1. Tìm hiểu bệnh lý tràn dịch màng phổi

Trên cơ thể người, khoang màng phổi chính là phần không gian giữa phổi và vùng thành ngực. Ở điều kiện bình thường, lượng dịch trong khoang màng phổi rất nhỏ, thường dưới 15ml tùy trọng lượng cơ thể, hỗ trợ giảm ma sát và bảo vệ phổi khi hô hấp. Đây còn được gọi là dịch sinh lý của khoang màng phổi. 

tràn dịch màng phổi được hiểu là khi dịch trong khoang màng phổi tăng quá mức bình thường. Khi lượng dịch thấp, người bệnh thường không biểu hiện triệu chứng hoặc cảm thấy khó thở nhẹ. Ngược lại, nếu lượng dịch tăng, người bệnh dễ phải đối mặt với nhiều biến chứng nguy hiểm, thậm chí là tử vong. 

Để định hướng điều trị, bác sĩ cần phân loại dịch màng phổi thành hai nhóm chính: 

• Dịch thấm (transudate): thường liên quan đến suy tim, xơ gan, suy dinh dưỡng.
• Dịch tiết (exudate): thường liên quan đến nhiễm trùng, lao, ung thư. 

Việc phân loại này được thực hiện qua xét nghiệm dịch chọc hút, dựa trên tiêu chuẩn Light. 

Tràn dịch màng phổi là tình trạng dịch trong khoang màng phổi vượt quá mức trung bình 

Trong một số trường hợp, tràn dịch màng phổi có thể là tình trạng lành tính. Tuy nhiên cũng có trường hợp, tràn dịch màng phổi là biểu hiện của bệnh lý ác tính, có nguy cơ tái phát và đe dọa tính mạng người bệnh. 

2. Triệu chứng bệnh 

Đa phần, người bệnh thường cảm thấy khó thở, đặc biệt là khi nằm. Mức độ nghiêm trọng phụ thuộc vào tốc độ tích tụ dịch và chức năng phổi nền của người bệnh, không chỉ đơn thuần vào thể tích dịch. Người có chức năng phổi kém có thể khó thở nặng dù lượng dịch còn ít, trong khi một số người khác có thể chịu đựng được lượng dịch lớn hơn mà triệu chứng chưa quá nặng. 

Khó thở là triệu chứng xuất hiện ở phần lớn người bị tràn dịch màng phổi

Ngoài ra, triệu chứng cảnh báo tràn dịch màng phổi còn thay đổi tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh. Cụ thể: 

• Nếu là do viêm phổi hoặc viêm màng phổi: Biểu hiện của người bệnh thường là ho khan hoặc ho kèm theo đờm, sốt cao, đau tức ngực. 
• Nếu là do ung thư: Người bệnh có thể biểu hiện những triệu chứng như mệt mỏi, chán ăn, cân nặng giảm bất thường, sốt, đau tức ngực, ho khan hoặc ho ra máu, da xanh xao. 

Trường hợp tràn dịch màng phổi liên quan đến bệnh lý như xơ gan, suy tim hoặc suy dinh dưỡng, người bệnh dễ bị phù chân. 

3. Chẩn đoán 

Nếu người bệnh có dấu hiệu đau tức ngực, ho khan hoặc khó thở khi khám lâm sàng, bác sĩ sẽ chỉ định các xét nghiệm cận lâm sàng để xác định nguyên nhân và đánh giá mức độ nghiêm trọng của bệnh lý. Đơn cử như:

• Chụp X-quang lồng ngực: Giúp xác định vùng mờ tại một hoặc hai bên phổi, dấu hiệu gợi ý dịch trong màng phổi. Tuy vậy, nếu dịch bị kẹt tại một vị trí, hình chụp X-quang có thể không rõ và dễ bị nhầm lẫn với khối u. 
• Chụp CT lồng ngực: Giúp xác định vị trí cũng như mức độ tràn dịch. Kết quả chụp CT lồng ngực còn cho phép bác sĩ phân biệt dịch với khối u hoặc phát hiện những khối u bị che khuất. 
• Siêu âm: Hỗ trợ phát hiện tình trạng tràn dịch màng phổi với thể tích nhỏ. Ngoài ra, siêu âm còn được dùng để hướng dẫn chọc hút dịch màng phổi, giúp giảm đáng kể nguy cơ biến chứng tràn khí màng phổi trong quá trình thực hiện thủ thuật. Đây là khuyến cáo được nhiều guideline quốc tế nhấn mạnh. Mặt khác, siêu âm còn giúp phát hiện khối u di căn trong ổ bụng. 

