1. Viêm hạch mạc treo ở bụng ở trẻ em là bệnh gì?

Mạc treo là một nếp gấp màng kép của phúc mạc (màng lót khoang bụng), có nhiệm vụ gắn kết các đoạn ruột vào thành bụng sau. Nằm rải rác bên trong màng mạc treo này là các hạch bạch huyết (hay còn gọi là hạch mạc treo).

Nhờ chứa các tế bào bạch cầu, hệ thống hạch này hoạt động như một lá chắn giúp lọc dịch bạch huyết, đồng thời chủ động ngăn chặn và tiêu diệt virus, vi khuẩn hay ký sinh trùng để bảo vệ cơ thể khỏi nguy cơ nhiễm trùng sâu.

Khi có các tác nhân gây hại tấn công vào đường tiêu hóa hoặc các cơ quan lân cận, các hạch bạch huyết tại mạc treo sẽ hoạt động mạnh mẽ để chống lại. Quá trình này khiến hạch bị sưng, đỏ và viêm, dẫn tới tình trạng Viêm hạch mạc treo.

Bệnh lý này có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng thường phổ biến ở trẻ em và thanh thiếu niên dưới 15 tuổi.

Nhiều phụ huynh thắc mắc viêm hạch mạc treo ở bụng ở trẻ em là bệnh lý gì?

2. Dấu hiệu nhận biết trẻ bị viêm hạch mạc treo ở bụng

Triệu chứng của viêm hạch mạc treo ở bụng ở trẻ em thường diễn tiến nhanh chóng, dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý đường tiêu hóa thông thường hoặc viêm ruột thừa cấp tính. Lúc này, cha mẹ cần lưu ý ba nhóm biểu hiện sau:

2.1. Triệu chứng tiền phát (đường hô hấp)

Trước khi cơn đau bụng thực sự xuất hiện, nhiều trẻ có biểu hiện của tình trạng nhiễm trùng đường hô hấp trên trước đó vài ngày đến một tuần. Trẻ có thể bị:

• Viêm họng, đau rát cổ họng khi nuốt.
• Trẻ có thể xuất hiện tình trạng ho (ho khan hoặc ho có đờm) đi kèm với tăng tiết dịch mũi.
• Sốt nhẹ, mệt mỏi giống như bị cảm cúm thông thường.

2.2. Triệu chứng tại ổ bụng

Sau giai đoạn tiền phát, các triệu chứng khu trú tại bụng bắt đầu rõ rệt hơn. Trẻ bị đau bụng nhiều. Cơn đau bụng thường tập trung ở vùng xung quanh rốn hoặc lệch dần sang vùng bụng dưới bên phải (hố chậu phải). Cơn đau có thể âm ỉ liên tục hoặc thắt lại từng cơn khiến trẻ quấy khóc, co chân lên bụng để giảm đau.

2.3. Các biểu hiện toàn thân khác

Đi kèm với đau bụng, hệ tiêu hóa và thể trạng của trẻ cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng:

• Sốt cao: Trẻ thường bị sốt đột ngột từ 38.5 độ C đến 39 độ C hoặc cao hơn.
• Rối loạn tiêu hóa: Trẻ có cảm giác buồn nôn, nôn trớ sau khi ăn, chán ăn. Một số bé bị tiêu chảy nhẹ hoặc ngược lại là bị táo bón, chướng bụng.
• Thường xuyên mệt mỏi: Trẻ mệt mỏi, uể oải, mất năng lượng, nằm một chỗ và không muốn chơi đùa.

3. Nguyên nhân của tình trạng viêm hạch mạc treo ở bụng ở trẻ em

Sự sưng viêm của các hạch mạc treo là hệ quả của phản ứng phòng ngự khi cơ thể đối mặt với các nguồn viêm nhiễm hoặc bệnh lý gốc. Tình trạng sưng viêm này thường xuất phát từ những yếu tố sau:

3.1. Nhiễm virus đường tiêu hóa 

Trẻ bị nhiễm virus đường tiêu hóa như rotavirus, adenovirus, hoặc các loại virus khác có thể bị viêm ruột với các triệu chứng như nôn mửa, đau bụng, sốt,... 

3.2. Nhiễm trùng tiêu hóa 

Trẻ bị nhiễm trùng đường tiêu hóa do nhiễm vi khuẩn đường ruột như Salmonella, Shigella, Campylobacter. Ngoài ra, nhiễm vi khuẩn Yersinia enterocolitica cũng là nguyên nhân thường gặp ở trẻ. Vi khuẩn thường lây qua thức ăn, nước uống ô nhiễm gây đau bụng giống viêm ruột thừa cấp hoặc bệnh Crohn.

3.3. Nhiễm trùng toàn thân khác

• Do nhiễm vi khuẩn lao: Xâm nhập đường tiêu hóa gây lao hạch mạc treo.
• Do nhiễm virus toàn thân: Virus đường hô hấp (Adenovirus) hoặc virus gây suy giảm miễn dịch (HIV) tạo điều kiện cho nhiễm trùng cơ hội tấn công mạc treo.

3.4. Bệnh lý nền tự miễn và viêm nhiễm mạn tính

Một số nhóm bệnh có thể gây viêm hạch mạc treo đó là: 

• Nhóm bệnh lý viêm ruột mạn tính (IBD), điển hình là viêm loét đại trực tràng hoặc bệnh Crohn.
• Bệnh tự miễn hoặc mô liên kết như Lupus ban đỏ hệ thống, viêm khớp dạng thấp thiếu niên, hoặc viêm túi thừa, viêm tụy cấp.

