1. Như thế nào là áp lực đồng trang lứa?

Áp lực đồng trang lứa được hiểu là trạng thái căng thẳng tâm lý xảy ra ở một người thường xuyên trong trạng thái thấy mình cần đạt được những tiêu chuẩn hoặc thành tích tương đương (hoặc cao hơn) so với người cùng độ tuổi, cùng môi trường học tập và sinh sống. 

Người đang chịu áp lực đồng trang lứa thường gặp tình trạng:

• Luôn không thấy hài lòng với bản thân vì cho rằng xung quanh luôn có người giỏi hơn, giàu hơn, đẹp hơn,...
• Thường xuyên so sánh bản thân với bạn bè nên bị mất niềm vui trong cuộc sống.
• Luôn có cảm giác phải làm nhanh hơn, đạt được nhiều hơn, nếu không sẽ bị bỏ lại phía sau.
• Cố gắng chạy theo tiêu chuẩn do người khác đề ra.
• Tâm trạng thất thường, dễ stress, mất kiên nhẫn, chán nản hoặc mất động lực khi thấy người khác thành công.

Áp lực đồng trang lứa dễ xảy ra khi bạn cảm thấy thiếu tự tin trước sự giỏi giang bạn bè

2. Nguyên nhân dẫn đến áp lực đồng trang lứa là gì?

Áp lực đồng trang lứa thường xuất hiện khi có sự tác động trong thời gian dài của nhiều yếu tố:

• Ảnh hưởng của mạng xã hội:

Mạng xã hội là môi trường tạo ra sự so sánh liên tục. Mọi người thường chỉ đăng tải thành công, ít khi chia sẻ thất bại. Điều này vô tình khiến cho một số người có ảo giác rằng ai cũng đang sống tốt hơn mình còn mình thì bị bỏ lại phía sau.

• Chịu sự kỳ vọng lớn từ phía gia đình và xã hội:

Không ít người bị áp lực từ câu nói so sánh như: “con nhà người ta…”, “bằng tuổi con, người ta đã…”. Những kỳ vọng này vô tình tạo ra cảm giác phải chạy theo thành tích để được công nhận.

• Cạnh tranh thường xuyên trong môi trường học tập và làm việc:

Ở trường học, điểm số và thành tích dễ trở thành thước đo. Khi đi làm, bạn lại tiếp tục so sánh mức lương, chức vụ, tốc độ thăng tiến,… với đồng nghiệp. Điều này ngày càng dẫn đến áp lực tâm lý nặng nề.

• Tâm lý thiếu tự tin và sợ thất bại:

Do tâm lý tự ti nên nhiều người dễ bị ảnh hưởng trước thành công của người khác. Khi nhìn thấy người khác đạt được điều mình chưa có, họ dễ rơi vào cảm giác bất lực, chán nản.

3. Ảnh hưởng của áp lực đồng trang lứa đến sức khỏe tinh thần và thể chất như thế nào?

Áp lực đồng trang lứa không chỉ tác động đến cảm xúc mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tinh thần và thể chất. Những tác động này có thể xuất hiện âm thầm nhưng kéo dài và gây hậu quả nghiêm trọng nếu không được nhận diện kịp thời.

3.1. Ảnh hưởng đối với sức khỏe tinh thần

Người bị áp lực đồng trang lứa dễ phải đối mặt với tình trạng:

3.1.1. Stress và mệt mỏi tinh thần trong thời gian dài 

Khi liên tục sống trong cảm giác “phải hơn người khác”, cơ thể sẽ rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài. Điều này khiến bạn dễ mệt mỏi, thiếu năng lượng, mất tập trung, suy giảm hiệu suất học tập và làm việc,...

Stress lâu ngày còn làm tăng nguy cơ rối loạn lo âu và các bệnh liên quan đến thần kinh.