Bệnh nhân được hướng dẫn chụp X-quang lồng ngực 

Ngoài ra, người bệnh có thể được chỉ định một số xét nghiệm chuyên sâu khác như xét nghiệm máu, sinh thiết màng phổi. 

4. Có nên áp dụng các bài thuốc dân gian chữa tràn dịch màng phổi không?

Tràn dịch màng phổi có thể không phải là một bệnh lý đơn lẻ. Trong nhiều trường hợp, đây là biến chứng của các vấn đề sức khỏe như viêm phổi, viêm màng phổi, suy tim, ung thư,... Vậy nên, người bệnh cần được điều trị theo đúng nguyên nhân. 

Phần lớn những bài thuốc dân gian chữa tràn dịch màng phổi đều chưa qua kiểm chứng khoa học. Thực tế, đã có trường hợp lâm sàng ghi nhận người bệnh bị tràn dịch màng tim, màng phổi nặng hơn và kháng thuốc do tự ý bỏ điều trị y tế để dùng thuốc Nam. Nếu áp dụng không đúng cách, tình trạng bệnh dễ trở nên nghiêm trọng hơn, khiến người bệnh bỏ lỡ thời điểm điều trị “vàng”.

Mọi người không nên tự ý áp dụng các bài thuốc dân gian chữa tràn dịch màng phổi

Do đó, ngay khi nhận thấy dấu hiệu bất thường, nghi ngờ bị tràn dịch màng phổi, bạn cần nhanh chóng đi khám, thay vì tự ý chữa trị tại nhà.

5. Một số phương pháp điều trị theo y học hiện đại 

Tùy nguyên nhân gây bệnh và mức độ nghiêm trọng của tình trạng tràn dịch màng phổi, bác sĩ sẽ xem xét chỉ định phác đồ điều trị phù hợp, cụ thể

5.1. Chọc hút dịch 

Chọc hút dịch chủ yếu được chỉ định khi người bệnh mới bị tràn dịch màng phổi lần đầu hoặc chưa xác định rõ nguyên nhân. Mục tiêu của phương pháp điều trị này là hút bớt dịch, giúp người bệnh dễ thở hơn. Đồng thời, dịch hút ra sẽ được đem đi phân tích để xác định nguyên nhân, trong đó việc phân loại dịch thấm hay dịch tiết theo tiêu chuẩn Light đóng vai trò then chốt để xây dựng phác đồ điều trị. 

Với tràn dịch tái phát thường xuyên, chọc hút lặp lại chỉ là giải pháp tạm thời. Bác sĩ sẽ đánh giá thêm để xem xét các biện pháp kiểm soát lâu dài phù hợp hơn.

5.2. Dẫn lưu màng phổi

Đây là kỹ thuật dẫn lưu màng phổi ít gây xâm lấn, chủ yếu được chỉ định khi bác sĩ nghi ngờ bệnh nhân bị tràn mủ, chảy máu trong màng phổi, tràn dịch lẫn khí, tràn dịch do bệnh phổi ác tính. Khi đó, bác sĩ sẽ tiến hành đặt một ống nhỏ qua da vào màng phổi để dẫn lưu dịch ra bên ngoài, giúp người bệnh dễ thở hơn. 

Riêng với tràn dịch do bệnh ác tính tái phát, bác sĩ có thể xem xét đặt catheter dẫn lưu lâu dài hoặc thực hiện gây dính màng phổi thay vì chỉ dẫn lưu thông thường. 

