Giãn đài bể thận độ 1: Nguyên nhân, khả năng tự khỏi và hướng xử trí

1. Giãn đài bể thận độ 1 là gì và nguyên nhân khởi phát

Hệ thống đài bể thận đóng vai trò như phễu hứng và dẫn nước tiểu từ các đơn vị lọc máu (nephron) xuống niệu quản để chảy vào bàng quang. Khi đường dẫn nước tiểu gặp phải sự cản trở nhẹ hoặc do sự tăng áp lực thủy tĩnh tạm thời, lượng nước tiểu không kịp thoát hết sẽ ứ đọng lại, gây nên hiện tượng căng Giãn đài bể thận.

Ở độ 1, sự căng giãn này mới dừng lại ở mức độ nhẹ, chưa gây biến dạng các nhú thận hay làm mỏng lớp mô nhu mô thận xung quanh. Các tác nhân chính gây nên tình trạng này bao gồm:

Giãn đài bể thận

Tắc nghẽn cơ học đường tiết niệu nhẹ

• Sự xuất hiện của các tinh thể cặn sỏi hoặc sỏi nhỏ kích thước dưới 4 mm lọt xuống niệu quản, gây cản trở dòng chảy sinh lý của nước tiểu.
• Tình trạng hẹp nhẹ vị trí nối đài bể thận - niệu quản do cấu trúc bẩm sinh hoặc tổn thương viêm nhiễm mạn tính gây xơ hóa niêm mạc.
• Phì đại lành tính tuyến tiền liệt ở nam giới cao tuổi hoặc sự chèn ép nhẹ từ các cấu trúc lân cận trong tiểu khung.

Các nguyên nhân sinh lý tạm thời

• Uống quá nhiều nước trước khi tiến hành siêu âm ổ bụng khiến bàng quang căng phồng, làm nước tiểu thoát chậm hơn và có thể gây giãn nhẹ đài bể thận thoáng qua.
• Thói quen nhịn đi tiểu trong thời gian dài làm bàng quang quá tải, khiến nước tiểu ứ lại và đài bể thận giãn nhẹ.
• Phụ nữ mang thai (giãn có thể bắt đầu từ quý 1, thường rõ hơn từ quý 2-3 và hay gặp ở bên phải) do tác động của nội tiết và sự phát triển của thai nhi, tử cung đè nén nhẹ vào ống niệu quản.

2. Tình trạng giãn đài bể thận độ 1 có thể tự khỏi không?

Câu hỏi giãn đài bể thận độ 1 có thể tự khỏi được hay không là mối băn khoăn hàng đầu của đa số người bệnh. Theo các bác sĩ chuyên khoa, khả năng tự phục hồi của thận phụ thuộc hoàn toàn vào căn nguyên gây nên tình trạng ứ nước này:

Trường hợp có thể tự khỏi hoàn toàn

• Do nguyên nhân sinh lý: Nếu hiện tượng ứ nước xuất phát từ thói quen uống quá nhiều nước trước khi siêu âm, nhịn tiểu tạm thời hoặc do áp lực thai kỳ ở phụ nữ mang thai, đài bể thận sẽ tự động thu hồi về kích thước ban đầu sau khi bàng quang được xả rỗng hoặc sau khi sinh bé.
• Do cặn sỏi nhỏ tự đào thải: Những viên sỏi bùn, sỏi kích thước rất nhỏ tự di chuyển xuống bàng quang và thoát ra ngoài theo dòng nước tiểu sẽ giúp giải phóng hoàn toàn sự tắc nghẽn, từ đó hệ thống đài bể thận tự phục hồi tự nhiên.

Trường hợp không thể tự khỏi và cần can thiệp

• Nếu tình trạng giãn là do các bất thường cấu trúc bẩm sinh (hẹp dị dạng đường nối, niệu quản đôi, mạch máu bất thường chèn ép) hoặc sỏi san hô, sỏi kích thước lớn kẹt niệu quản. Trong các trường hợp này, nếu không có sự can thiệp y khoa để loại bỏ điểm tắc nghẽn, hiện tượng ứ nước sẽ tiến triển dần sang độ 2, độ 3 và đe dọa trực tiếp đến nhu mô thận.

3. Biểu hiện lâm sàng và cách phát hiện giãn đài bể thận độ 1

Do mức độ ứ nước còn rất nhẹ, giãn đài bể thận độ 1 hầu như không gây ra các triệu chứng rầm rộ, khiến người bệnh rất khó tự nhận biết nếu không thăm khám y tế:

Các dấu hiệu thoáng qua thường gặp

• Cảm giác mỏi âm ỉ hoặc tức nhẹ vùng thắt lưng sau lưng, đặc biệt là sau khi uống một lượng lớn nước.
• Thi thoảng xuất hiện các rối loạn tiểu tiện nhẹ như tiểu buốt rắt nhẹ hoặc nước tiểu có màu hơi đục khi cơ thể thiếu nước. Các dấu hiệu này không đặc hiệu và có thể gặp ở nhiều bệnh lý khác, nhất là nhiễm trùng tiểu.

