1. Dị vật thực quản là gì và nguyên nhân mắc dị vật?

Dị vật thực quản là tình trạng một vật thể mắc kẹt trong lòng thực quản, cản trở quá trình nuốt và đưa thức ăn từ miệng xuống dạ dày. Đây là một cấp cứu tai mũi họng - tiêu hóa khá phổ biến, có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng thường xuất hiện nhiều ở trẻ nhỏ và người cao tuổi. Dị vật có thể gây viêm loét, thủng thực quản, nhiễm trùng trung thất hoặc nhiều biến chứng nghiêm trọng khác nếu không kịp thời phát hiện, xử trí.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng mắc dị vật trong thực quản, phổ biến nhất là:

• Nuốt phải xương động vật như xương cá, xương gà, xương vịt hoặc mảnh vỏ hải sản,... do ăn quá nhanh hoặc nhai không kỹ.
• Trẻ nhỏ nuốt phải các vật thể lạ như đồng xu, pin cúc áo, nam châm, đồ chơi nhỏ hoặc cúc áo trong quá trình vui chơi.
• Thói quen ăn uống không an toàn, chẳng hạn vừa ăn vừa nói chuyện, cười đùa, ăn quá vội hoặc mất tập trung khi ăn.
• Người cao tuổi sử dụng răng giả, khiến khả năng cảm nhận thức ăn giảm, dễ nuốt phải xương hoặc dị vật.
• Các bệnh lý thực quản như hẹp thực quản, túi thừa thực quản, khối u hoặc viêm thực quản làm lòng thực quản hẹp, khiến thức ăn và dị vật dễ mắc kẹt.
• Rối loạn chức năng nuốt do đột quỵ, Parkinson hoặc các bệnh thần kinh khác làm suy giảm phản xạ nuốt, từ đó làm tăng nguy cơ dị vật thực quản.

Dị vật thực quản là tình trạng một vật thể mắc kẹt trong lòng thực quản

2. Nhận biết dị vật mắc ở thực quản qua những dấu hiệu nào?

Dị vật mắc ở thực quản thường gây triệu chứng ngay sau khi nuốt phải, tuy nhiên mức độ biểu hiện có thể khác nhau tùy thuộc vào kích thước, hình dạng, vị trí mắc kẹt và thời gian dị vật lưu lại. 

2.1. Cảm giác đau ban đầu khi nuốt

Triệu chứng xuất hiện sớm nhất là đau hoặc vướng khi nuốt. Người bệnh thường có cảm giác như thức ăn bị mắc lại ở cổ hoặc sau xương ức, kèm theo đau nhói khi nuốt nước bọt hoặc thức ăn. Nếu dị vật có đầu sắc nhọn như xương cá, cơn đau thường rõ rệt hơn và tăng lên mỗi lần nuốt.

Ngoài ra, một số người còn gặp các biểu hiện như nuốt nghẹn, khó nuốt, chảy nhiều nước bọt, buồn nôn hoặc nôn. Dị vật lớn có thể chèn ép đường thở, gây ho, khò khè hoặc khó thở. Những triệu chứng này thường xuất hiện ngay sau khi nuốt phải dị vật và cần được thăm khám sớm.

2.2. Viêm nhiễm và tổn thương niêm mạch thực quản

Nếu dị vật không được lấy ra kịp thời, niêm mạc thực quản sẽ bị cọ xát hoặc đè ép liên tục, dẫn đến viêm, phù nề và loét. Người bệnh có thể cảm thấy đau tăng dần, đau lan ra vùng cổ hoặc ngực, kèm theo sốt nhẹ và cảm giác mệt mỏi.

Trong một số trường hợp, dị vật sắc nhọn có thể gây chảy máu niêm mạc, khiến người bệnh nôn ra máu hoặc khạc ra dịch lẫn máu. Những dấu hiệu này cho thấy thực quản đã bị tổn thương và cần được can thiệp y tế càng sớm càng tốt để hạn chế nguy cơ nhiễm trùng.

2.3. Biến chứng xuất hiện ở thực quản và vùng lân cận

Khi dị vật mắc trong thực quản kéo dài, nguy cơ xuất hiện các biến chứng nghiêm trọng sẽ tăng lên. Dị vật có thể gây thủng thành thực quản, tạo ổ áp xe quanh thực quản hoặc lan rộng gây viêm trung thất – một tình trạng nhiễm trùng nguy hiểm có thể đe dọa tính mạng.

Lúc này, người bệnh thường có biểu hiện đau ngực dữ dội, sốt cao, khó nuốt hoàn toàn, khó thở, sưng đau vùng cổ hoặc đau tăng khi cử động. Nếu không được điều trị kịp thời, nhiễm trùng có thể lan vào máu và ảnh hưởng đến nhiều cơ quan khác.

