1. Vì sao thiếu chất lại khiến bàn chân lạnh?

Để hiểu được bàn chân lạnh thiếu chất gì, trước hết chúng ta cần biết cơ thể điều hòa thân nhiệt như thế nào và vì sao thiếu chất lại khiến bàn chân lạnh.

Bàn chân lạnh cảnh báo cơ thể đang thiếu hụt vi chất

Cơ thể con người luôn duy trì thân nhiệt lõi ổn định ở mức khoảng 37 độ C. Khi dòng máu lưu thông thuận lợi, oxy và chất dinh dưỡng được vận chuyển đều đặn đến từng tế bào ở đầu ngón tay, ngón chân, sinh ra nhiệt lượng và giữ ấm cho các vùng ngoại vi này. Tuy nhiên, khi cơ thể rơi vào trạng thái thiếu hụt các vitamin và khoáng chất thiết yếu, chu trình này sẽ lập tức bị phá vỡ theo hai cơ chế cốt lõi sau:

• Sự suy sụp của hệ vận chuyển (Thiếu máu ngoại vi): Các vi chất như Sắt, Vitamin B12, Axit Folic là nguyên liệu bắt buộc để tủy xương sản xuất hồng cầu và huyết sắc tố (Hemoglobin). Khi thiếu các chất này, lượng hồng cầu sụt giảm hoặc kích thước hồng cầu bị biến dạng, không thể cõng đủ Oxy đi đến các mô xa nhất là bàn chân. Thiếu Oxy, quá trình chuyển hóa tạo năng lượng tại chỗ bị đình trệ, tế bào không thể sản sinh nhiệt lượng  khiến bàn chân bị lạnh.
• Sự tê liệt của hệ thống thần kinh ngoại biên: Các Vitamin nhóm B (đặc biệt là B1, B6, B12) đóng vai trò bảo vệ lớp vỏ bao Myelin – sợi dây cách điện của các dây thần kinh. Khi thiếu hụt, các dây thần kinh điều khiển sự co giãn mạch máu ở bàn chân bị tổn thương, phát tín hiệu sai lệch khiến các mạch máu co thắt bừa bãi, ngăn cản dòng máu ấm đi xuống nuôi dưỡng bàn chân.

2. Bàn chân lạnh là thiếu chất gì?

Khi đã hiểu được mối liên quan giữa các dưỡng chất với nhiệt độ cơ thể, vậy cụ thể bàn chân lạnh thiếu chất gì? Những thông tin dưới đây sẽ giải mã giúp bạn: 

3.1. Thiếu sắt – nguyên nhân hàng đầu gây thiếu máu nuôi chân

Sắt là thành phần cấu tạo nên Hemoglobin, chất nhuộm đỏ hồng cầu và có nhiệm vụ liên kết với Oxy. Khi bạn ăn uống thiếu sắt, hoặc bị mất máu mạn tính (do kinh nguyệt nhiều ở phụ nữ, viêm loét dạ dày), cơ thể sẽ rơi vào trạng thái Thiếu máu thiếu sắt.

Khi lượng máu không đủ chất lượng, cơ thể sẽ kích hoạt cơ chế sinh tồn tự nhiên: Co thắt các mạch máu ở vùng ngoại vi (tay, chân) để dồn máu về các cơ quan trung tâm quan trọng như tim và não. Bàn chân nằm ở vị trí xa tim nhất, dòng máu đi xuống đã ít nay lại càng nghèo nàn oxy, khiến bàn chân luôn lạnh ngắt.

Dấu hiệu đi kèm để nhận biết: Người thiếu sắt da dẻ xanh xao, niêm mạc mắt và lòng bàn tay nhợt nhạt; Thường xuyên mệt mỏi, hụt hơi khi leo cầu thang; Tóc rụng nhiều, móng tay giòn, dễ gãy và có khía dọc; Hay bị hoa mắt, chóng mặt khi thay đổi tư thế đột ngột.

