Vì sao bị viêm đường tiết niệu? Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ thường gặp

1. Viêm đường tiết niệu là gì?

Viêm đường tiết niệu, hay nhiễm khuẩn đường tiết niệu, là tình trạng nhiễm trùng ở bất kỳ vị trí nào của hệ tiết niệu, gồm thận, niệu quản, bàng quang và niệu đạo. Phần lớn trường hợp xảy ra ở đường tiết niệu dưới, tức bàng quang và niệu đạo.

Bạn có thể bị viêm đường tiết niệu khi vi khuẩn xâm nhập qua niệu đạo và phát triển trong bàng quang.

Tùy vị trí, bệnh có tên gọi khác nhau như viêm niệu đạo, viêm bàng quang hoặc viêm thận – bể thận. Viêm bàng quang là dạng phổ biến nhất. Nếu không được điều trị, vi khuẩn có thể đi ngược lên thận và gây nhiễm trùng nặng hơn.

2. Vì sao bị viêm đường tiết niệu?

Đường tiết niệu có cơ chế tự bảo vệ. Mỗi lần đi tiểu, dòng nước tiểu giúp đẩy vi khuẩn ra ngoài và giữ lượng vi khuẩn ở mức cân bằng. Khi cơ chế này suy yếu, vi khuẩn có thể bám vào niêm mạc, đi ngược qua niệu đạo lên bàng quang rồi sinh sôi và gây viêm.

Vì vậy, để hiểu vì sao bị viêm đường tiết niệu, bạn cần xem xét hai yếu tố: tác nhân gây bệnh và những điều kiện làm giảm khả năng tự bảo vệ của đường tiểu.

2.1. Vi khuẩn từ đường ruột là tác nhân thường gặp nhất

2.2. Một số tác nhân khác

Viêm niệu đạo có thể liên quan đến bệnh lây truyền qua đường tình dục như lậu, chlamydia, herpes hoặc mycoplasma. Nấm cũng có thể gây nhiễm trùng bàng quang, nhưng hiếm gặp.

3. Những yếu tố khiến bạn dễ mắc bệnh hơn

Không phải ai tiếp xúc với vi khuẩn cũng bị bệnh. Một số đặc điểm cơ thể và thói quen khiến vi khuẩn dễ xâm nhập hoặc tồn tại lâu hơn trong đường tiểu.

3.1. Đặc điểm giải phẫu ở nữ giới

Niệu đạo của nữ giới ngắn hơn nam giới và nằm gần hậu môn, nơi có nhiều vi khuẩn. Vì vậy, vi khuẩn chỉ cần di chuyển một quãng ngắn là đến được bàng quang. Theo số liệu từ NIH, khoảng một nửa phụ nữ sẽ bị viêm bàng quang ít nhất một lần trong đời. Đặc điểm này giải thích phần lớn thắc mắc của chị em về việc vì sao bị viêm đường tiết niệu dù vẫn vệ sinh hằng ngày.

Niệu đạo ngắn và nằm gần hậu môn khiến nữ giới dễ mắc viêm đường tiết niệu hơn nam giới.

3.2. Quan hệ tình dục, biện pháp tránh thai và mãn kinh

Một số yếu tố liên quan đến sinh lý và đời sống tình dục làm tăng nguy cơ mắc bệnh bao gồm:

• Quan hệ tình dục: Sự tiếp xúc có thể đẩy vi khuẩn từ vùng sinh dục và hậu môn vào niệu đạo.
• Một số biện pháp tránh thai: Màng ngăn âm đạo, chất diệt tinh trùng hoặc bao cao su không có chất bôi trơn có liên quan đến nguy cơ cao hơn.
• Tiền mãn kinh và mãn kinh: Nồng độ estrogen giảm làm thay đổi hệ vi khuẩn ở âm đạo, khiến đường tiểu dễ bị nhiễm khuẩn hơn.

3.3. Thói quen sinh hoạt hằng ngày

Uống ít nước làm giảm lượng nước tiểu, nên vi khuẩn ít được đào thải ra ngoài. Nhịn tiểu lâu hoặc đi tiểu không hết cũng tạo điều kiện để vi khuẩn lưu lại và phát triển trong bàng quang. Táo bón là một yếu tố nguy cơ khác mà nhiều người ít để ý.

Thói quen dùng xịt khử mùi, phấn hoặc sản phẩm vệ sinh phụ nữ có thể gây kích ứng niệu đạo. Một số chuyên gia cho rằng quần áo bó sát, giữ ẩm vùng kín cũng có thể làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.

3.4. Bệnh lý và thủ thuật y tế

Một số tình trạng sức khỏe khiến nước tiểu bị ứ đọng hoặc làm cơ thể giảm sức đề kháng:

• Tắc nghẽn đường tiểu: Sỏi thận hoặc phì đại tuyến tiền liệt khiến nước tiểu khó thoát ra hết.
• Bất thường bẩm sinh: Ví dụ trào ngược bàng quang – niệu quản, khi nước tiểu chảy ngược từ bàng quang lên niệu quản và mang vi khuẩn lên thận.
• Suy giảm miễn dịch: Gặp ở người bệnh tiểu đường hoặc người đang dùng thuốc ức chế miễn dịch.
• Ống thông tiểu và thủ thuật tiết niệu: Đặt ống thông, phẫu thuật hoặc nội soi đường tiểu có thể đưa vi khuẩn vào bên trong.

4. Vì sao viêm đường tiết niệu dễ tái phát?

Bệnh được xem là tái phát khi xảy ra từ 2 lần trở lên trong 6 tháng, hoặc từ 3 lần trở lên trong một năm. Tình trạng này phổ biến hơn ở nữ giới. Khoảng một phần tư phụ nữ từng mắc viêm bàng quang sẽ bị lại.