3.4. Nguyên nhân ác tính (Rất hiếm gặp ở trẻ em)

Hạch mạc treo sưng to do tế bào ác tính, phổ biến nhất là ung thư hạch bạch huyết (Lymphoma) hoặc do di căn từ các tế bào ung thư đường tiêu hóa khác.

Trẻ bị viêm hạch mạc treo thường có biểu hiện sốt cao đi kèm các cơn đau bụng âm ỉ hoặc quặn thắt quanh rốn

4. Viêm hạch mạc treo ở trẻ em có nguy hiểm không?

Hầu hết các bậc phụ huynh khi nghe đến từ "viêm hạch" đều rất lo lắng. Tuy nhiên, viêm hạch mạc treo nhìn chung là bệnh lý lành tính và hiếm khi gây ra các biến chứng nguy hiểm.

Đa số các trường hợp viêm hạch mạc treo do virus sẽ tự thuyên giảm dần và khỏi hoàn toàn trong vòng 10 đến 14 ngày chỉ bằng cách nghỉ ngơi, uống nước và hạ sốt tại nhà theo hướng dẫn của bác sĩ. Tuy nhiên, cha mẹ không nên chủ quan và cần đưa trẻ đi thăm khám sớm.

Tình trạng bỏ sót trường hợp nhiễm khuẩn mạc treo không can thiệp kháng sinh sớm sẽ tạo điều kiện cho vi sinh vật độc lực cao tràn vào tuần hoàn. Điều này dễ dẫn đến nhiễm trùng máu (nhiễm khuẩn huyết) - một biến chứng cấp cứu nguy hiểm, đe dọa trực tiếp đến tính mạng của trẻ. Ngoài ra, nếu hạch sưng to chứa dịch mủ bị vỡ, dịch viêm rỉ ra ổ bụng có thể gây viêm phúc mạc.

5. Trẻ bị viêm hạch mạc treo được chẩn đoán và điều trị như thế nào?

Bệnh lý này sẽ được áp dụng các phương pháp chẩn đoán và điều trị như sau:

5.1. Các kỹ thuật xét nghiệm và cận lâm sàng cần thực hiện

Để chẩn đoán chính xác và phân biệt viêm hạch mạc treo với các bệnh lý ngoại khoa khác, bác sĩ sẽ chỉ định:

• Khám lâm sàng: Sờ nắn bụng xác định vị trí đau, độ cứng thành bụng, đồng thời kiểm tra hệ thống hạch ở cổ, nách, bẹn.
• Đánh giá qua công thức máu: Bác sĩ căn cứ vào sự thay đổi của số lượng bạch cầu để xác định mức độ và sự tiến triển của tình trạng nhiễm trùng.
• Siêu âm ổ bụng: Phương pháp ưu tiên, an toàn và không đau, giúp quan sát rõ các hạch mạc treo sưng to (thường lớn hơn 8mm) trong khi ruột thừa vẫn bình thường.
• Chụp CT Scan: Chỉ áp dụng cho các ca bệnh khó, siêu âm không rõ ràng hoặc nghi ngờ biến chứng (áp xe, tắc ruột, u ác tính).

5.2. Hướng dẫn xử trí và điều trị đích cho từng tác nhân

Hướng điều trị sẽ được quyết định dựa trên tác nhân gây bệnh cụ thể:

• Do Virus (chiếm đa số): Tập trung điều trị triệu chứng và chăm sóc tại nhà. Bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc hạ sốt, giảm đau, sử dụng Paracetamol hoặc Ibuprofen đúng liều lượng theo cân nặng. Cha mẹ tuyệt đối không dùng Aspirin cho trẻ vì nguy cơ gây hội chứng Reye nguy hiểm. Ngoài ra, nên cho trẻ uống nhiều nước ấm, nước súp hoặc dung dịch Oresol khi có sốt, nôn trớ hoặc tiêu chảy, để trẻ nghỉ ngơi nơi thoáng mát và chườm ấm vùng bụng giúp giảm co thắt gây đau.
• Do vi khuẩn: Trẻ cần dùng kháng sinh theo hướng dẫn của bác sĩ. Cha mẹ phải tuân thủ nghiêm ngặt việc uống đúng liều, đủ ngày, không tự ý dừng thuốc để tránh tình trạng kháng thuốc.
• Nghi ngờ ác tính hoặc kháng trị: Nếu hạch to nhanh bất thường và đau dữ dội kéo dài, bác sĩ sẽ chỉ định phẫu thuật nội soi lấy mẫu sinh thiết hạch để làm giải phẫu bệnh và đưa ra hướng điều trị chuyên sâu.

Trẻ cần được thăm khám sớm để phân biệt viêm hạch mạc treo với viêm ruột thừa 

Viêm hạch mạc treo ở bụng ở trẻ em có một số dấu hiệu dễ nhầm lẫn với các bệnh lý tiêu hóa khác. Do đó, ngay khi có biểu hiện nghi ngờ, ba mẹ hãy đưa trẻ đi khám tại các cơ sở y tế uy tín như chuyên khoa Nhi thuộc Hệ thống Y tế MEDLATEC để được bác sĩ kiểm tra và tư vấn hướng xử trí phù hợp. Để đặt lịch khám, Quý khách vui lòng liên hệ tổng đài 1900 56 56 56 của MEDLATEC để được hỗ trợ.