Chất sắt là câu trả lời đầu tiên cho bàn chân lạnh thiếu chất gì 

3.2. Thiếu Vitamin B12 - tê bì và lạnh chân do tổn thương thần kinh

Vitamin B12 là một vi chất cực kỳ đặc biệt, chỉ tìm thấy chủ yếu trong các thực phẩm nguồn gốc động vật. Nó đóng vai trò then chốt trong việc sản xuất hồng cầu và duy trì sức khỏe của hệ thần kinh ngoại biên.

Thiếu Vitamin B12 làm tổn thương lớp vỏ bảo vệ dây thần kinh ngoại biên ở chân. Khi các dây thần kinh này bị suy yếu, chúng không thể điều khiển các mạch máu co giãn một cách nhịp nhàng theo nhiệt độ môi trường, đồng thời tạo ra cảm giác lạnh giả tạo truyền về não bộ. Vì vậy, bàn chân không chỉ lạnh mà còn kèm theo cảm giác tê bì, châm chích, buồn bực như có kiến bò ở các đầu ngón chân; đi lại có cảm giác không thật chân, dễ bị mất thăng bằng; Trí nhớ suy giảm, hay quên, lưỡi bị viêm đỏ hoặc láng bóng.

Cơ thể thiếu vitamin B12 làm tổn thương thương lớp vỏ bảo vệ dây thần kinh ngoại biên ở chân gây lạnh chân, tê chân

3.3. Thiếu Vitamin D3 gây suy giảm khả năng điều hòa thân nhiệt hệ thống

Chúng ta thường chỉ biết đến Vitamin D3 với vai trò hấp thu Canxi để làm chắc xương. Nhưng các nghiên cứu đã chứng minh Vitamin D3 thực chất hoạt động như một hormone, có mặt ở hầu hết các mô trong cơ thể, bao gồm cả các thụ thể ở mạch máu và hệ thần kinh trung ương.

Vitamin D3 tham gia trực tiếp vào quá trình kiểm soát sự co giãn của màng mạch máu và điều hòa hệ thống thần kinh tự chủ (hệ thống điều khiển thân nhiệt). Khi thiếu Vitamin D3, cơ thể mất đi khả năng nhạy cảm tự điều chỉnh nhiệt độ, dẫn đến tình trạng tay chân lạnh buốt dù môi trường không quá lạnh.

Khi cơ thể thiếu vitamin D3 sẽ thường xuyên đau mỏi cơ xương khớp, đặc biệt là đau lưng và đau vùng thắt lưng; Ngủ không sâu giấc, hay ra mồ hôi trộm vào ban đêm; Hệ miễn dịch suy yếu, dễ bị cảm cúm, ốm vặt khi thời tiết thay đổi; Vết thương rất lâu lành.

3.4. Thiếu Magie dẫn đến co thắt mạch máu ngoại vi quá mức

Magie là một khoáng chất tham gia vào hơn 300 phản ứng sinh hóa trong cơ thể, đặc biệt là chức năng làm giãn cơ trơn và thư giãn mạch máu.

Khi thiếu Magie, các cơ trơn xung quanh thành mạch máu ở chân không thể thư giãn. Chúng rơi vào trạng thái co thắt liên tục (co mạch). Lòng mạch bị thu hẹp lại khiến dòng máu ấm áp từ tim không thể lưu thông thông suốt xuống dưới, hậu quả là bàn chân bị cô lập và lạnh buốt.

Những người thiếu magie sẽ thường xuyên bị chuột rút (vọp bẻ) ở bắp chân hoặc bàn chân, đặc biệt là vào ban đêm; Cơ thể luôn căng thẳng, khó ngủ, hồi hộp, đánh trống ngực; Cơ cơ mặt hoặc mi mắt bị giật giật (nháy mắt) liên tục.

3.5. Thiếu I-ốt dẫn đến suy giáp 

I-ốt là nguyên liệu chính để tuyến giáp (nằm ở cổ) tổng hợp nên hormone thyroxine T4 và triiodothyronine T3. Đây là những hormone chịu trách nhiệm điều khiển toàn bộ quá trình chuyển hóa, biến thức ăn thành năng lượng và nhiệt lượng cho cơ thể – giống như một "lò sưởi" của cơ thể vậy. Thiếu I-ốt dẫn đến suy giáp. Khi lò sưởi tuyến giáp hoạt động yếu ớt, tốc độ chuyển hóa cơ bản giảm xuống, cơ thể sản xuất không đủ nhiệt lượng để sưởi ấm. Để bảo vệ các cơ quan nội tạng, cơ thể sẽ cắt giảm tối đa nhiệt lượng ở vùng bàn tay, bàn chân.