5.3. Điều trị bằng thuốc

Dựa vào nguyên nhân gây bệnh, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định loại thuốc phù hợp. Chẳng hạn như:

• Nếu là do nhiễm khuẩn: Người bệnh cần dùng kháng sinh theo đúng chỉ định của bác sĩ, dựa trên kết quả cấy dịch hoặc cấy máu. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng kháng sinh vì có thể gây kháng thuốc và làm bệnh nặng thêm. 
• Nếu là do bệnh lao: Người bệnh cần điều trị bằng thuốc chống lao theo phác đồ chuẩn do bác sĩ chuyên khoa chỉ định. Phác đồ điều trị lao màng phổi thường kéo dài và cần được tuân thủ nghiêm ngặt. 
• Nếu là do ung thư: Người bệnh có thể phải dùng nhiều loại thuốc kết hợp và có biện pháp ngăn chặn dịch tích tụ. 

Một số loại thuốc hỗ trợ điều trị tràn dịch màng phổi

Mục tiêu chính của việc điều trị nội khoa là xử lý nguyên nhân và hạn chế nguy cơ tái phát. 

5.4. Phẫu thuật

Dưới đây là một số phương pháp phẫu thuật có thể được chỉ định cho bệnh nhân bị tràn dịch màng phổi:

• Bóc tách màng và ổ cặn màng phổi: Áp dụng khi điều trị nội khoa không còn hiệu quả, thường ở giai đoạn tổ chức hóa (giai đoạn III) của tràn mủ màng phổi, được đánh giá dựa trên tình trạng lâm sàng và hình ảnh học, không phải theo một mốc thời gian cố định. Theo đó, bác sĩ sẽ làm sạch và giải phóng khoang màng phổi, đồng thời giảm nguy cơ nhiễm trùng và cải thiện khả năng hô hấp. 
• Thắt ống ngực: Chủ yếu áp dụng với trường hợp bị tràn dưỡng chấp màng phổi do bị vỡ hoặc tắc ống dẫn ngực. 
• Phẫu thuật nội soi lồng ngực: Là phương pháp điều trị ít gây xâm lấn, giúp xử lý vùng tổn thương do tràn dịch màng phổi, áp dụng trong trường hợp khó chọc hút dịch. Trong khi phẫu thuật, bác sĩ có thể kết hợp dính màng phổi bằng bột talc – đây là biện pháp giúp ngăn ngừa tái tích tụ dịch, đặc biệt hiệu quả trong tràn dịch ác tính. 
• Mổ mở màng phổi cấp cứu: Giúp giải phóng nhanh lượng khí, dịch và máu. Mục tiêu của phương pháp điều trị này là giảm áp lực và ổn định khoang màng phổi. 

Ngoài năm nhóm phương pháp điều trị chính kể trên, bác sĩ có thể kết hợp điều trị hỗ trợ. Trong đó, hỗ trợ hô hấp, chăm sóc tổng quát, phục hồi chức năng phổi, điều trị dự phòng tái phát và kiểm soát triệu chứng thường bổ trợ cho phương pháp điều trị chính, giúp rút ngắn thời gian phục hồi. 

6. Biện pháp phòng ngừa 

Thực tế, tràn dịch màng phổi thường đến từ nhiều nguyên nhân. Để có thể phần nào phòng ngừa tình trạng này, mọi người cần chú ý: 

• Vệ sinh môi trường sống và làm việc mỗi ngày. 
• Duy trì thói quen ăn chín, uống sôi, hạn chế ăn đồ sống. 
• Hạn chế tiếp xúc với người có dấu hiệu bị bệnh lao hoặc bệnh lý về đường hô hấp khác. 
• Vệ sinh mũi họng mỗi ngày. 
• Điều trị dứt điểm các bệnh lý về đường hô hấp. 
• Từ bỏ thuốc lá. 

Nhìn chung, các bài thuốc dân gian chữa tràn dịch màng phổi chủ yếu mang tính chất truyền miệng, chưa qua kiểm chứng khoa học. Do vậy, bạn không nên áp dụng nếu chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Nếu nhận thấy cơ thể biểu hiện triệu chứng nghi ngờ bệnh lý hô hấp, bạn nên tìm đến các địa chỉ y tế uy tín như chuyên khoa Hô hấp thuộc Hệ thống Y tế MEDLATEC để được hướng dẫn thăm khám. Để đặt lịch khám hoặc tìm hiểu thêm về dịch vụ y tế tại MEDLATEC, Quý khách vui lòng liên hệ tổng đài 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.