Bệnh thường quay lại khi các yếu tố nguy cơ chưa được kiểm soát, như sỏi tiết niệu, bàng quang không làm rỗng hoàn toàn hoặc thay đổi nội tiết sau mãn kinh. Ngừng kháng sinh sớm khi thấy đỡ triệu chứng cũng có thể khiến vi khuẩn kháng thuốc và khó điều trị hơn ở lần sau.

Với người mắc nhiều lần, việc tìm hiểu vì sao bị viêm đường tiết niệu không chỉ dừng ở vi khuẩn. Bác sĩ cần xác định yếu tố nền đang khiến bệnh kéo dài. Tùy trường hợp, bạn có thể được chỉ định chẩn đoán hình ảnh hệ tiết niệu hoặc nội soi bàng quang để tìm nguyên nhân.

Phụ nữ sau mãn kinh có nguy cơ viêm đường tiết niệu cao hơn do thay đổi nội tiết.

5. Dấu hiệu cần đi khám sớm

Triệu chứng thường gặp gồm tiểu buốt, buồn tiểu liên tục, đi tiểu nhiều lần nhưng mỗi lần ít, nước tiểu đục, có máu hoặc mùi nặng, đau tức vùng bụng dưới. Ở người cao tuổi, triệu chứng có thể không điển hình nên dễ bị bỏ sót hoặc nhầm với bệnh khác.

Bạn nên đi khám sớm nếu xuất hiện một trong các tình trạng sau:

• Dấu hiệu nghi nhiễm trùng thận: Sốt, rét run, buồn nôn, nôn, đau lưng, đau hông hoặc đau vùng bẹn.
• Đang mang thai: Nhiễm trùng bàng quang trong thai kỳ dễ gây biến chứng và có thể ảnh hưởng đến thai kỳ, như sinh non hoặc trẻ nhẹ cân.
• Bệnh tái phát nhiều lần, hoặc xảy ra ở nam giới, người bệnh tiểu đường, người đang đặt ống thông tiểu.

Để chẩn đoán, bác sĩ thường chỉ định tổng phân tích nước tiểu để tìm bạch cầu và hồng cầu. Cấy nước tiểu giúp xác định loại vi khuẩn và lựa chọn kháng sinh phù hợp. Xét nghiệm máu được thực hiện khi nghi ngờ nhiễm trùng thận. Khi được điều trị sớm và đúng cách, phần lớn trường hợp không để lại biến chứng.

Bạn nên đi khám nếu viêm đường tiết niệu tái phát nhiều lần hoặc triệu chứng kéo dài.

6. Cách giảm nguy cơ viêm đường tiết niệu

Một số thói quen đơn giản sau có thể giúp hỗ trợ cơ chế tự bảo vệ của đường tiểu:

• Uống đủ nước: Nước lọc là lựa chọn phù hợp nhất. Người mắc bệnh tim, bệnh thận nên hỏi bác sĩ về lượng nước phù hợp.
• Không nhịn tiểu: Bạn nên đi tiểu khi có nhu cầu và dành đủ thời gian để làm rỗng bàng quang.
• Vệ sinh đúng cách: Lau từ trước ra sau sau khi đi vệ sinh. Hạn chế các sản phẩm vệ sinh có hương liệu, chất tạo mùi.
• Chọn trang phục thoáng: Ưu tiên đồ lót cotton, quần áo rộng rãi, không giữ ẩm.

Nếu bị tái phát nhiều lần, bạn có thể trao đổi với bác sĩ về việc thay đổi biện pháp tránh thai. Với phụ nữ tiền mãn kinh hoặc mãn kinh, bác sĩ có thể cân nhắc estrogen đặt âm đạo liều thấp.

7. Câu hỏi thường gặp

7.1. Viêm đường tiết niệu có lây không?

Phần lớn trường hợp do vi khuẩn sẵn có trong ruột của chính người bệnh, không lây theo cách thông thường như cảm cúm. Tuy nhiên, viêm niệu đạo do các bệnh lây truyền qua đường tình dục như lậu hay chlamydia có thể lây cho bạn tình. Khi đó, bác sĩ có thể khuyên cả hai người cùng được kiểm tra.

7.2. Nam giới có bị viêm đường tiết niệu không?

Có, nhưng ít gặp hơn. Nam giới dưới 50 tuổi hiếm khi bị viêm bàng quang. Ở nam giới, bệnh thường liên quan đến phì đại tuyến tiền liệt, sỏi tiết niệu hoặc đặt ống thông tiểu. Nếu vi khuẩn xâm nhập vào tuyến tiền liệt, việc điều trị có thể kéo dài hơn. Vì vậy, nam giới có triệu chứng nên đi khám để được đánh giá cụ thể.

Vi khuẩn đường ruột là nguồn gốc của phần lớn ca bệnh. Tuy nhiên, câu trả lời cho câu hỏi vì sao bị viêm đường tiết niệu còn liên quan đến cấu tạo cơ thể, thói quen uống nước, đi tiểu, đời sống tình dục và các bệnh lý nền. Nhận diện đúng yếu tố nguy cơ giúp bạn chủ động phòng bệnh và hạn chế tái phát. Khi có sốt, đau hông lưng hoặc triệu chứng kéo dài, bạn nên đi khám thay vì tự dùng thuốc.

Nếu cần thăm khám, bạn có thể lựa chọn các địa chỉ uy tín như MEDLATEC. Tại MEDLATEC, bạn được bác sĩ thăm khám và chỉ định các xét nghiệm nước tiểu cần thiết, hỗ trợ xác định tác nhân gây bệnh và hướng điều trị phù hợp. Nếu cần tư vấn, đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.