3. Hướng dẫn cách xử lý khi bị mắc dị vật trong thực quản

Việc xử trí dị vật thực quản cần được thực hiện càng sớm càng tốt để giảm nguy cơ tổn thương niêm mạc và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm. Tùy theo thời điểm phát hiện và mức độ tổn thương của thực quản mà sẽ có những phương pháp phù hợp như:

3.1. Xử lý ở giai đoạn đầu

Khi mới nghi ngờ có dị vật mắc trong thực quản, người bệnh nên ngừng ăn uống và nhanh chóng đến cơ sở y tế có chuyên khoa tai mũi họng hoặc Tiêu hóa để được thăm khám. Bác sĩ sẽ khai thác triệu chứng, khám lâm sàng và chỉ định các phương pháp chẩn đoán như nội soi hoặc chụp X-quang, CT nếu cần để xác định vị trí, kích thước và đặc điểm của dị vật.

Trong đa số trường hợp, nội soi lấy dị vật là phương pháp được ưu tiên nhờ hiệu quả cao, ít xâm lấn và giúp hạn chế tổn thương thực quản. Mức độ khẩn cấp phụ thuộc vào loại dị vật, như:

• Với dị vật là pin cúc áo, vật sắc nhọn cần nội soi lấy dị vật cấp cứu trong vòng 2 - 6 giờ. Vì nguy cơ bỏng ăn mòn và thủng thực quản tăng rất nhanh theo thời gian, đặc biệt với pin cúc áo. 
• Với các dị vật khác như xương cá, đồng xu, nội soi nên thực hiện trong vòng 24 giờ để giúp giảm đáng kể nguy cơ viêm nhiễm và các biến chứng về sau.

Nội soi lấy dị vật là phương pháp được ưu tiên trong giai đoạn đầu

3.2. Xử lý ở giai đoạn viêm nhiễm

Nếu dị vật lưu lại trong thực quản trong thời gian dài, niêm mạc có thể bị viêm, phù nề hoặc loét. Lúc này, sau khi lấy dị vật, người bệnh thường được chỉ định điều trị nội khoa nhằm kiểm soát tình trạng viêm và hỗ trợ phục hồi tổn thương.

Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể kê thuốc giảm đau, thuốc bảo vệ niêm mạc thực quản, thuốc ức chế tiết axit dạ dày hoặc kháng sinh khi có dấu hiệu nhiễm khuẩn. Người bệnh cũng cần tuân thủ chế độ ăn mềm, dễ nuốt, tránh thực phẩm quá nóng, cay hoặc cứng để tạo điều kiện cho niêm mạc thực quản nhanh lành.

3.3. Xử lý ở giai đoạn biến chứng

Khi dị vật gây thủng thực quản, áp xe, viêm trung thất hoặc tổn thương các cơ quan lân cận, việc điều trị sẽ trở nên phức tạp hơn và cần được thực hiện tại bệnh viện. Người bệnh thường phải nhập viện để theo dõi sát, sử dụng kháng sinh đường tĩnh mạch, truyền dịch, nuôi dưỡng phù hợp và điều trị các biến chứng đi kèm.

Trong những trường hợp nghiêm trọng, đặc biệt khi thực quản bị thủng hoặc chảy máu nhiều, phẫu thuật có thể là lựa chọn cần thiết để lấy dị vật, xử lý tổn thương và kiểm soát nhiễm trùng. 

4. Cách phòng tránh nguy cơ dị vật mắc ở thực quản

Mặc dù dị vật thực quản là tình trạng có thể xảy ra bất ngờ nhưng phần lớn các trường hợp đều có thể phòng ngừa nếu bạn:

• Ăn chậm, nhai kỹ, đặc biệt khi ăn cá, thịt có xương hoặc thực phẩm dai, cứng.
• Không vừa ăn vừa nói chuyện hoặc cười đùa để tránh rối loạn phản xạ nuốt.
• Kiểm tra kỹ thức ăn, loại bỏ xương, mảnh vỏ cứng trước khi ăn.
• Giám sát trẻ nhỏ trong khi ăn và không để trẻ chơi với các vật nhỏ như đồng xu, pin cúc áo, nam châm. Nếu nghi ngờ trẻ nuốt phải pin cúc áo hoặc nam châm, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế cấp cứu ngay lập tức, không chờ đợi theo dõi tại nhà, vì đây là 2 loại dị vật có nguy cơ gây tổn thương thực quản nhanh và nặng nhất. 
• Chế biến thức ăn phù hợp cho người cao tuổi, người đeo răng giả hoặc mắc rối loạn nuốt.
• Điều trị sớm các bệnh lý thực quản nhằm hạn chế nguy cơ thức ăn hoặc dị vật mắc kẹt.
• Đến cơ sở y tế ngay khi nghi ngờ nuốt phải dị vật, không tự áp dụng mẹo dân gian như nuốt cơm hay nuốt chuối.

Chất lượng dịch vụ y tế tại Hệ thống Y tế MEDLATEC được các khách hàng đánh giá cao

Dị vật thực quản có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được xử trí kịp thời. Vì vậy, việc chủ động phòng ngừa và thăm khám sớm khi có dấu hiệu bất thường là cách hiệu quả nhất để bảo vệ sức khỏe và hạn chế rủi ro. Nếu cần đặt lịch khám hoặc tư vấn thêm, Quý khách có thể liên hệ tổng đài 1900 56 56 56 của MEDLATEC để được hỗ trợ chi tiết hơn.