Khi cơ thể thiếu I ốt người sẽ sợ lạnh (người khác thấy bình thường nhưng mình phải mặc áo khoác); Tăng cân nhanh chóng dù ăn rất ít; Da khô ráp, bong tróc, mặt bị phù nề nhẹ; Táo bón kinh niên; Giọng nói trở nên trầm khàn, kinh nguyệt không đều ở phụ nữ.

Thiếu I - ốt dẫn đến suy giáp cũng tác động đến bàn chân bị lạnh

4. Khi nào bàn chân lạnh cảnh báo các bệnh lý nguy hiểm

Không phải tất cả các trường hợp bàn chân lạnh là thiếu chất gì. Nếu bạn đã thay đổi chế độ ăn uống, bổ sung vi chất đầy đủ trong vòng 1 tháng mà tình trạng không hề cải thiện, hãy cảnh giác cao độ. Bàn chân lạnh lúc này có thể là triệu chứng cảnh báo của các bệnh lý nội khoa phức tạp dưới đây:

• Biến chứng thần kinh và mạch máu do Đái tháo đường: Lượng đường trong máu cao kéo dài phá hủy các mạch máu nhỏ nuôi dây thần kinh ở chân, làm giảm lưu lượng máu xuống chi dưới và gây tổn thương thần kinh cảm giác.
• Dấu hiệu nhận biết: Chân lạnh ngắt kèm tê bì, mất cảm giác đau/nóng/lạnh. Người bệnh rất dễ bị các vết xước, loét nhiễm trùng hoại tử mà không hề hay biết, dẫn đến nguy cơ phải cắt cụt chi.
• Bệnh động mạch ngoại vi (PAD) – Xơ vữa tắc nghẽn mạch máu: Thường gặp ở người cao tuổi, người mỡ máu cao hoặc hút thuốc lá. Các mảng xơ vữa bám vào thành mạch, làm hẹp lòng động mạch khiến máu ấm từ tim không thể chảy xuống bàn chân.
• Dấu hiệu nhận biết: Chân lạnh, da chân mỏng nhẵn bóng, rụng hết lông chân. Đặc biệt xuất hiện cơn "đau cách hồi": Đi bộ được một đoạn ngắn (100m – 200m) bắp chân sẽ đau buốt rã rời, phải đứng lại nghỉ một lát máu mới xuống và đi tiếp được.
• Hội chứng Raynaud – Rối loạn vận mạch ngoại vi cấp tính: Là hiện tượng các mạch máu ở ngón tay, ngón chân bị co thắt đột ngột và hoàn toàn khi gặp lạnh hoặc khi người bệnh bị căng thẳng, lo âu quá độ.
• Dấu hiệu nhận biết: Các ngón chân, ngón tay đổi màu rõ rệt theo 3 giai đoạn: Đầu tiên chuyển sang trắng bợt (do thiếu máu nuôi), sau đó hóa xanh tím (do ứ đọng máu thiếu oxy) và cuối cùng đỏ hồng trở lại kèm theo cảm giác đau nhức, rát bỏng khi được làm ấm.

Tóm lại, khi đã nhận biết được các dấu hiệu bàn chân lạnh là thiếu chất gì? nếu tình trạng lạnh chân của bạn đi kèm với bất kỳ dấu hiệu nào như: tê bì mất cảm giác, đau buốt bắp chân khi đi bộ, ngón chân đổi màu sắc đột ngột, hoặc có vết loét lâu lành, tuyệt đối bạn không được tự ý ngâm chân nước nóng hay tự mua thuốc bổ uống tại nhà. Bạn hãy đến ngay các cơ sở y tế uy tín có chuyên khoa Nội tiết, Tim mạch hoặc Thần kinh để được chẩn đoán và điều trị tránh biến chứng.

