạc).
• Các yếu tố khác: Sỏi đường tiết niệu, bàng quang thần kinh, hẹp niệu quản, tiểu đường, suy giảm miễn dịch.

Nữ giới niệu đạo ngắn có nguy cơ viêm đường tiết niệu cao hơn nam giới

Ở nam giới:

• Vệ sinh kém dẫn đến viêm quy đầu, viêm da quy đầu.
• Chấn thương niệu đạo do quan hệ tình dục thô bạo hoặc thủ dâm quá mức.
• Các yếu tố gây ứ trệ: Phì đại tuyến tiền liệt, hẹp niệu đạo, sỏi tiết niệu, bàng quang thần kinh.

Bên cạnh đó , bệnh tiểu đường (tăng đường trong nước tiểu nuôi vi khuẩn), suy giảm miễn dịch (HIV, hóa trị), sử dụng ống thông tiểu dài ngày, dị dạng bẩm sinh đường tiết niệu cũng là yếu tố nguy cơ gây viêm đường tiết niệu.

4. Triệu chứng viêm đường tiết niệu phổ biến

Các dấu hiệu viêm đường tiết niệu thường xuất hiện đột ngột bao gồm: 

• Đau rát, buốt khi tiểu (dysuria), đặc biệt cuối dòng tiểu.
• Tiểu rắt, tiểu nhiều lần nhưng lượng ít, tiểu không hết.
• Tiểu đêm, tiểu gấp, cảm giác buồn tiểu liên tục.
• Nước tiểu đục, có mùi hôi, đôi khi lẫn máu (tiểu ra máu).
• Đau vùng bụng dưới, vùng chậu (viêm bàng quang).

Viêm đường tiết niệu có thể dẫn đến tiểu buốt, đau vùng bụng dưới

Triệu chứng nặng (viêm thận)

• Sốt cao, ớn lạnh, run người.
• Đau lưng hông (vùng thận), buồn nôn, nôn.
• Mệt mỏi toàn thân.

Ở trẻ em: Sốt không rõ nguyên nhân, quấy khóc, tiểu không kiểm soát. Nam giới có thể kèm đau tinh hoàn nếu viêm lan lên tuyến tiền liệt.

6. Cách chẩn đoán viêm đường tiết niệu

Để chẩn đoán viêm đường tiết niệu, bác sĩ sẽ thăm khám lâm sàng và chỉ định các xét nghiệm cận lâm sàng để hỗ trợ chẩn đoán bệnh: 

• Hỏi bệnh và khám lâm sàng: Triệu chứng, tiền sử quan hệ, vệ sinh.
• Xét nghiệm nước tiểu: Tổng phân tích (bạch cầu, nitrit, hồng cầu), que thử nhanh.
• Cấy nước tiểu: Xác định vi khuẩn và kháng sinh đồ (quan trọng để chọn thuốc đúng).
• Siêu âm, X-quang: Nếu nghi do sỏi hoặc viêm thận.
• Xét nghiệm máu: Nếu nghi nhiễm trùng toàn thân.

7. Phương pháp điều trị viêm đường tiết niệu 

Điều trị nội khoa: 

• Bác sĩ sẽ chỉ định điều trị kháng sinh là thuốc điều trị chính theo phác đồ hướng dẫn điều trị từ Bộ Y tế. Người bệnh cần tuân thủ uống thuốc theo đúng đơn bác sĩ kê, không tự ý dừng thuốc để tránh tái phát và kháng thuốc.

Điều trị viêm đường tiết niệu chủ yếu là điều trị nội khoa

• Điều trị hỗ trợ:
• Uống nhiều nước (2-3 lít/ngày) để rửa vi khuẩn.
• Giảm đau: Paracetamol, thuốc giảm co thắt (phenazopyridine).
• Tránh cà phê, rượu, đồ cay để giảm kích ứng.
• Điều trị tái phát: Người bệnh được kê kháng sinh dự phòng liều thấp, và thay đổi lối sống. Đặc biệt phụ nữ mang thai để thăm khám sớm để có phương án điều trị kịp thời tránh sinh non.

8. Cách phòng tránh viêm đường tiết niệu

Viêm đường tiết niệu là bệnh nhiễm trùng phổ biến nhưng có thể phòng ngừa hiệu quả bằng các biện pháp đơn giản, hàng ngày. Dưới đây là các cách phòng ngừa để giảm nguy cơ tái phát hoặc mắc mới bệnh này. 

•  Uống đủ nước hàng ngày: Mỗi người nên uống đủ 2 lít nước mỗi ngày để làm loãng nước tiểu, tăng tần suất tiểu tiện và đẩy vi khuẩn ra khỏi đường tiết niệu trước khi chúng gây nhiễm. Khi thời tiết nắng nóng thì những người tập luyện thể dục, thể thao hoặc phụ nữ mang thai có thể uống nhiều hơn theo nhu cầu.
• Không nhịn tiểu và đi tiểu đúng cách: Đi tiểu ngay khi buồn tiểu, không nhịn tiểu lâu để tránh ứ nước tiểu – môi trường lý tưởng cho vi khuẩn phát triển 

+ Đi tiểu ngay trước và sau quan hệ tình dục để đẩy vi khuẩn ra ngoài. 

•  Vệ sinh vùng kín đúng cách

Bạn cần lau từ trước ra sau sau mỗi lần đi đại tiện hoặc tiểu tiện để ngăn vi khuẩn từ hậu môn di chuyển vào niệu đạo/âm đạo.

+ Không dùng xà phòng mạnh, chất khử mùi, dung dịch vệ sinh có tính tẩy mạnh hoặc ngâm bồn tắm xà phòng – thay bằng tắm vòi sen và nước sạch.

+ Chị em nên thay băng vệ sinh thường xuyên (3 - 4 giờ/lần) trong kỳ kinh nguyệt để tránh ẩm ướt 

+ Không thụt rửa âm đạo sâu hoặc dùng các sản phẩm phụ khoa gây kích ứng.

•  Quan hệ tình dục an toàn

+ Sử dụng bao cao su để giảm nguy cơ vi khuẩn xâm nhập vào niệu đạo 

+ Tránh quan hệ qua hậu môn hoặc chuyển từ hậu môn sang âm đạo mà không vệ sinh .

+ Vệ sinh vùng kín sạch sẽ trước và sau quan hệ.

• Chọn quần áo và đồ lót phù hợp

+ Mặc quần lót cotton thoáng khí, thay hàng ngày, tránh đồ lót ẩm ướt hoặc quần bó sát gây cọ xát, tích tụ mồ hôi.

+ Bổ sung dinh dưỡng hỗ trợ

• Tăng cường vitamin C (từ trái cây như cam, chanh, kiwi) để tăng độ acid nước tiểu, ức chế vi khuẩn. 

Bài viết đã giải đáp giúp bạn câu trả lời viêm đường tiết niệu có lây không? Bệnh dễ chữa nếu phát hiện sớm qua triệu chứng điển hình (đau buốt tiểu, tiểu rắt) và điều trị kháng sinh đúng phác đồ của bác sĩ. 

Nếu bạn đang có dấu hiệu, hãy đến cơ sở uy tín để thăm khám, chẩn đoán và điều trị sớm tránh biến chứng.

Qúy khách hàng có nhu cầu thăm khám cùng bác sĩ Chuyên khoa hoặc đặt lịch lấy mẫu xét nghiệm tận nơi tại Hệ thống Y tế MEDLATEC, có thể liên hệ Tổng đài 1900 56 56 56, Tổng đài viên sẽ hỗ trợ và giải đáp mọi thắc mắc của khách hàng 24/7.