Áp lực đồng trang lứa ảnh hưởng đến tâm lý, gây mệt mỏi, chán nản

3.1.2. Tăng nguy cơ rối loạn lo âu và trầm cảm

Áp lực đồng trang lứa làm tăng nguy cơ mắc các vấn đề tâm lý như: lo âu quá mức, mất hy vọng, cảm giác vô dụng, trầm cảm. Đặc biệt ở người trẻ, việc thường xuyên so sánh với người khác có thể dẫn đến suy nghĩ tiêu cực, thậm chí là tự làm hại bản thân.

3.1.3. Ảnh hưởng đến giấc ngủ

Người chịu áp lực đồng trang lứa thường khó ngủ vì suy nghĩ nhiều, lo lắng về tương lai hoặc cảm giác không hài lòng với bản thân. Tình trạng này kéo dài có thể dẫn đến: mất ngủ, ngủ không sâu, hay tỉnh giấc giữa đêm, ngủ dậy vẫn mệt mỏi,... 

Thiếu ngủ trong thời gian dài cũng là nguyên nhân gây suy giảm miễn dịch và khiến sức khỏe bị giảm sút.

3.1.4. Tác động tiêu cực đến hệ tim mạch

Căng thẳng kéo dài làm tăng hormone cortisol và adrenaline - yếu tố có thể khiến: tim đập nhanh, tăng huyết áp, đau tức ngực, rối loạn nhịp tim,... Dù đây không phải là nguyên nhân trực tiếp gây nên bệnh tim, nhưng áp lực tâm lý kéo dài có thể làm tăng nguy cơ dẫn đến bệnh lý tim mạch.

3.1.5. Rối loạn tiêu hóa

Stress và áp lực tâm lý tác động không nhỏ đến hệ tiêu hóa, làm xuất hiện các triệu chứng như: đầy bụng, đau dạ dày, khó tiêu, táo bón hoặc tiêu chảy, chán ăn hoặc ăn quá nhiều,...

3.1.6. Suy giảm miễn dịch

Cơ thể chịu stress trong thời gian dài sẽ khiến hệ miễn dịch hoạt động kém hiệu quả. Đây chính là nguyên nhân làm tăng nguy cơ dễ mắc phải các tình trạng: cảm cúm, viêm họng, nổi mụn, mệt mỏi kéo dài,... 

3.2. Tác động đến hành vi và lối sống 

Không chỉ gây hại sức khỏe, áp lực đồng trang lứa còn khiến nhiều người thay đổi hành vi theo hướng tiêu cực. Những thay đổi này có thể khiến cuộc sống mất cân bằng và làm giảm chất lượng sống:

• Dễ rơi vào lối sống “chạy đua”, khiến cơ thể nhanh chóng bị kiệt sức, tinh thần suy sụp.
• Tiêu tiền để chứng minh bản thân “bằng bạn bằng bè”, mua sắm, vay nợ hoặc chi tiêu quá khả năng. Lâu dài sẽ dẫn đến căng thẳng tài chính và mất khả năng kiểm soát cuộc sống.
• Mất dần niềm tin vào bản thân, giảm khả năng: đưa ra quyết định, thử thách bản thân, theo đuổi mục tiêu cá nhân. Thậm chí, nhiều người nghĩ rằng mình “không đủ giỏi” nên sẵn sàng từ bỏ ước mơ.
• Dễ cô lập và mất kết nối vì cảm thấy thua kém, né tránh bạn bè, ngại giao tiếp hoặc tự tách mình ra khỏi môi trường xã hội.

Mất khả năng kiểm soát hành vi do áp lực quá mức

Áp lực đồng trang lứa kéo dài là nguyên nhân gây nên nhiều hệ lụy tiêu cực đối với sức khỏe, hành vi, lối sống. Vì thế, nếu gặp phải tình trạng: mất ngủ trong thời gian dài, buồn bã trên 2 tuần, có ý nghĩ làm hại bản thân, không thể tập trung học tập, làm việc,... bạn nên tìm đến chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ để được hỗ trợ kịp thời. 

Quý khách hàng có nhu cầu thăm khám sức khỏe cùng bác sĩ chuyên khoa của Hệ thống Y tế MEDLATEC, có thể liên hệ Hotline 1900 56 56 56 để được tư vấn, xác nhận lịch khám phù hợp.