Các phương pháp chẩn đoán cận lâm sàng

• Siêu âm hệ tiết niệu: Kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hàng đầu, an toàn, không độc hại giúp đo chính xác đường kính trước sau của bể thận và đánh giá tình trạng nhu mô thận.

Siêu âm ổ bụng 

• Xét nghiệm tổng phân tích nước tiểu: Giúp phát hiện sự xuất hiện của hồng cầu, bạch cầu hoặc vi khuẩn để tầm soát nguy cơ viêm nhiễm đường tiết niệu đi kèm.
• Xét nghiệm chức năng thận (Ure, Creatinine máu): Đánh giá tổng quát khả năng lọc máu của hai bên thận.

4. Phương pháp xử trí và điều trị giãn đài bể thận độ 1 

Việc xử trí giãn đài bể thận độ 1 đòi hỏi sự theo dõi sát sao và tiếp cận cá nhân hóa dựa trên nguyên nhân cụ thể:

Phác đồ theo dõi định kỳ và thay đổi lối sống

Đối với các trường hợp ứ nước sinh lý hoặc chưa xác định được điểm tắc nghẽn rõ rệt, bác sĩ thường chưa chỉ định dùng thuốc hay can thiệp phẫu thuật. Người bệnh được hướng dẫn theo dõi định kỳ bằng siêu âm từ 3 đến 6 tháng một lần để đánh giá tốc độ tiến triển của chỉ số đài bể thận.

Điều trị nội khoa khi có chỉ định

• Sử dụng thuốc kháng sinh: Được bác sĩ kê đơn khi có biểu hiện nhiễm trùng đường tiết niệu đi kèm để diệt vi khuẩn, làm sạch niêm mạc.

Bác sĩ có thể chỉ định điều trị nội khoa

• Thuốc hỗ trợ tống sỏi: Với sỏi niệu quản kích thước nhỏ, bác sĩ có thể theo dõi hoặc cân nhắc thuốc giãn cơ trơn niệu quản để sỏi dễ trôi ra ngoài hơn. Lợi ích khác nhau tùy kích thước và vị trí sỏi. Người bệnh không tự mua thuốc khi chưa có chỉ định. 

Nguyên tắc sinh hoạt bảo vệ chức năng thận

• Uống đủ lượng nước lọc hàng ngày: Duy trì từ 2 đến 2.5 lít nước giúp tăng cường sự lưu thông dòng chảy nước tiểu, hạn chế lắng đọng mầm sỏi.
• Tuyệt đối không nhịn tiểu: Đi tiểu ngay khi có nhu cầu để giải áp lực cho bàng quang và đài bể thận.
• Giảm lượng muối trong khẩu phần ăn: Ăn nhạt giúp giảm lượng canxi thải qua nước tiểu, từ đó hạn chế nguy cơ hình thành sỏi (đặc biệt sỏi canxi) và hỗ trợ kiểm soát huyết áp.

5. Những dấu hiệu cảnh báo người bệnh cần đi khám bác sĩ ngay lập tức

Mặc dù giãn đài bể thận độ 1 là tổn thương lành tính ở giai đoạn sớm, người bệnh không được chủ quan và cần tới các cơ sở y tế chuyên khoa thăm khám khẩn cấp nếu bộc phát các biểu hiện bất thường:

• Cơn đau quặn thắt vùng thắt lưng dữ dội, đau lan xuống vùng bẹn hoặc mặt trong đùi.
• Xuất hiện biểu hiện sốt cao, rét run, cơ thể mệt mỏi uể oải đau hông lưng (dấu hiệu nhiễm trùng đài bể thận cấp).
• Nước tiểu có màu đỏ thẫm, lẫn máu đại thể hoặc nước tiểu đục ngầu, có mùi hôi tanh nồng nặc.
• Tình trạng tiểu khó, đi tiểu ngắt quãng hoặc bí tiểu hoàn toàn.

Giãn đài bể thận độ 1 thường chưa gây tổn thương nghiêm trọng nhưng không nên vì thế mà chủ quan hoặc bỏ qua việc theo dõi. Xác định đúng nguyên nhân gây ứ nước và đánh giá mức độ ảnh hưởng là cơ sở quan trọng để bác sĩ đưa ra hướng xử trí phù hợp. Hệ thống Y tế MEDLATEC với đội ngũ chuyên gia, bác sĩ giàu kinh nghiệm cùng hệ thống siêu âm, chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm hiện đại sẽ hỗ trợ người bệnh kiểm tra, đánh giá chức năng thận và theo dõi tiến triển bệnh. 

Mọi thắc mắc về sức khỏe và nhu cầu thăm khám, quý khách hàng vui lòng gọi 1900 56 56 56 để được MEDLATEC hỗ trợ.