5. 4 bước khắc phục chứng bàn chân lạnh tại nhà

Bên cạnh việc tìm hiểu bàn chân lạnh là thiếu chất gì thì việc cải thiện chứng bàn chân lạnh tại nhà là việc cần thiết. Để nhanh chóng đẩy lùi chứng bàn chân lạnh, kích thích tuần hoàn máu và cải thiện giấc ngủ, bạn cần áp dụng ngay phác đồ 4 bước chuẩn y khoa sau:

• Bước 1: Liệu pháp ngâm chân gừng muối ấm trước khi đi ngủ
• Cách làm: Ngâm chân 15 - 20 phút trong nước ấm từ 38 – 40 độ C pha cùng gừng già đập dập và muối hạt. Nước phải ngập trên mắt cá chân 2cm để kích thích các huyệt đạo lớn.
• Lưu ý: Sau khi ngâm, lau thật khô, xoa bóp lòng bàn chân (nhấn huyệt dũng tuyền) rồi đeo tất cotton thoáng khí. Người bị tiểu đường mất cảm giác hoặc suy giãn tĩnh mạch chi dưới tuyệt đối không áp dụng.

Ngâm chân nước muối gừng ấm giúp khắc phục chứng bàn chân lạnh 

• Bước 2: Tái cấu trúc thực đơn làm ấm cơ thể
• Gia vị cay ấm: Tăng cường gừng, tỏi, tiêu, hành, quế vào món ăn để làm sạch mạch máu và kích thích sinh nhiệt ngoại vi.
• Đạm chất lượng cao: Ăn đủ thịt bò, thịt cừu, trứng, cá hồi để kích hoạt quá trình chuyển hóa và tạo nhiệt lượng nội sinh cao hơn (khoảng 30%) so với chất bột đường.
• Hạt dinh dưỡng: Bổ sung hạt điều, hạnh nhân, quả óc chó để nạp thêm Magie và Vitamin E giúp bảo vệ vững chắc màng mạch máu.
• Bước 3: Vận động kích hoạt "bơm cơ" chi dưới
• Quy tắc 45 phút: Dân văn phòng ngồi lâu cứ 45 phút cần đứng dậy đi lại và nhón gót chân lên xuống 20 lần. Động tác này ép cơ bắp chân co bóp, đóng vai trò như chiếc bơm tống máu tuần hoàn ngược về tim và đẩy máu mới xuống chân.
• Bài tập trước ngủ: Nằm trên giường thực hiện động tác đạp xe đạp trong không trung hoặc xoay tròn cổ chân 30 lần để giải phóng các mạch máu bị chèn ép.
• Bước 4: Chủ động tầm soát và xét nghiệm vi chất

Nếu tình trạng lạnh chân không thuyên giảm sau khi đã thay đổi lối sống, bạn hãy đến các cơ sở uy tín để đăng ký gói xét nghiệm vi chất (Sắt, Ferritin, Vitamin D3, Magie, chức năng tuyến giáp). Dựa trên chỉ số hóa sinh chính xác, bác sĩ sẽ kê đơn viên uống bổ sung đúng liều lượng điều trị, giúp lấp đầy khoảng trống thiếu hụt một cách an toàn và dứt điểm.

Xét nghiệm vi chất giúp đánh giá bàn chân lạnh là thiếu chất gì

Tóm lại, bài viết đã giúp bạn đọc giải đáp được câu hỏi hiện tượng bàn chân lạnh là thiếu chất gì. Bên cạnh việc điều chỉnh dinh dưỡng và áp dụng phác đồ làm ấm tại nhà, thì việc duy trì thói quen thăm khám sức khỏe định kỳ 6 tháng/lần và chủ động thực hiện các xét nghiệm vi chất là chiếc chìa khóa vàng giúp bạn tầm soát sớm các bệnh lý nguy hiểm, kịp thời bù đắp các khoảng trống thiếu hụt dinh dưỡng.

Quý khách hàng có thể liên hệ đặt lịch khám cùng bác sĩ chuyên khoa của Hệ thống Y tế MEDLATEC qua Hotline 1900 56 56 56.